We tutten wat af met onze trouwe huisdieren

Vandaag is het dierendag. Reden voor veel dierenbezitters om iets extra's voor hun geliefde huisgenoot te doen. Geholpen door de commercie en de ontwikkelingen in de diergeneeskunde gaan sommige baasjes wel erg ver: operaties die duizenden euro's kosten, MRI-scans voor papegaaien? En maak je Fifi echt blij met schoentjes?

Bijna alles wat er voor mensen is, bestaat ook voor dieren. In het medisch circuit staat niemand meer vreemd te kijken bij een chemokuur voor de kat, neurochirurgie voor de hond of een open hartoperatie voor de trouwe viervoeter. Op de faculteit diergeneeskunde in Utrecht halen ze desnoods de dwergpapegaai door een MRI-scanner om de breuk in het pootje te analyseren. De dierenarts kan steeds meer.

Het is een populair gesprek op feestjes: het nogal impulsief aangeschafte konijn voor de jongste dochter begon mank te huppelen, keek steeds sipper en heeft inmiddels een vermogen gekost op de operatietafel. Konijn is nu eenmaal lid van het gezin geworden - al kijkt de dochter er steeds minder naar om. Dit gezinslid kan niet zomaar de deur worden gewezen, of richting crematorium gestuurd.

Op internet voeren huisdierbezitters levendige discussies over de lastige keuzes die bij de dierenarts moeten worden gemaakt. Een moeder schrijft over haar schuldgevoel, nu ze twijfelt over een 2000 euro kostende operatie voor de behoorlijk oude hond: "Daar denk ik toch even over na. Ik hoop dat jullie niet te hard over mij oordelen, maar ik heb ook nog de rest van het gezin te onderhouden."

Kattenbezitter Pieter Nijdeken herinnert zich hoe Harrie, na weer eens maanden afwezigheid, thuiskwam met een lelijke wond in de oksel van een voorpoot. De rode kater had waarschijnlijk in een stropersstrik gezeten of was met zijn poot verstrikt geraakt in zijn vlooienband. De ingesneden huid werd gehecht, maar tot twee keer toe hielden de hechtingen niet op die lastige plek.

Nijdeken: "Het zag er slecht uit voor Harrie. Totdat onze dierenarts zei dat er een plastisch chirurg voor katten bij hem langs zou komen. Die specialist heeft de huid er toen weer goed opgekregen. Harrie heeft trouwens tijdens de genezing nog een tijdje in zo'n babyjumpertje rondgelopen. Het was geen gezicht."

Plastische chirurgie voor de kat? Pieter Nijdeken: "Ik zei ook niet meteen ja. En ik twijfelde over de rekening van 650 euro. Uiteindelijk heeft het hele verhaal duizend euro gekost. Maar als je eenmaal in het medische circuit op weg bent, wanneer zeg je dan nog nee?" Zijn vriendin meende dat de plastisch chirurg desnoods haar complete maandsalaris mocht kosten, als het zou helpen. Nijdeken: "Harrie is nu weer helemaal top. Dat is toch leuk. Ik denk soms dat hij dankbaar naar ons kijkt, maar dat is natuurlijk onzin".

Dit soort specialistische topzorg roept wel de vraag op of alles wat tegenwoordig veterinair mogelijk is ook moet worden aangeboden. Morele dilemma's genoeg: staat de hoge rekening van de dierenkliniek nog wel in verhouding tot onze hulp aan kinderen in de armste landen? Is het niet vreemd dat steeds meer mensen hoogwaardige zorg verlangen voor hun gewaardeerde huisdier, terwijl ze nauwelijks omkijken naar dierenleed in de bio-industrie?

En waarvoor staat de dierenarts eigenlijk? Voor het dier of voor de eigenaar? Dierenbezitters lijken soms heel ver te willen gaan in het medische circuit, wanneer ze nog niet kunnen accepteren dat hun lieveling die ze zo vaak hebben uitgelaten op sterven staat.

Prof. Dr. Freek van Sluijs, van de universiteit Utrecht houdt zijn leerlingen altijd voor dat ze niet de illusie moeten hebben dat zij straks als dierenarts buiten de mensenwereld kunnen stappen. In Utrecht beginnen jaarlijks meer dan tweehonderd nieuwe studenten aan de opleiding diergeneeskunde en steeds vaker specialiseren zij zich in kleine gezelschapsdieren. Van Sluijs: , "Ik zeg ze altijd dat de helft van hun vak over dieren gaat, de andere helft gaat over mensen". Dierenarts Bauke van den Oord kan dat na vijf jaar ervaring in haar praktijk op het Amsterdamse Java-eiland beamen.

Van den Oord en Van Sluijs ontkennen dat ze tegenwoordig worden bedolven onder onmogelijke eisen van geëmotioneerde mensen die het leven van hun zieke dieren tot het uiterste willen rekken omdat ze de dood van het beest zelf niet trekken. Van den Oord: "Het komt voor, maar gelukkig sporadisch. Als iemand euthanasie van z'n hond of kat nog niet aan kan, ga ik wel eens door met de behandeling. Zolang ik zeker weet dat het dier er niet onder lijdt."

Veel vaker, vertelt ze, komt het voor dat een eigenaar onder druk komt te staan van familie, vrienden of buren, wanneer hij met een oude zieke hond over straat gaat. "De buren zeggen dan: laat die hond toch inslapen. Dan krijgen wij hier een hondeneigenaar in tranen, met een euthanasieverzoek waar hij eigenlijk niet achter staat. Als het dier dan niet compleet lijdt dan probeer ik die euthanasie wel een paar weken uit te stellen."

In het algemeen geldt dat de grenzen van de diergeneeskunde steeds verder komen te liggen. De anesthesie is zo vooruit gegaan dat er verdoofd kan worden voor enorme operaties. De geneesmiddelen zijn sterk verbeterd. "Een kat met suikerziekte liet je vroeger inslapen. Dat hoeft niet meer. Er kan steeds meer", zegt Van den Oord. "We kunnen tegenwoordig veel meer doen terwijl het dier minder lijdt. En indirect kunnen we zo ook mensen minder laten lijden", meent Van Sluijs.

Hij vindt niet dat er een medische mallemolen dreigt te ontstaan, met allerlei morele vraagstukken. "Doe ik te veel voor een zieke kanariepiet? Als die mevrouw van de kanariepiet het er voor over heeft, heb ik daar geen oordeel over."

Nadenken over de topzorg bij dierenartsen mag best, maar veel belangrijker is het om kritisch te kijken naar een veel groter probleem voor de gezelschapsbeesten in de rijke westerse wereld, menen vrijwel alle deskundigen. Van Sluijs: "Dat probleem zit aan de onderkant. De dieren die in een impuls worden aangeschaft door mensen die niet nadenken over de vraag hoe lang ze er verantwoordelijk voor zijn. Of de dieren die zijn aangeschaft terwijl ze helemaal niet geschikt zijn om thuis te houden.

"Tijdens de Harry Potter-rage wilden veel mensen opeens een uil. Komt er een film met een Jack Russel, dan wil iedereen opeens zo'n hondje. Na een reclamespotje over hulphonden stijgt opeens de vraag naar net zulke schattige bruine labradors als in het fimpje."

Van rashonden krijgen dierenartsen sowieso pijn in hun buik. Niet alleen omdat de populaire rassen die in de mode zijn vaak impulsief worden aangeschaft, maar ook omdat ze door het fokken op uiterlijke kenmerken meestal kampen met aangeboren, erfelijke gebreken.

Bauke van den Oord: "Er zijn maar een paar goede rassen. Meestal ben ik tegen het fokken op raskenmerken. Het is pure inteelt. Je zou willen dat mensen van tevoren bij me komen vragen wat de nadelen zijn van rashonden. Op dit moment is de cavalier zeer gewild. Als ik dan de kersverse eigenaar van zo'n cavelierpup vertel dat dit ras honderd procent kans heeft op hartfalen, dan zie ik hem wel schrikken".

De erfelijke gebreken bij populaire rassen zijn divers. Van benauwdheid bij bulldogs omdat hun bek zo vreemd is gekweekt tot permanente hersenpijn bij pekinezen met een te klein kopje. Maar ook de gewonere rassen, zoals de Ierse setter, kampen met dergelijke aangeboren ziektes.

"Als je het over dilemma's in de diergeneeskunde hebt, moet je aan de voorkant beginnen. We moeten stoppen met het fokken van rashonden. Want je fokt alleen maar op kenmerken die mensen mooi of belangrijk vinden", meent Esther Ouwehand, Tweede Kamerlid van de Partij voor de Dieren. Van haar mogen er meer hekken naar beneden in huisdierenland.

Dat mensen honden en katten aanschaffen vindt Ouwehand acceptabel, zelf heeft ze trouwens twee honden in huis. Nee, geen rashonden. Maar bij allerlei hamsters en cavia's die door de kinderen als speelgoed worden gebruikt, beginnen haar twijfels.

"Het kind bedoelt het goed, maar als dat beest al knuffelend valt is zo de rug gebroken. Over exotische reptielen of slangen hoeft Ouwehand geen seconde na te denken: compleet verbieden. En vogels in een kooitje? Ouwehand: "Bij veel beesten kennen we niet precies de welzijnsproblemen. We zijn natuurlijk al eeuwen gewend dat we vogels houden. Als je er over nadenkt is het toch raar. Vogels moeten gewoon kunnen vliegen".

Kat verslaat hond
Een sluitende registratie bestaat niet, maar de schatting is dat er in Nederland nu meer dan dertig miljoen huisdieren worden gehouden, in meer dan de helft van de huishoudens.

Hamsters, vogels of vissen zijn niet te tellen. Wel is bekend dat er minstens 1,8 miljoen honden in Nederland zijn, waarvan 47 procent met een stamboom. Daarnaast 3,3 miljoen katten, vijf procent met stamboom.

Tot in de jaren zeventig waren er meer honden dan katten. Dat is nu omgedraaid: tweeverdieners hebben geen tijd om de hond uit te laten.

In enquêtes noemen huisdierbezitters 'gezelschap' als belangrijkste argument voor de aanschaf. Tachtig procent van de eigenaren zegt hun beest te zien als 'lid van het gezin'.

De gehechtheid aan het huisdier is de afgelopen decennia veel sterker geworden. Negentig procent van de honden- en kattenbaasjes zegt gevoelens en emoties van dier te kunnen aanvoelen, zoals trots, liefde of schuldgevoel.

Een taart voor de jarige hond
Bijna alles wat mensen denken en doen, dichten we ook aan onze huisdieren toe:

Vrienden sturen kerst- en nieuwjaarskaarten die ze ook ondertekenen met de namen van Bobby en Tera. Hun twee honden. Zij vinden dat heel normaal.

Een mevrouw wier papegaai een niet te genezen gebroken pootje bleek te hebben, zei tegen de dierenarts op de Universiteit Utrecht: "Ach hemel. Hoe vertel ik dit aan Frank?" Frank bleek haar andere papegaai te zijn. In de kliniek in Amsterdam vroeg een mevrouw heel serieus: "Dokter wat vindt u van de horoscoop van mijn kat?"

Uit onderzoek blijkt dat veruit de meeste hondenbezitters zich zonder aarzeling in het gezicht laten likken. In Utrecht bestond een bakkerij voor hondenkoekjes, maar die is inmiddels gesloten. Je kon er ook een taart kopen voor je jarige hond.

Een setje lila hondenschoentjes is voor een euro of dertig te koop, rugzakjes voor de hippe hond zijn er vanaf twintig euro. Naast parfum voor de stinkende hond spuiten sommige dierenbezitters ook met een frisse-bekspray, tegen vervelende geurtjes.

Prof. Freek van Sluijs: "We noemen het antropomorfisme als mensen hun dieren menselijke eigenschappen toedichten. Het humaniseren en het hechten aan huisdieren gaat soms ver. Soms zie ik hier mensen binnenkomen waarvan ik denk: jouw relatie met je hond is wel erg innig. Dan zie ik een dame zo'n beetje tongzoenen met haar pekinees. Ik veroordeel het niet zolang het dier er geen last van heeft.

"Nee, de honden mogen bij mij thuis niet op bed. Ook dat veroordeel ik niet, maar het is niet goed voor hun gedrag. Ze moeten de rangorde in een gezin begrijpen."

Dierenarts Bauke van den Oord: "Ik krijg weleens mensen binnen die hun chihuahua alleen maar op de arm houden, zoals het sterretje Paris Hilton doet. Als ze zo'n hondje alleen maar als mode-object beschouwen en hem nauwelijks op de grond zetten, zeg ik daar wat van.

"Mensen zeggen vaak dat ze alles van hun hond of kat aanvoelen. Dat hun beest zelf weet dat hij ondeugend is geweest, bijvoorbeeld. Ze dichten hem veel meer intelligentie toe dan er is.

"Dat een huisdier als onderdeel van het gezin wordt beschouwd hoeft niet slecht te zijn voor het dier. Je kan er veel voor voelen, maar blijf hem alsjeblieft wel behandelen als een dier.

"Nee, mijn hond mag niet op bed. Want hij is een echte macho en dan weet hij zijn plek niet meer. Maar het hangt van het gedrag van een hond af. Er zijn heel onderdanige honden, die prima op bed kunnen".

Kamerlid Esther Ouwehand:
"Jasjes of schoentjes voor je kat? De namen van je honden op nieuwjaarskaartjes? Het hoeft niet erg te zijn als de baasjes allerlei menselijke eigenschappen aan honden en katten toedichten. Het gaat wel mis wanneer het dier daar nadeel van ondervindt. Zoals parfum op honden, waardoor z'n geur verandert.

"Dierenwinkels bieden tegenwoordig steeds vaker accessoires aan waar dieren juist last van hebben. Wanneer je een hond alleen maar gaat optutten en als hij niet meer mag ravotten en stinken, verlies je uit het oog wat goed is voor het dier.

"We moeten proberen de vermenselijking van huisdieren tegen te gaan. Als je zijn gedrag verkeerd gaat lezen, heb je niet begrepen wat een hond echt nodig heeft.

"Nee natuurlijk mogen mijn honden niet op bed. Het lijkt prettig voor een hond, maar je brengt hem alleen maar in de war".

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden