'We snappen niet dat ons initiatief niet wordt gewaardeerd'

Seizoenswerkloosheid is in de schildersbranche de normaalste zaak van de wereld. Tussen oktober en april zitten zo'n tienduizend schilders (een derde van alle schilders in Nederland) met een WW-uitkering thuis. Het kan ook anders. Bij Van der Geest schilderspecialisten werken ze in deeltijd. Collegabedrijven volgen het experiment met argusogen.

“Dat was ook bij ons het gebruikelijke patroon: 's zomers heel hard werken en dan van oktober tot maart naar huis. De schilders zelf zeiden ook van: doe ons maar in de WW, we krijgen een hele goeie uitkering en hebben thuis genoeg te doen”, beschrijft directeur Theo van der Geest de cultuur in de bedrijfstak. Ook in zijn bedrijf (140 werknemers, van wie 125 schilders) werden vanaf oktober tientallen schilders ontslagen, die pas in april van het volgende jaar weer volledig in dienst kwamen. Dat was Theo en zijn neef Siep een doorn in het oog. Sinds ze het bedrijf in 1986 overnamen, waren al heel wat maatregelen genomen om langer te kunnen doorwerken. Flatgalerijen worden zo afgeschermd dat werken in de winter mogelijk is. Als ware Willie Wortels ontwikkelden de neven Van der Geest ook een speciale steigerconstructie, waardoor hun schilders veilig en droog laagbouwwoningen kunnen schilderen. Voor de constructie is inmiddels overigens octrooi verleend.

Theo van der Geest: “Met deze hulpmiddelen lukte het ons om gemiddeld voor vijftig tot zestig man werk te hebben, de helft van het totaal. In de winterperiode hebben we nu vier keer zoveel werk als tien jaar geleden. Dat is op zichzelf heel wat. Toch blijft in het ontslaan van schilders een stukje onrechtvaardigheid zitten. Je houdt in de winter de betere schilders aan het werk, die toch al het leukere werk doen en een beter salaris verdienen. De rest maandenlang thuis laten zitten, dat is ook niet erg motiverend.”

Een oplossing was niet een, twee, drie gevonden. Het voorstel om schilders bij toerbeurt in dienst te nemen, stuitte op bezwaar van de vakbonden. In een roulatiesysteem nemen werknemers vrijwillig ontslag en daarmee zouden ze hun WW-uitkering verspelen. Uiteindelijk kwam beleidsmedewerker Charles Verhoef van de Bouw- en houtbond FNV met het lumineuze idee om schilders in deeltijd aan te nemen. Dat betekent dat in februari al zestig werknemers in deeltijd kunnen terugkeren en in maart nog eens twintig. In april kan iedereen weer de volle week werken. Siep van der Geest: “Het deeltijdwerk levert ons geen geld op; er komt een hoop organisatie en administratieve rompslomp bij kijken. Maar we hebben het er graag voor over dat onze mensen niet thuis hoeven zitten. Doordat ze sneller weer aan het werk gaan, blijven ze meer betrokken bij het vak en daar hebben wij op de langere termijn weer wel profijt van.”

Districtsbestuurder Gijs Lokhorst van de Hout- en bouwbond CNV is zeer te spreken over het experiment. “Voor de meeste bedrijven is het gewoon te veel moeite om naar alternatieven te zoeken. Van der Geest is echt een witte raaf; dat mag ook wel eens gezegd worden.”

Voor de werknemers is de deeltijd-regeling gunstiger dan met een WW-uitkering thuiszitten. De werknemers van Van der Geest hebben dan ook unaniem met de regeling ingestemd. In deeltijd hebben ze een gegarandeerd inkomen van 88 procent van het 'zomersalaris', terwijl de WW nog maar 80 procent bedraagt en al na twee maanden terugloopt naar 70 procent. Minstens zo belangrijk is dat de schilders door het deeltijdwerk een langer arbeidsverleden opbouwen. Om nog voor een WW-uitkering in aanmerking te komen geldt vanaf april de eis dat in het afgelopen jaar 26 van de 39 weken moet zijn gewerkt. Veel schilders voldoen daar niet aan. Bij Van der Geest speelt dat probleem nu niet meer.

Zo op het eerste gezicht is er geen speld tussen het 'Van der Geest-model' te krijgen. Het Sociaal fonds schildersbedrijf werkt voluit mee. Collega-schildersbedrijven en branche-organisaties denken daar echter anders over. Zij zien “dat sociale gedoe in Leeuwarden” met lede ogen aan. Het speelt immers de bonden een sterk argument in handen: deeltijdwerk is in de praktijk mogelijk. Werkgevers zijn sterke voorstanders van het zomer-winter-model: in de zomer negen of tien uur per dag werken en die overuren in de wintermaanden opnemen. Theo van der Geest, zeer beslist: “Dat is sociaal niet aanvaardbaar en geen haalbare kaart. Werkdagen van negen tot tien uur, dat hou je niet vol. Het levert echt geen hogere produktiviteit op. Zo ga je helemaal naar een puur seizoensgevoelige bedrijfstak toe.”

Opdrachtgevers hebben heel wat enthousiaster op het deeltijd-experiment gereageerd. Op de vraag of zij werk voor de wintermaanden hadden, is zo positief gereageerd dat het bedrijf tot de kerst nog met het ongekende aantal van 115 schilders aan het werk was. Niet alleen de winterschilder-subsidie was daarbij behulpzaam.

De respons van de opdrachtgevers (woningbouwstichtingen) bevestigt de filosofie van Van der Geest dat sociaal management zichzelf op den duur terugbetaalt. Schilderen blijft overwegend handmatig werk en dus moet je zorgen dat je schilders (“dat zijn toch onze visitekaartjes”) onder de best mogelijke omstandigheden kunnen werken. Dat betekent bescherming bij buitenwerk, maar ook - als het maar even kan - watergedragen verf gebruiken in plaats van traditionele verf met voor mens en milieu schadelijke oplosmiddelen. Wie lange tijd met alkydhars-verf heeft gewerkt, loopt het risico van hersenbeschadiging. 'Schildersgekte' is een gevreesde aandoening, die Van der Geest buiten de deur probeert te houden. Hun onverdeelde enthousiasme over watergedragen verf (“veel kleurvaster en een langere levensduur”) is voorlopig geen gemeengoed in de branche.

Volgens Theo en Siep van der Geest zijn hoge kwaliteit en produktiviteit het resulaat van hun werknemergerichte aanpak. De omzet is respectabel: 15 miljoen gulden per jaar, ruim twee keer zoveel als toen de neven het bedrijf acht jaar geleden overnamen. Betrokkenheid en beroepstrots, dat moet ervan afstralen. In de woorden van de in 1990 opgenomen 'Van der Geest Schildersballade': Wie staan daar bovenop die ladders, daar bovenaan de rand van het dak. Dat zijn geen beunhazen of kladders, maar lui met liefde voor het vak.''

Sociaal personeelsbeleid is niet erg in zwang in de schildersbranche. Dat is niet alleen kortzichtig, maar vooral ook dom, vinden Theo en Siep van der Geest. Theo: “Wij hoeven de eerste tien jaar niet in te zitten over onze omzet. Er zullen niet veel bedrijven zijn die dat ons kunnen nazeggen. Dat wij een sociaal beleid voeren, wordt door onze opdrachtgevers positief gewaardeerd, in combinatie natuurlijk met kwaliteit en een redelijke prijsstelling.”

Het belang van het deeltijdexperiment overstijgt het Friese schildersbedrijf. De bonden zullen het aangrijpen als alternatief voor het zomer-wintermodel. Volgens Theo en Siep van der Geest is ook de toekomst van de bedrijfstak gediend met het over een langere periode inzetten van de schilders. Theo: “De instroom van jongeren neemt enorm af en dat is ook geen wonder. Wie heeft er nu nog zin om 's zomers hard te moeten werken en 's winters met een - steeds lagere - uitkering thuis te zitten, met zelfs het risico om in de bijstand te belanden? En ook voor de huidige schilders is het heel belangrijk om voor hun werk gemotiveerd te zijn. We snappen niet dat ons initiatief niet meer wordt gewaardeerd.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden