'WE MOETEN OP DE STOEL VAN DE TOESCHOUWER GAAN ZITTEN'

Zijn voorganger was een saaie Fransman: Jacques Georges. Voor deze voormalige dorpsburgemeester bestond het voetballeven uit recepties en ontvangsten. De huidige voorzitter van de Europese voetbalbond (UEFA), de Zweed Lennart Johansson, is juist een open man. Hij heeft meningen en ventileert die ook. Op de dag van Ajax-Torino nam hij urenlang de tijd om zijn opvattingen uit te dragen. In dit artikel een greep uit de inhoud.

Johansson - als meubelfabrikant is hij met vervroegd pensioen gegaan - staat enerzijds met beide benen in de actualiteit van 1992, maar wat heeft hij vroeger genoten. Op twee fronten nog wel. "Zelf was ik geen bijzonder talentvolle voetballer. Toch heb ik het nog gebracht tot een club in de vierde divisie, Okeshove. Ik was een betere handballer, in die sport heb ik bij een club in de tweede divisie gespeeld. Voetbal, voor mij zit het vol met mooie herinneringen. In 1958 heb ik de fantastische Brazilianen, met de jonge Pele, in Stockholm wereldkampioen zien worden. Een schitterende ploeg. Er zijn trouwens altijd grote ploegen geweest. Ook nu weer. Kijk naar uw eigen Ajax. Dat team dient het spel, zoals het naar mijn mening gespeeld moet worden: avontuurlijk, sierlijk en aanvallend. De Hollandse school heeft iets bijzonders. Ik heb er als liefhebber groot respect voor, ook al ben ik van oudsher een bewonderaar van het Britse voetbal."

Voetbal is zo'n mooie sport, maar de full-time UEFA-voorzitter is geen official die automatisch alles mooi vindt in die sport. Bij lange na niet. Met Michel Platini en de op internationaal bestuurlijk vlak invloedrijke Italiaanse journalist Sergio di Cesare, maakt hij deel uit van de FIFA-commissie Task Force Football 2000, een denktank op het hoogste niveau. Johansson: "We staan in nauw contact met The International Board, waar wordt gestudeerd op aanpassingen van het spel en de regels."

Persoonlijk is zijn drang naar veranderingen groter dan bij de doorgaans nogal bedaagde heren van The Board, die statutair hoofdzakelijk uit de Britse voetbalbonden worden gerecruteerd. The Board heeft het aangedurfd de off-side regel weer eens ter discussie te stellen; geen buitenspel meer wanneer de bal van eigen helft wordt gespeeld, dat was de inzet. En tevens een verbod voor de keeper om de van buiten het strafschopgebied teruggespeelde bal met de handen te pakken. Over die dingen wordt ellenlang gepraat. Veranderingen zijn er pas door, zodra de oude bazen in hun stemgedrag een meerderheid van driekwart realiseren.

Voor Johansson gaat het allemaal lang niet ver genoeg. Met miljoenen anderen heeft hij vastgesteld dat de WKeindronde van 1990 in Italie een sportieve ramp was. Veel te veel slechte, saaie wedstrijden en een verschrikkelijke finale. Pele en de zijnen uit 1958 zijn nog altijd monumenten. Maar wie herinnert zich straks Matthaus uit 1990, andere Duitsers, of de verliezende finalisten uit Argentinie? Voor het voetbal was het WK 1990 een grote nederlaag. Johansson: "Als voetballeiders moeten we bovenal op de stoel van de toeschouwer gaan zitten. Wel, die veel geld betalende toeschouwer krijgt tegenwoordig soms wedstrijden te zien waarin maar twintig minuten wordt gevoetbald. Twintig minuten! De rest is theater, waarbij spelers voor dood neervallen en even later weer levend opstaan. In Italie en Spanje neemt men daar nog wel genoegen mee. In die landen is voetbal religie en het resultaat heilig. In die landen worden ook transferbedragen betaald voor spelers, waarbij ik grote vraagtekens plaats."

In dit door sponsors en televisie ('if you can 't beat them, join them') gedomineerde miljoenenspel, staat Johansson vooral ook een ander beleid inzake de arbitrage voor ogen. "Het spel is de laatste jaren veel sneller geworden, de scheidsrechters zullen ook sneller moeten worden. Professionals ja, van mij mag het die kant opgaan. De besten moeten de grote wedstrijden fluiten. Ik vind het onzin om een scheidsrechter uit Frankrijk, een uit Engeland en een uit Duitsland aan te stellen. Wat mij betreft komen de beste tien uit een land. Twee scheidsrechters voor een topwedstrijd kan ook mogelijk zijn, misschien wel drie. Die derde dan alleen maar om de zuivere speeltijd in de gaten te houden."

Een stokpaardje is ook de bestrijding van het grove spel door de scheidsrechters. "Het is het oude verhaal: een gebrek aan eenduidigheid. Vanaf de eerste minuut moeten de spelers weten waar ze aan toe zijn. Elke vorm van brutaliteit moet met een rode kaart worden bestraft. Ook, en tegenwoordig vooral, in relatie tot de toeschouwers. Als een voetballer zich misdraagt, zal de supporter zich ook al gauw misdragen. Ja, die relatie tussen geweld op het veld en op de tribunes is er beslist in het voetbal."

Dat supportersgeweld is intussen als het ware zo ingeburgerd in het voetbal, dat Johansson zich afvraagt hoe deze grootste vijand nog bestreden kan worden. Het kwaad heeft zich sinds kort nu zelfs al naar zijn eigen Zweden vertakt. Wie had het ooit kunnen vermoeden? Johansson: "Ik kan alleen maar gissen naar de oorzaken. Drugs, werkloosheid, een algemene ontevredenheid bij de mensen? Krijgen we in Zweden misschien te maken met de negatieve effecten van de vrijere opvoeding op school en in het gezin, die in de jaren zestig is ingezet? Het is ook geen probleem meer dat zich beperkt tot Engeland, Nederland en Duitsland. Ook Oost-Europa krijgt er nu in ernstige mate mee te maken. De vrijheid van die landen gaat met grote spanningen gepaard en die spanningen komen ook in voetbalstadions los. Het is toch droevig dat om die reden zelfs een verbroederingswedstrijd in Leipzig tussen de twee Duitslanden niet kan doorgaan? Ik vind dat het voetbal alles doet om de enorme problemen aan te pakken. Ik hoor wel eens dat het probleem kan worden opgelost door van voetbal definitief een televisie-sport te maken: de mensen thuis voor de tv en de voetballers in een leeg stadion. Maar ik geloof niet in zo'n tegennatuurlijke oplossing. Het spel dat voetbal is, heeft simpelweg toeschouwers nodig. Wij voetbalmensen zullen de vijand van het hooliganism altijd weer met nieuwe middelen moeten counteren. Wel blijf ik zeggen dat het hier in diepste zin niet om een voetbalprobleem gaat."

Een maatschappelijk probleem, zo zegt de hele voetbalwereld.

Johansson: "Inderdaad, een maatschappelijk probleem. Niemand kan dat toch ontkennen? Wat niet wegneemt dat het voetbal ook de maatschappelijke plicht heeft met regeringen, autoriteiten en politie na te denken over oplossingen voor dit maatschappelijk probleem. Ik weet het, in Engeland wordt de politie betaald door het voetbal. Ik vind dat onjuist. Een regering bepaalt of voetbal kan, of niet. Als is besloten dat het kan, dient het voetbal dezelfde kansen te krijgen als andere maatschappelijke verschijnselen. Deelnemers aan een demonstratie hoeven de politiekosten toch ook niet te betalen? Ik sta open voor kritiek, iedereen kan zijn voordeel doen met kritiek, dus ook de leiders in voetbalorganisaties. Maar ik hoop zo van harte dat partijen als regeringen, politie en journalisten ons willen helpen met het bestrijden van de problemen. In alle landen waar ik kom zeg ik tegen die partijen: please, help us."

De EKeindronde wordt nu in zijn eigen, vriendelijke Zweden gespeeld. En ook daar is het onlangs al tot ernstige supportersproblemen bij een wedstrijd tussen AIK Stockholm (zijn favoriete club, waar hij ooit voorzitter was) en Djurgarden gekomen. Menigeen houdt vooral zijn hart vast voor de wedstrijd SchotlandDuitsland in het kleine, door velen als zeer onveilig beoordeelde stadion van Norrkoping.

Johansson: "Van groot belang is dat de media de problemen niet opblazen. Dat is in Zweden de laatste tijd zeker gebeurd. Kijk, toen ik jong was, gaf het ons een kick een appeltje te stelen. Nu kicken jongeren in Zweden, voetbalsupporters, er op in het openbaar op de straat te plassen. Ik zie er de lol niet van in, maar is dat echt ernstig? We moeten oppassen het probleem niet nog groter te maken. Hoeveel publiciteit is er twee jaar geleden vooraf niet geweest voor Nederland-Engeland op Sardinie? En wat is er toen gebeurd? Vrijwel niets."

Voor wie het zo wilde zien: er gebeurde niet al te veel, te Cagliari, rond NederlandEngeland. Massa's fans liepen weliswaar dronken rond, hier en daar ontstonden rellen, maar enkele duizenden (!) manschappen aan politie hielden de zaak in bedwang op het blauw geverfde eiland. Zo zal het vermoedelijk ook gaan in Norrkoping.

Johansson: "De speciale UEFA-commissie voor de stadions heeft geoordeeld dat het stadion in Norrkoping veilig is. Klein, maar veilig. Ik heb vertrouwen in de Zweedse politie. De regering heeft de verantwoordelijkheid genomen. De inzet aan politiemensen wordt volledig betaald. Er is een prima contact tussen alle partijen. Tussen de Zweedse, Duitse, Engelse en Nederlandse politie bestaat zelfs een uitstekend contact. Ik voorzie geen grote problemen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden