'We willen bewust bijdragen aan een herverdeling van de welvaart'

Eva Gullo: 'We willen een balans tussen solidariteit en efficiëntie.'Beeld Gerrit-Jan Huinink

Niet nemen, maar geven. Dat is de cultuur die de ondernemers van het katholieke netwerk Economie van Gemeenschap willen verspreiden. 'We lijden aan het koning Midassyndroom.'

Op een half uur rijden van Florence tussen de heuvels met olijfbomen, staat in het dorp Loppiano een blinkend kantorencomplex Op de uithangborden buiten staan namen van een consultant, een landbouwcoöperatie, een gezondheidscentrum, een bouwer van zonnepanelen en een afdeling van de Banca Etica. Maar ook een boekwinkel, een ijsmaker, een installateur en een café waar breilessen worden gegeven.

Afspraken over winst
Deze bedrijven horen allemaal bij de zogenaamde Economie van Gemeenschap, een netwerk van ondernemers die willen bijdragen aan een economie waar de armen een plek hebben en die willen werken aan 'een cultuur van delen'.

"Officieel noemen we het de Economie van Gemeenschap in Vrijheid", vertelt Eva Gullo, voorzitter van het bedrijvenpark, Polo Lionello. "Ondernemers sluiten zich aan omdat ze er persoonlijk in geloven."

De enige harde afspraak gaat over de winst: een derde gaat naar armoedeprojecten, een derde wordt geïnvesteerd in de vorming van cultuurmedewerkers van het netwerk en de rest wordt opnieuw geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling.

Cultuur van geven
Waar maatschappelijk verantwoord ondernemen soms blijft steken bij een potje voor goede doelen, wil de Economie van Gemeenschap verder gaan, zegt Eva Gullo, zelf voormalig consultant personeel en organisatie.

"Het gaat om het verbreiden van een cultuur van geven, in plaats van een cultuur van nemen. Dat komt vooral tot uiting in hoe we omgaan met relaties, tussen managers en werknemers, tussen leveranciers en klanten, tussen investeerders en uitvoerders.

"Voor een dienstverlener betekent dat misschien vooral: goed werk leveren en correct handelen. Voor andere bedrijven betekent het misschien dat ze zich organiseren als coöperatie."

Rooms-katholieke wortels
De Economie van Gemeenschap komt voort uit Focolare, een rooms-katholieke lekenbeweging die wil werken aan liefde en eenheid tussen mensen, met de nadruk op de wereld buiten de kerk.

Het waren Braziliaanse ondernemers binnen deze beweging die in 1991 een economische poot oprichtten, geïnspireerd door het evangelische beeld van de eerste christenen die alles deelden en geen gebrek leden. In totaal zijn nu zo'n 800 bedrijven aangesloten, vooral in Brazilië en Italië, maar ook bijvoorbeeld in België en Duitsland.

Honger naar zingeving en geluk
De beweging zet zich af tegen een economie waar alles draait om winst en consumptiegroei. Luigi Bruni, als econoom aan de Universit van Milaan één van de voortrekkers, zei het eens zo: "We lijden aan het koning Midassydroom. We zijn omringd door goud, maar sterven door de honger naar zingeving en geluk." Bruni's boek is net uitgekomen 'De deugden van de markt.'

"Het ongebreidelde kapitalisme heeft geen antwoord op de grootste behoeften van vandaag", zegt Gullo, "maar dat betekent niet dat we filantropen zijn. We blijven trouw aan onze roeping als ondernemers. We zijn commercieel en zijn in staat om te innoveren en winst te maken."

Herverdeling van welvaart
Een van de beloftes die deelnemers onderschrijven is dat ze hun creativiteit zullen inzetten om welvaart en banen te scheppen. "Je kunt wel goede relaties met iedereen hebben, maar als je slechte resultaten boekt, kom je niet verder. Wij willen een balans tussen solidariteit en efficiëntie. We willen met onze bedrijven bewust bijdragen aan een herverdeling van welvaart."

Wat deze waarden concreet inhouden, laat Terre di Loppiano zien, een coöperatie die onder andere olijven en druiven verbouwt en een aantal accomodaties heeft voor toeristen. "Wij willen ons vooral onderscheiden in de manier waarop werknemers en leidinggevenden met elkaar omgaan", zegt directeur Giorgio Balduzzi.

"Werknemers mogen meepraten over het beleid. Het is goed voor de teamspirit, en daardoor leveren we beter werk af. Omdat we de zorg voor mensen centraal stellen, is er vanzelf ook een nadruk op gezonde, biologische producten onstaan."

Iedereen is medeverantwoordelijk
Ook het hier aanwezige gezondheidscentrum, Risana, is als een coöperatie opgezet. In 2009 heeft een aantal artsen, tandartsen en fysiotherapeuten zich hier samen gevestigd. "Niet alleen de artsen, maar ook de assistenten en de secretaresses zijn lid van de coöperatie", zegt tandarts Maria Teresa Fumi. "Iedereen is medeverantwoordelijk. Zelfs de inrichting hebben we met elkaar bedacht."

Verschillende specialisten, die elders werken, vinden het een mooi model en doen parttime mee. Ook in Italië voelen mensen zich vaak niet meer dan een nummer. "Wij zetten mensen in het middelpunt. Uiteindelijk trekt dat klanten aan en is dat dus ook commercieel aantrekkelijk." De winst wordt verdeeld volgens de principes van de Economie van Gemeenschap.

Polo Lionello staat - niet toevallig - aan de rand van het plaatsje Loppiano, dat in de loop der jaren een soort internationaal vormingscentrum is geworden, in de vorm van een heus Focolaredorp. Voor veel buitenstaanders is deze wereldwijde beweging vaak lastig te doorgronden. De financiële en organisatorische structuur komt schimmig over, evenals de doelstelling en het zweverige taalgebruik. In deze krant heeft iemand Focolare zelfs wel eens vergeleken met een sekte.

Dialoog met andersdenkenden
De Economie van Gemeenschap, waar tot nog toe vooral Focolareleden aan meedoen, zoekt nadrukkelijk de dialoog met andersdenkenden. "We willen juist de cultuur besmetten", aldus Gullo. "Twee eeuwen geleden werden in Italië coöperaties opgericht om iets te doen tegen de werkloosheid. Wij denken dat er ook nu, in deze tijd van crisis, nieuwe bedrijfsvormen moeten ontstaan."

Bedrijven die de principes onderschrijven, worden toegelaten, ook als ze niet bij Focolare horen.

Gullo moedigt bedrijven die deelnemen, aan om bij elkaar te gaan zitten, om zo als laboratorium te fungeren. "Dat helpt deelnemers gemotiveerd te blijven. Veel van hen hebben collega's of werknemers die de visie niet delen. Met conferenties en cursussen willen we ze helpen om zich de waarden eigen te maken. Want pas dan kun je een cultuur echt veranderen."

Bedrijven die meedoen behoren eigenlijk allemaal tot het midden- en kleinbedrijf. "Mensen die bij een multinational werken, merken vaak dat je de cultuur daar niet zomaar kunt veranderen."


Miljonairs niet nog rijker maken


"Dit is een mooi voorbeeld van social venture", zegt Gert van Dijk, bijzonder hoogleraar social venture economics aan de universiteiten van Nyenrode en Tilburg. Dat is ondernemen op een commerciële manier, maar zonder financiële doelstelling, zoals duurzaamheid of plattelandsontwikkeling in Afrika."

Deze vorm van ondernemen is sterk in opkomst en begint ook in de academische wereld erkenning te krijgen. "In Nederland heb je de vereniging Nijenroad voor social venture-ondernemers zoals Paul Baan en Ruud Koornstra. Het kenmerkende is dat ze winst zien als bestemmingswinst: niet om miljonairs nog rijker te maken, maar om te herinvesteren in dezelfde doelstelling - en als het even kan in dezelfde regio."

Italië is wel een apart geval omdat de regio's zo belangrijk zijn. "Daardoor zijn er veel kleine supermarkten en coöperaties die een sterke binding met de omgeving hebben. Ook biologische landbouw is er groot. Mensen vinden het veel vanzelfsprekender om een hamburger uit de eigen streek te kopen."

De katholieke wortels van de Economie van Gemeenschap zijn niet verrassend, zegt Van Dijk. "Vooral in Zuid-Amerika vindt in die hoek veel debat plaats over het geweld van de globalisering. In katholieke landen bestaat volgens mij sowieso meer de neiging om de gemeenschap te zien als aanspreekpunt van ethisch handelen."

Landbouwcoöperaties zijn in de noordelijke landen wel veel groter, zegt Van Dijk, die tevens hoogleraar coöperatief ondernemen is in Wageningen en Nyenrode. "Maar ze zijn bij ons vaak veel zakelijker. Principes laten we liever over aan individuen."

Zie voor de Economie van Gemeenschap ook www.edc-online.org.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden