'We moeten ophouden om onze democratie aan anderen op te leggen'

Filosoof Coen Simon laat zien hoe je uitspraken uit het nieuws fileert

Marijke Wissink, inbeller bij stand.nl op radio 1 (De ochtend, KRO-NCRV, 3 maart)

Toen onze jongste 's ochtends nog een slaapje deed, kroop ik vaak achter de computer. Dan was het zaak om de tijd in de gaten te houden, want om twaalf uur moest ik de middelste van school halen. Ik vergat steevast hoe lang ik erover deed om het kind uit bed te halen, te verschonen, aan te kleden, in de auto te zetten, de kinderwagen in de achterbak te doen, naar het dorp verderop te rijden, te parkeren, het kind in de kinderwagen te doen en naar school te lopen. Bij misrekening werd het rennen, met het kind op de arm. Tegen half twaalf begon ik zo'n beetje te bedenken wanneer ik mijn vertrek moest inzetten om op tijd te kunnen zijn. En terwijl het me maar niet lukte om tot een goede planning te komen zag ik mezelf doortypen, totdat ik ineens, nog altijd zonder doordachte calculatie, mijn stoel naar achteren schoof en al die handelingen deed zonder er verder over na te denken. Meestal was ik op tijd.

Dat is het goeie van gewoontes, ze denken voor jou. 'De gewoonte is al aan het werk voordat we de tijd hebben voor reflectie', schrijft David Hume (1711-1776). De mens is een gewoontedier. Sterker nog, strikt genomen steunen al onze overtuigingen op ervaring. Het leven is een gewoonte.

Gelukkig maar, want de gewoonte automatiseert onze kennis, zodat we de handen vrij hebben voor het denken, voor ons plezier én niet te vergeten voor het ongewisse dat iedere dag wel een keertje gebeurt en dat soms dwingt onze gewoontes aan te passen.

Een gewoonte wordt natuurlijk niet zelden een slechte gewoonte. Zo hebben we jarenlang de gewoonte gehad vrijwel alles wat we immoreel vonden fascistisch te noemen, elke discriminatie als voorbode van een nieuwe holocaust te zien, en elke bedenkelijke leider af te schilderen als Hitler. Maar om van een slechte gewoonte af te komen heb je een nieuwe gewoonte nodig. En dat kan zomaar ook een slechte zijn.

Toen ik deze week een inbeller op de radio hoorde reageren over de spanning op de Krim met het sleets geworden "we moeten ophouden om onze democratie aan anderen op te leggen", besefte ik dat onverschilligheid een hardnekkige gewoonte is geworden die ons de woorden ontneemt om het kwaad van onze tijd te kunnen vatten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden