We wachten het nog even af, zeiden we

In het Zeeuwse dorpje Ouwerkerk verdronken bij de waters noodramp 91 mensen, oftewel één op de zes inwoners. Veel overlevenden worstelen met hun herinneringen en daarom ook met de herdenking. ,,Want dan komt alles weer boven.'

Pieternella Hage (80) werd, toen het laatst op een zondag stevig stormde, tijdens de kerkdienst onwel. Van angst. ,,Het zweet brak me uit. Ik ben van m'n eigen gegaan. Met stoel en al hebben ze me opgepakt en naar de consistorie gebracht'. Per ambulance ging het naar het ziekenhuis in Goes. Gelukkig viel het mee. Dat was een paar maanden geleden. De watersnoodramp van 1953 keert nog geregeld terug in Ouwerkerk op Schouwen-Duiveland.

Rijdend over de 'Weg van de Buitenlandse Pers' naar het destijd zwaar geteisterde dorp, zijn de sporen nog goed te zien. Kreken in het landschap tonen de kracht waarmee het zeewater het land in de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 overspoelde. Ouwerkerk en Nieuwerkerk werden hier het zwaarst getroffen. De dijk brak er op drie plaatsen door. Hele gezinnen verdronken. Van het gehucht Capelle bleef vrijwel niets over. Op Schouwen-Duiveland vielen 531 doden. Ouwerkerk verloor één op de zes inwoners. Dood of vermist.

We passeren de vier caissons waarmee uiteindelijk pas op 6 november 1953 het 'gat van Ouwerkerk' werd gedicht. De stroming was zo sterk dat eerst een ringdijk moest worden gebouwd. Om 23.57 uur - dood tij - manoeuvreerden sleepboten de laatste caisson naar zijn plek, in aanwezigheid van koningin Juliana, prinses Beatrix en minister-president Drees. De betonnen bak liep vol met 7300 ton zeewater. Het gevaarte zakte traag naar de bodem. Het gat van Ouwerkerk was dicht.

De vier caissons in de oude zeedijk steken nu deels boven land uit. Aan de kant van de intussen getemde zeearm ligt de nieuwe dijk. Aan de andere kant is water. Voor de ramp was dit bouwland. Een van de caissons is sinds april 2001 ingericht als watersnoodmuseum. Koningin Beatrix brengt er zaterdag een bezoek. Om vijftig jaar na dato de ramp te herdenken.

Pieternella Hage zal er niet bij zijn. Evenmin als haar 87-jarige buurman Adriaan Lukus. Hij is wel nieuwsgierig, maar 'op afstand'. Misschien dat ie ooit nog wel eens gaat kijken. Voor Pieternella Hage hoeft het niet, een museum, zeker niet op die plek. Ze heeft een keer geprobeerd de caisson met de tentoonstelling te bezoeken, maar eenmaal binnen werd het haar te veel. ,,Ze moesten me naar buiten brengen'. Ook andere inwoners van Ouwerkerk en Nieuwerkerk worden liever niet zo direct met de ramp geconfronteerd. ,,Voor ons is het anders dan voor u. Alles komt weer terug.' Nog een keer herdenken mag, 'maar dan moet het klaar wezen'.

De weg naar Ouwerkerk verder volgend, komen we bij het kerkhof aan de Phoenixstraat, vernoemd naar de 'Operatie vier maal Phoenix', zoals het dichten van de Oosterscheldedijk met de vier caissons werd genoemd. Het museum beschikt over een oude foto waarop het kerkhof vanaf de caissons in de verte te zien is, als masssagraf omringd door modder en water. Anno 2003 ligt het kerkhof er nog altijd winderig bij. Door een piepend hek, over een schelpenpaadje voert het tussen de gewone graven door naar een plek met enkel platte stenen. Het kunstwerk in het midden is op 1 februari 1958 geschonken door Enschede. Voor elke getroffen familie is er een apart grafperk. Ook voor de familie Hage. Zeventig platte stenen liggen er op de dodenakker. Opvallend is het grote aantal vermisten. Voor eeuwig meegenomen door de zee.

,,Ik heb geen broers of zussen verloren, wel een oom en twee tantes: de broer van mijn moeder en zijn vrouw en de zuster van mijn vader. En neven en nichten. Ze woonden buiten het dorp', verhaalt Pieternella Hage, geboren en getogen in Ouwerkerk. Ze woont nog steeds in de woning die destijds onder water stond, aan de Ring 2. Toen het water kwam was ze vier jaar getrouwd. Zoontje Rogier was zestien maanden. Sinds vier jaar is ze weduwe. ,,Mijn man was voor de duvel niet bang, zeker niet van water. Hij voer met een scheepje naar de stenen dijk tussen Zierikzee en Capelle'. De woonkamer biedt uitzicht op de kerk. Op de gevel van het huis aan de overkant staat een streep. Zo hoog stond het water. Bij een volwassene op ooghoogte. Toeristen die Ouwerkerk bezoeken maken foto's van de streep. Ze ziet het vanachter de vitrage. Het huis ademt nog de sfeer van de jaren vijftig. De slaapkamer is, net als toen, beneden aan de achterzijde. Vanuit de slaapkamer zie je nu nieuwbouw. Destijds zover als het oog reikte de weidse polder. Her en der een boerderij. ,,Vanuit de polder zag je het wrakhout deze kant opkomen. Het bonkte tegen ons huis. Het was vijf uur in de ochtend. De kerkklok luidde. We wachten het nog even af, zeiden wij tegen elkaar. Zo gauw laat je je huis niet in de steek. Wel hebben we toen alvast spullen naar boven gebracht.'

Buurman Lukus komt binnen. Zonder kloppen. Wollen sokken. Geen schoenen. Aardappels voor buurvrouw. ,,Hout, modder, dode beesten', beschrijft hij kort het beeld uit 1953, dat nog altijd op zijn netvlies staat. Adriaan Lukus verloor bij het drama zijn zus, haar man en hun kind. ,,Toen het erger en erger werd zijn we naar de lagere school gegaan, achter de kerk, vervolgt Pieternella haar relaas. ,,De school is er niet meer. Het was een groot gebouw met drie zolders. Het hele dorp zat op die zolders. Iedereen was ongerust, vooral over familie buiten het dorp'.

Toen het halverwege de ochtend eb werd, gingen de mensen terug naar hun woningen om poolshoogte te nemen. ,,Ach God nog aan toe toch', ziet Pieterella het beeld nog zo voor zich. ,,Kadavers. Veel kadavers. De boeren hadden veel vee'. Even later kwam ze thuis. ,,Er was een vrouw uit Capelle komen aanspoelen. Ze dreef bij ons voor de deur.' Adriaan Lukus: ,,Het was de vrouw van de kastelein'.

Later die dag zagen vissers van Yerseke kans om door het gat in de dijk te varen. Pieternella: ,,In de vissersboot zijn we naar Goes gevaren, waar we werden ingeschreven in Hotel Prins van Oranje. Van daaruit gingen we naar ons evacuatie-adres, bij de familie Van Dalen. Daar hebben we tot het eind van het jaar gewoond.' Pas in november werd het gat van Ouwerkerk gedicht. ,,Mijn man was de hele week weg om in het dorp te helpen de boel op te ruimen. Het was een grote modderpoel. Heel veel was kapot. Buiten het dorp was het nog veel erger. Hopeloos gewoon. Er was niets meer. Ik ben buiten het dorp aan het Hennekenspad geboren. Het padje kon je niet meer vinden. De huizen ook niet meer. Alles was weg.'

Ook Adriaan Lukus werd naar Goes geëvacueerd. Net als de man van Pieternella was hij er alleen in het weekend. Door de week betekende voor de mannen hard werken in hun dorp. ,,Mijn man bekeek iedere avond even ons huis. En dat was maar goed ook!' Er volgt een handgebaar. Plundering? ,,Er is veel gestolen. Bij anderen. Bij ons gelukkig niet.' Pieternella vertelt er zachtjes over. Als over een goed bewaard geheim.

Zaterdag gaat ze naar de kerkdienst en wil ze naar het dorpshuis, waar een fototentoonstelling is ingericht over het Ouwerkerk van voor de ramp. Voor de herdenking in het caissonmuseum is ze niet uitgenodigd, maar ook al was dat wel het geval geweest, dan was ze nog niet gegaan. ,,De caissons, daar heb je dat gat gehad.'

De eerste jaren erna werd in Ouwerkerk veel over de ramp gepraat. Later alleen nog bij de jaarlijkse kranslegging op het kerkhofje. Pieternella: ,,Die op zolder vastzaten zeggen niet veel. Ik ken mensen met een verschrikkelijke angst voor water.' Zoals Saartje. ,,We waren met een reisje mee en zouden een stukje varen. Zij durfde niet over de loopplank. In de bus reden we over een polderweg langs een sloot. Zij zat bij het raam en kromp ineen. Ze pakte me vast van angst.'

Zo bang zijn Pieternella Hage en Adriaan Lukus niet. Maar helemaal gerust zijn ze nu ook weer niet, stormvloedkering of niet. ,,Je vreest nog steeds dat er iets kan gebeuren. Gek, hè'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden