'We rekenen alleen niet op Grand Oui'

Zelfs de posters in Parijs geven geen hint: met nog 48 uur te gaan tot het referendum hangt er bijna evenveel oui als non in de hoofdstad.

De laatste opiniepeilingen laten een minimaal verschil zijn, in het voordeel van de Franse nee-stemmers tegen de Grondwet. Maar bij zo'n nek-aan-nek-race is de foutmarge groter dan het gemeten verschil van luttele procenten. In heel Frankrijk kwamen gisteren voor- en tegenstanders bijeen, in een laatste poging het debat te beïnvloeden.

Het is bijna niet meer mogelijk om in Parijs iemand te vinden die géén mening heeft over het referendum. Wat overigens niet wil zeggen dat iedereen ook gaat stemmen.

,,Het probleem is dat aantal van 25 lidstaten, ça ne passe pas.'' Dat krijgen de mensen niet door hun strot, zou je in het Nederlands zeggen. De Parijzenaar gaat verder: ,,Toen Europa nog maar 15 lidstaten had, was zo'n grondwet zonder slag of stoot aangenomen, daar ben ik van overtuigd. Nu groeit het ons boven het hoofd, en zijn we bang dat we onze identiteit verliezen.'' En tegenover angstgevoelens staan zelfs de meest pedagogische politici machteloos, en heeft het geen zin om te betogen dat Frankrijk met de nieuwe grondwet juist méér gewicht in de Europese Commissie zal krijgen.

Op het terras van Le Rostand, tegenover de ingang van de Jardin du Luxembourg, zitten een paar journalisten en medewerkers van de Senaat na te praten over het tv-optreden van president Chirac donderdagavond. Le Rostand is zo'n beetje de kantine van de Franse senaat om de hoek. Een lid van Chiracs eigen partij noemt Chiracs optreden ,,zielig'' , een ander vindt het ,,beschamend''. Ook de Franse media spraken van een wanhoopspoging. ,,Bij verlies zal hij een naakte koning zijn'', schreef de linkse krant Libération.

,,Maar je zult zien dat het uiteindelijk toch ja wordt, net als in 1991 bij het referendum over Maastricht'', zegt een ander. De Fransen gaven toen met een uiterst krappe meerderheid hun zegen aan verdere Europese integratie. Ook nu is duidelijk dat het in elk geval niet het massale ja wordt waar premier Raffarin het volk om gevraagd heeft.

In regeringskringen liggen scenario's klaar voor een 'Petit Non' of een 'Grand Non' maar in een 'Grand Oui' is niet voorzien. Wel baarde de Franse oud-president Giscard d'Estaing, nota bene de architect van de Grondwet, gisteren opzien met zijn uitspraak dat hij voor een nieuw referendum is, mocht de uitslag zondag nee zijn. De Fransen zouden dan eind 2006 opnieuw over dezelfde tekst moeten stemmen, omdat nieuwe onderhandelingen over de tekst 'te moeilijk zijn' en daarvoor 'de politieke wil ontbreekt', aldus Giscard d'Estaing.

De terrasgangers debatteren inmiddels over het probleem van de 'Poolse loodgieter'. Die belichaamde sinds enkele weken de angst dat de Franse arbeidsmarkt (met 10 procent werkloosheid) overspoeld zal worden met goedkope arbeidskrachten uit het oosten. ,,Dat een Tsjetsjeense moslimfundamentalist die verdacht wordt van betrokkenheid bij de moord op Theo van Gogh, dankzij Europese regelgeving sneller uitgeleverd kan worden door Frankrijk aan Nederland, lijkt mij een stuk relevanter dan de loodgieterskwestie'', beklaagt een secretaris van de senaat zich. Hij gaat zondag ja stemmen. Maar op de vraag of iedereen aan tafel dat van plan is, wordt het plotseling heel stil.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden