'We moeten van elkaar leren, dan gaat verandering sneller'

Duurzaamheidsprofessor Rotmans pleit voor vernieuwing in onderwijs, zorg en economie

Jan Rotmans, duurzaamheidprofessor aan de Erasmus Universiteit heeft een nieuw boek, zijn 25ste. 'Verandering van tijdperk, Nederland kantelt'. Zijn werk ging altijd al over het verduurzamen van de samenleving van onderop, nu wil hij ook het onderwijs, de zorg en de financiële economie veranderen.

Is dat niet al te groots gedacht?

"Misschien kun je niet heel de samenleving in een keer aanpakken, maar ik zie dat toch als mijn opdracht. Ik kijk al twintig jaar naar veranderingsprocessen en zie steeds meer verbanden. Er is behoefte aan verandering in de volle breedte."

De rode draad bij Rotmans is dat systemen hun houdbaarheidsdatum naderen. 'De mens is gereduceerd tot een economische productiefactor. Cliënten moeten zo efficiënt mogelijk door het systeem worden gesluisd; dat zien we in de zorg, welzijn en het onderwijs. In de energiesector is de klant anoniem, keuzevrijheid en medezeggenschap zijn ver te zoeken.'

Maar hoe ga je dat veranderen?

"Kleine groepjes kunnen het verschil maken. Er zijn talloze vernieuwingsprojecten. Alle burgerinitiatieven zijn al een uiting van de nieuwe samenleving."

In zijn boek noemt Rotmans Jos de Blok die met zijn Buurtzorg verpleging en verzorging terug bij de mensen heeft gebracht. In de 'innovatiefabriek' in Dordrecht doen mbo-leerlingen praktijkervaring op terwijl ze aan echte opdrachten werken voor bedrijven. In Roermond introduceerde Sjef Drummen vernieuwend onderwijs, waarbij elke leerling een individuele leerroute volgt. Prachtige voorbeelden. Urgenda, waar Rotmans medebedenker van is, laat ook goede voorbeelden zien op energiegebied: er zijn steeds meer kleine coöperaties. Maar van het totale energieverbruik in Nederland komt nog maar 4,5 procent uit duurzame bronnen.

Wanneer kantelt Nederland?

"Het gaat niet snel, maar elke transitie heeft misschien twee generaties nodig. Ik zie in de duurzaamheidswereld ook dat mensen soms niet verder komen dan hun eigen concept. Je hebt niet alleen koplopers nodig, maar ook verbinders. In het onderwijs hebben ze nog nooit van Jos de Blok gehoord. Energiecooperaties lopen tegen dezelfde problemen aan als de zorg: hoe ga ik om met starre regelgeving, hoe maak ik de stap naar schaalvergroting? In elke gemeente hoeft ook niet alles tegelijk. Venlo richt zich op energie en werkgelegenheid, Uden op burgerpartcipatie."

Rotmans lanceerde gisteren Nederlandkantelt.nl. een online platform dat zichtbaar moet maken hoe groot de vernieuwingsbeweging is. "Mijn schatting is dat er 10.000 projecten zijn die door burgers zijn opgezet. Dat zijn zo'n 250.000 mensen. Het idee is om in vijf jaar een sprong te maken naar 2,5 miljoen mensen. Als we van elkaar leren, kan de boel versnellen. En als het herkend wordt als beweging, wordt het ook een macht. Je ziet al een patroon naar regionaal en kleinschaligheid. Elk groot energiebedrijf richt zich op decentrale energieopwekking en -distributie. Ik zie dat opleidingscentra echt meer contact zoeken met het bedrijfsleven. Dat moet ook. De innovaties gaan zo snel dat leerlingen al achterlopen voordat ze de school hebben verlaten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden