Brief van de hoofdredactie

We volgen Europa dat zich opnieuw moet uitvinden

Cees van der Laan: "Reizend door het land snuif je de nieuwe onrust op."Beeld Maartje Geels

In de week dat we in Nederland de doden uit de Tweede Wereldoorlog herdachten en Bevrijdingsdag vierden, reisde ik met mijn zoon door Estland. Een verwarrende ervaring. 

Naast de vele oude Sovjet-monumenten ter nagedachtenis van de omgekomen Sovjet-soldaten, stonden soms maar enkele tientallen meters verderop bescheiden, maar wel nieuwe monumenten om Duitse soldaten te herdenken. 

Je trof er ook gedenkstenen aan waarop de namen stonden van communistische en socialistische Esten die waren vermoord door de Duitse bezetter, je vond evengoed monumenten waarop de namen stonden van mensen die waren omgekomen door communistisch geweld.

Indachtig de bezetting van Nederland door het Duitse nazi-regime is een vraag over goed of fout redelijk eenvoudig te beantwoorden, maar in het Estse perspectief is die vraag tamelijk gecompliceerd. Wie waren in dit land, bewoond door Esten, Russen en Duitsers en enkele andere nationaliteiten, goed of fout? Wie waren hier bezetters of bevrijders? 

De Russen bezetten het land begin 1940, om vervolgens een jaar later verdreven te worden door de Duitsers, waarna die in 1944 door de Russen verslagen werden en die gingen niet meer weg. Tot ver in de jaren vijftig was er een weinig succesvolle guerrilla tegen de Sovjet-overheersing.

Het KGB-museum in Tartu becijfert dat in de jaren veertig en deels de jaren vijftig van de vorige eeuw een kwart van de bevolking om het leven kwam of afgevoerd werd, vooral door Russisch geweld.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Vladimir PoetinBeeld anp

Onrust

Reizend door het land snuif je de nieuwe onrust op. Ver van het hart van Europa, in de oksel van Rusland, vrezen ze de ‘groene mannetjes’, zoals die opdoken op De Krim en in Oost-Oekraïne. De steven van het land is gericht op de EU en de Navo, maar met een kwart van de bevolking van Russische herkomst en met een militaire overmacht aan de andere kant van de grens, is er een reële vrees voor het grensoverschrijdende nationalisme van president Poetin.

Dit in tegenstelling tot de rechts-populistische stromingen in Europa die een afkeer etaleren van de EU en in Poetin kennelijk een medestander zien. En Poetin kennelijk in hen.

Estland kan symbool staan voor de grensproblemen waarvoor de EU en de Navo zich de komende jaren gesteld zien. Het zal u niet verbazen dat op de krant de dreiging uit het oosten, sinds de annexatie van De Krim, een terugkerend gespreksonderwerp is.

In de komende jaren staat er voor de Europese Unie veel op het spel, met zoals gezegd de Russische dreiging, de onderhandelingen over de Brexit, de zwakke positie van de Zuid-Europese landen, de afkalvende interne populariteit van de EU, de onvoorspelbare president Trump en de opkomst van Aziatische landen.

De komende twaalf maanden zullen we veel aandacht aan de toekomst van Europa schenken. De Vlaamse wetenschapper, Europa-deskundige, publicist en adviseur van diverse regeringen, Jonathan Holslag, gaat voor de krant door Europa, maar vooral langs de buitengrenzen reizen, zoals Geert Mak begin deze eeuw door Europa trok. Een jaar lang zullen we om de paar weken zijn reportages publiceren.

Redacteuren Christoph Schmidt en Stevo Akkerman bereiden een interviewreeks voor met toonaangevende niet-Europese denkers en doeners over de toekomst van Europa.

Daarnaast zullen reizende redacteuren gewag doen van een Europa, dat zich wellicht moet heruitvinden, zoals Estland dat vanaf de onafhankelijkheid in 1991 ook heeft moeten doen.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden