'We weten al lang wat er is gebeurd'

SARAJEVO - 'Het wat, het Niod?' De vier bebaarde mannen voor de moskee van Gazi Husrev Bey in het centrum van Sarajevo kijken elkaar vragend aan. Nooit van gehoord. ,,Een nieuw rapport over Srebrenica? Maar we weten toch al lang wat daar is gebeurd?''

Het onderzoek van het Niod over de gebeurtenissen in Srebrenica bijna zeven jaar geleden kan zich niet echt verheugen in een warme belangstelling in het land waar het om gaat.

Gistermiddag, kwart over twaalf. Niod-directeur Blom geeft in Den Haag zijn toelichting. In Sarajevo zendt op dat moment het eerste net van de Moslim-Kroatische Federatie een documentaire over een nieuwe film uit. Het tweede net heeft beelden uit het parlement. De Servischtalige zender toont een strijkkwartet met modern-klassiek. Op de andere netten: videoclips, een tekenfilm en een discussieprogramma. Geen woord over Srebrenica. Het televisienieuws van drie uur meldt de presentatie van het rapport kort, achterin de uitzending. Maar twee uur later vindt de redactie onderwerpen als Slobodan Milosevic bij het Joegoslavië-Tribunaal, en een tehuis voor oorlogsgehandicapten belangrijker.

Een regeringswoordvoerder van de Moslim-Kroatische Federatie, die samen met de Republika Srpska Bosnië-Herzegovina vormt, begrijpt het gebrek aan belangstelling wel. ,,De meeste mensen kijken naar de toekomst, willen het liefst niets meer met het verleden te maken hebben'', zegt hij op persoonlijke titel. ,,Ze hebben al moeite genoeg het hoofd boven water te houden. De problemen uit het verleden kunnen ze daar niet bij hebben.''

Direct betrokkenen kunnen zich de luxe van het wegstoppen echter niet permitteren. Valida, een gefingeerde naam, verloor haar man, een zoon en een broer in de door generaal Ratko Mladic aangerichte massamoord van Srebrenica. Zij gaat pillenslikkend het leven door. Geestelijk is ze een wrak, zegt ze zelf. ,,Als dat instituut van u beweert dat we hebben staan dringen om in de bussen van Mladic te stappen, dan liegen ze'', schreeuwt Valida uit. ,,We wisten maar al te goed wat de Serviërs met onze mannen gingen doen.''

Verder noemt ze de stelling van het Niod dat de groep mannen die de enclave in de nacht van 11 op 12 juli 1995 ontvluchtte grotendeels uit militairen bestond 'een schande'. Valida: ,,Daarmee suggereert dat instituut dat de moord op onze mannen misschien wel te rechtvaardigen is. In een oorlog mogen soldaten immers op elkaar schieten.'' De werkelijkheid was anders, beweert zij. Onder de uitbrekers zou slechts een handjevol voormalige verdedigers van de stad geweest zijn. Het gros bestond volgens haar uit onschuldige en vooral weerloze mannen.

Volgens de nabestaanden is het Niod-rapport een zoveelste vlucht in 'een soort van collectieve verantwoordelijkheid' voor het bloedbad. En door iedereen een beetje verantwoordelijk te stellen, gaat uiteindelijk iedereen vrijuit. ,,Maar onze mannen en jongens zijn wel dood'', zegt Valida.

Bij de Gazi Husrev Bey-moskee, gaat het er minder emotioneel aan toe. ,,De schuldigen moeten worden gestraft'', aldus een van de mannen. ,,Maar dat hoeft niet per se hier op aarde te gebeuren.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden