We noemen de natuur weer bij de naam

De lezers van Trouw bogen zich afgelopen weken over een minder technische term voor de Ecologische Hoofd Structuur. Het werd het Nationaal Natuur Netwerk (N3). Niet heel sprankelend, maar wel een stuk duidelijker.

'Mensen willen natuur kunnen gebruiken'
Helma Lodders is Tweede Kamerlid voor de VVD: "De nieuwe naam geeft beter aan wat er met Ecologische Hoofd Structuur wordt bedoeld: namelijk dat het een netwerk is. De illustratie waarin de nieuwe naam is opgenomen sluit prachtig aan bij de bebording die we in de openbare ruimte gewend zijn.

We hebben in Nederland veel mooie natuur. Per vierkante kilometer hebben we in ons land de meeste biodiversiteit van heel Europa. Wat ik wel merk in gesprekken met burgers en organisaties is dat de mens verder van die natuur is komen af te staan.

Dat komt door de technische benadering. We zijn bezig met doelen en soorten, met regelgeving. Terwijl burgers de maatschappelijke waarde van natuur dicht bij zich willen hebben. Ze wensen bij huis de natuur in te wandelen, te sporten, de hond uit te laten.

Daarnaast heeft de natuur functies op het gebied van toerisme en veiligheid. Maar natuur is ver weg komen te liggen, en als we die hebben weten te bereiken staat er een bordje 'verboden toegang'. De regels die wij in het kader van Natura 2000 onszelf hebben opgelegd (de Europese beschermde status, red), belemmeren het gebruik van die natuur door eigen burgers.

Ik wil af van de puur ecologische functie van natuur, en pleit voor een combinatie van doelen. Een balans tussen economie en ecologie. Mooie natuur is belangrijk, bijzondere natuur moeten we beschermen, maar dat kan niet zonder kansen voor de economie bínnen die natuur. Na twee jaar staatssecretaris Bleker zijn we een andere route ingeslagen, maar we zijn er nog niet."

'Misschien was 'Nederlands' nóg beter geweest'
Stientje van Veldhoven is Tweede Kamerlid voor D66: "Ik vind Nationaal Natuur Netwerk een prima naam, en de illustratie waarin deze wordt gepresenteerd prachtig. Ik weet waar N3 voor staat, maar ik geef daar een eigen invulling aan. Nieuwe aanpak, nieuw enthousiasme en nieuwe betrokkenheid. De term 'nationaal' vind ik ook sterk, al was 'Nederlands' misschien nog beter geweest. Het benadrukt dat de natuur van ons is, terwijl de Ecologische Hoofd Structuur van ánderen was. Het wordt tijd dat er in Nederland een andere wind gaat waaien. Ik was laatst in Noord-Brabant waar een gemeenschap actievoerde voor het behoud van een oliemolen. Die molen stond toevallig ook in Europees beschermd Natura 2000 gebied. Maar daar hoorde je niemand over. Een dorp voert geen actie voor een plantje onder de naam habitattype 3.01, maar voor zijn eigen molen. De natuur zou ook op die manier benaderd moeten worden. De natuur is de eigen leefomgeving, en daarin moet geïnvesteerd. De draconische bezuinigingen op natuur worden voor een deel teruggedraaid, maar terug naar de situatie van voor de economische crisis is onmogelijk.De komende jaren moeten we het in de natuur vooral hebben van positieve dynamiek tussen boeren, ondernemers en natuurbeschermers. De laatsten zorgen voor de hardcore-bescherming, maar samen zouden ze zich moeten buigen over de vraag hoe zij iets moois kunnen maken van de eigen regio. Natuur is beleving, maar ook de plaats voor het pannenkoekenhuis waarmee de ondernemer geld verdient. Een verantwoordelijkheid voor allemaal, we moeten er alleen de juiste taal voor vinden."

'Weer oog voor het picknick-gezin'
Teo Wams is directeur Natuurbeheer van Natuurmonumenten: "Hij is goed! De woorden van de nieuwe naam zijn veel herkenbaarder. Het woord 'nationaal' benadrukt dat de natuur van ons land is, of van onszelf. En het 'netwerk' is de essentie van het stelsel. Zonder onderlinge verbindingen zijn de natuurgebieden minder waard.

Ik begrijp waarom ooit de term Ecologische Hoofd Structuur is ontstaan. Twintig jaar geleden was de infrastructuur van Nederland een hot item. Iedereen had het over nieuwe snel- en spoorwegen. De natuurbeschermers dachten: we liften mee op dat succes. De auto's moeten alle ruimte krijgen, maar de herten ook. In die tijd werd ook duidelijk dat natuur niet alleen beschermd kon worden, maar ook door mensen aangelegd. Daar bleken we heel goed in. De overheid wilde investeren en maakte gebruik van kennis van de particuliere natuurclubs die op hun beurt weer subsidies kregen. Daardoor werd het beschermen van natuur een beleidsoptie, met de taal die daarbij hoort. Alles moet in programma's passen. Terwijl onze oprichter Jac P. Thijsse het Naardermeer prachtig vond en het met vrienden gewoon opkocht toen het bedreigd werd. Natuurmonumenten wil weer een organisatie van mensen worden,die geraakt zijn door wat ze in de natuur zien. Maar dan moeten ze wel geïnformeerd worden. 'Als je meer weet, zie je meer. En als je meer ziet, wil je meer beschermen', is mijn slogan. Er hoeft geen kloof te zijn tussen beleidsecologen en picknick-gezinnen. Ze delen de verwondering. Absoluut."

'In de natuur moet je bijna planoloog zijn'
Rik Grashoffis Tweede Kamerlid voor GroenLinks: 'Ecologisch' is toch een woord dat de gemiddelde Nederlander in het woordenboek moet opzoeken. En 'structuur'... hoezo 'structuur'? Je moet bijna planoloog zijn om iets met de Ecologische Hoofd Structuur te kunnen.

Uit de nieuwe naam blijkt dat er sprake is van natuur die is verbonden, waardoor dieren zich kunnen verspreiden. Iedereen weet dat dit belangrijk is.

Toch is het gebruik van technische termen wel ergens goed voor geweest. We zijn bewust weggegaan van de natuur als lief en leuk dingetje en hebben het onderwerp op papier geobjectiveerd. Toen zijn ook de getallen gekomen. Natuur kun je meten, in hectares, in soorten. Die kunnen vooruitgaan, en achteruit. Dat komt ergens door, bijvoorbeeld door de boeren. Dus gaan we de uitstoot meten, en noemen we die stikstofdepositie. Dat is geen leuke term, maar wel een belangrijke, waarmee je natuur kunt beschermen.

Dit feit, gekoppeld aan de vakdiscussies die ecologen met elkaar voeren, heeft er wel toe geleid dat de link tussen natuur en mens is doorsneden. We zijn bijna vergeten dat de natuur gezond en gelukkig maakt. De brug moet weer geslagen worden.

Daarom heeft mijn partij met PvdA en D66 ook een Natuurbeschermingswet samengesteld die niet zo heet, maar de Wet Mooi Nederland. Deze wet staat nog steeds vol met technische details, dat kan niet anders, maar hij biedt een kader voor de mens in combinatie met landschap. Die kant moeten we in de volgende kabinetsperiode op, vind ik."

'De marketing van natuur kan veel beter'
Maarten Hajer is directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving en adviseur van het kabinet: "Ik vind Nationaal Natuur Netwerk een prachtige naam. De marketing van natuur kan veel beter, zo blijkt maar weer.

Maar ik zeg er ook bij dat de term Ecologische Hoofd Structuur nooit in de samenleving terecht had mogen komen. Daar hadden we de burger niet mee mogen vermoeien. Het is een ambtelijke term, voor beleid dat wel erg succesvol is gebleken. Door de Ecologische Hoofd Structuur waren we eindelijk in staat jaarlijks vast te stellen hoeveel hectares grond er voor natuur werden aangekocht en hoeveel er daadwerkelijk in natuur werden omgezet. Daarvoor is de EHS een belangrijk kader. Net zoals het Nationaal Hoofdwegennet dat is. Toch fijn dat al die snelwegen een beetje op elkaar aansluiten. Maar met die term hoef je de burger niet lastig te vallen.

Ik denk dat de afgelopen jaren vooral het ecologisch belang van natuur is benadrukt, en te weinig het cultureel belang. Maar weinig mensen worden enthousiast van biodiversiteit. Die zie je immers niet. Maar ze houden wel van mooi landschap.

In die vaststelling ligt ook de oplossing van het probleem. We zouden natuur als erfgoed moeten zien, analoog aan het monumentenbeleid. We zijn het er over eens dat we niet aan de Amsterdamse grachtengordel komen, die is prachtig én van ons. Daarom moeten we in de toekomst veel meer nadruk leggen op termen als Nationale Parken, of Provinciale Parken. Onbetwist. En handen af."

'Anderen lokten die technische taal uit'
Esther Ouwehand is Tweede Kamerlid voor de Partij voor de Dieren: "Om eerlijk te zijn is de Ecologische Hoofd Structuur een term waarmee ik prima uit de voeten kan. Ik snap dat het wervender kan, maar ik voel weerstand tegen de druk.

Er wordt gesuggereerd alsof natuurbeschermers hebben gezorgd voor een technocratische benadering. Maar juist de mensen die de natuur níet wilden beschermen zijn daarvoor verantwoordelijk.

Doordat de overheid de basiskwaliteit van natuur niet garandeerde, zijn burgers naar de rechter gestapt, waardoor de discussie is gejuridiseerd. Partijen als de VVD, CDA, SGP maar ook de ChristenUnie en PVV zoeken de grenzen van de wet op, waardoor hun tegenstanders technische argumenten gebruiken om bij de rechter gelijk te krijgen. Het is oneerlijk hen daar nu op aan te spreken. Het had ook niet gehoeven, als overheid en politiek goed voor de natuur hadden gezorgd.

Toch is taal belangrijk in het debat. Je moet als politicus goed kunnen uitleggen waar het in de natuur om draait. Ik kan met een woord als 'ecologisch' prima uit de voeten en uitleggen wat een eco-systeem is en dat alle soorten daarin een eigen rol spelen.

Maar naast de taal speelt ook intentie een rol. Staatssecretaris Bleker heeft bij het Hedwige-debat gesteld dat voor ontpoldering geen draagvlak is. Terwijl hij niet één keer het belang van het zeldzame estuarium heeft besproken. Dat heeft niets met taal te maken, maar met het ontbreken van wil om voor de natuur te zorgen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden