We ontkomen niet aan ontgroeien

Trap er niet in. Het is niet mogelijk de economie duurzaam te laten groeien. Groei is ecologisch onhoudbaar. Voorspiegelen dat technologie alle milieuproblemen kan oplossen en dat we vrolijk duurzaam verder kunnen consumeren, is een vals beeld. Die zogenaamde win-win-situatie kan helemaal niet bestaan.

Dit is de prikkelende invalshoek van het boek 'Ontgroei', dat onlangs in een Nederlandse vertaling verscheen. Zoals de titel al aangeeft: minderen, krimpen, is het enige antwoord op de vele crises die de wereld momenteel teisteren. En dat zijn er nogal wat. Schaarse grondstoffen, klimaatverandering en schrijnende ongelijkheid. Maar ook depressie, gebrek aan verbondenheid, verlies van zingeving.

Dat moet een somber, streng boek opleveren, is de eerste gedachte, maar dat valt erg mee. Het is een bundeling stukken van wetenschappers, onderzoekers en beleidsmensen uit de hele wereld over de alternatieven die denkbaar zijn voor het bestaande kapitalistische systeem. Zij leiden de lezer door de begrippen die deze bewegingen kenmerken, van politieke ecologie tot ramppedagogie, van de nutopisten tot de stadstuiniers, van het basisinkomen tot coöperaties. Het is een 'vocabulaire voor een nieuw tijdperk'.

Die nieuwe era heet 'ontgroei', of in het Engels: 'degrowth', zoals het consequent in het boek genoemd wordt. Economische groei ter discussie stellen is een taboe, constateren de samenstellers van de bundel: "De overgrote meerderheid leeft nog steeds in ontkenning." Wie echter een samenleving wenst die schaarse grondstoffen niet opmaakt, hulpbronnen niet uitput en recht doet aan saamhorigheid en gelijkheid, kan niet anders concluderen dan dat het radicaal anders moet, vindt de degrowth-beweging. "Het is een revolutionair idee."

Het is niet zo dat de mensheid daarvoor terug moet naar het stenen tijdperk, of als een monnik moet gaan leven. Er is eerder een soort 'reset' nodig van wat werkelijk belangrijk is, bijvoorbeeld zorg voor elkaar, onderwijs, lokale verbondenheid. In het kapitalistische systeem dat gedreven wordt door winst, accumulatie, vermarkting en de wens alles in geld in te drukken, delft zo'n andere rangorde per definitie het onderspit.

'Ontgroei' legt de lezer tal van begrippen zoals het 'maatschappelijk metabolisme'. Dat beschrijft de samenleving als een lichaam waar grondstoffen en energie doorheen stromen, afgezet tegen de gebruikte arbeid, kapitaal en land. De huidige snelheid van die stromen is volgens deze analyse niet vol te houden. Zeker omdat de wereldbevolking nog toeneemt en landen als China en India vol inzetten op materiële welvaart.

Niet onterecht, vinden de aanhangers van degrowth, maar het laat wel zien dat 'een beetje vergroenen' geen zoden aan de dijk zet. Alleen harde plafonds aan het gebruik van grondstoffen en hulpbronnen zijn zinvol. Die hoeveelheden moeten zo verdeeld dat de bevoorrechte rijke westerling niet alles opsoupeert ten koste van de armen in de wereld.

Die benadering leidt tot een soberder bestaan in het Westen. Ontgroeien dus. Zo erg hoeft het niet te zijn, die eenvoud, noem het daarom 'bloei' in plaats van krimp. Het creëert ruimte voor meer menselijkheid, lokale verbanden, vrije tijd. De trends in die richting zijn al zichtbaar: stadstuinieren, gereedschap delen, recycling van spullen, autodelen, liever yogales dan een nieuwe trui.

'Ontgroei' is een boek om te grasduinen. Sommige stukken vergen nogal wat van de lezer en duiken diep de alternatieve denkwereld in, hier en daar is de vertaling hoekig of wellicht te Vlaams. Maar de samenstellers willen niet te boek staan als evangelisten die prediken voor een betere wereld. "Mensen moeten zich, om zo te zeggen, minder serieus nemen en genieten van het leven, vrij van het ondraaglijke gewicht van onbeperkte keuze."

Ontgroei ('Degrowth'): Een vocabulaire voor een nieuw tijdperk. Onder redactie van Giacomo D'Alisa, Federico Demaria, Giorgos Kallis. Uitgeverij Jan van Arkel. 22,95 euro

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden