Interview

'We moeten nu vervolgen tot het hoogste niveau'

Guantanamo Bay, de basis op Cuba waar de Amerikanen terreurverdachten vasthouden. Beeld afp

Op 11 september 2001 gaf Ben Davis een college 'conflictoplossing' in Fort Worth, Texas. Toen de twee door Al-Qaida gekaapte vliegtuigen de Twin Towers troffen, stuurde hij de ontstelde studenten niet naar huis, maar legde hen een opdracht voor: "Stel dat president Bush hierheen vliegt om met jullie te overleggen, wat zou je hem adviseren?"

Natuurlijk waren er studenten die op harde maatregelen aandrongen. Maar er was ook een wat oudere Irak-veteraan bij, en wat die zei is Davis altijd bijgebleven: vraag je eerst af wat ook alweer je principes zijn. Davis: "Ga terug naar je basisprincipes. En een daarvan is: martelen is verboden."

Dat verbod hebben de VS, in samenwerking met een aantal andere landen, na 9/11 aan hun laars gelapt, zo bleek gisteren uit het rapport van de senaatscommissie voor de inlichtingendiensten. En Davis, nu hoogleraar aan de universiteit van Toledo in Ohio, probeert met zijn medestanders, verenigd in de 'Advocates for US Torture Prosecutions' al jaren die misdaden voor de rechter te krijgen.

Was gisteren een goede dag in die strijd?
"Ja, want er is nu in onze overheid tenminste iemand die toegeeft dat die overheid een afgrijselijke misdaad heeft gepleegd. Dat is een belangrijke stap naar aansprakelijkheid van hoge leidinggevenden, tot de president toe, en wel voor een rechtbank. Ja, ook president Bush. We weten nu dat hij het had kunnen laten stoppen toen hij erover geïnformeerd werd.

Dat heeft hij niet gedaan en dus is hij schuldig, net zo schuldig als de juristen die hem verkeerde adviezen gaven, en degenen in de CIA die de juristen van onjuiste feiten voorzagen.

Het is niet zo dat we marteling niet bestraffen; er zijn militairen van lage rang gestraft voor wat ze gevangenen aandeden in Abu Ghraib (gevangenis in Irak, red.). De vraag is alleen maar, hoe hoog we durven gaan."

Niet zo hoog, afgaande op wat president Obama tot nu toe gezegd heeft.
"Maar de kans dat het gebeurt is na vandaag groter dan hij was, omdat de wreedheid zo schokkend blijkt te zijn, nog schokkender dan we al wisten. Dan denk ik vooral aan de omstandigheden die in het begin in die gevangenissen heersten. Die deden me denken aan 'De Gulag archipel'; mensen die naakt in de kou liggen, het was je reinste Solzjenitsin."

Zes voormalige CIA-toplieden houden in een artikel in de Wall Street Journal vol dat op deze manier 'duizenden mensen' het leven is gered.
"Maar dan moet je opletten hoe ze dat zeggen: 'Het programma heeft levens gered'. Daar is over nagedacht, het betekent: we hebben al het mogelijke gedaan om aanslagen te voorkomen, en dat heeft resultaat gehad. Het wil niet zeggen dat het dankzij het martelen was. Daar zijn ze erg goed in. De werkelijkheid is dat het ineffectief was. Een misdaad die ook nog eens niets uithaalde."

Het is een misdaad die president Obama nog wel wil afkeuren, maar dat is het dan ook.
"President Obama en het ministerie van justitie hebben voortdurend deze mensen afgeschermd van vervolging. De onderzoeken die er waren, werden zo beperkt mogelijk gehouden.

Terwijl het zo'n tegenspraak is: alle landen hebben afgesproken dat er een absoluut verbod is op martelen. Wij hebben nu toegegeven dat we martelden. Vervolgen dus."

De directeur van de doorgaans zo radicale American Civil Rights Union heeft voorgesteld dat Obama nu dan maar Bush en anderen gratie moet verlenen. Dat zou tenminste duidelijk maken dat ze een misdaad hebben begaan.
"Daar word ik helemaal ziek van. Want dan doen we hetzelfde als met de grand jury's over het politie-optreden in Ferguson en New York: we laten het strafrecht niet beslissen tot een veroordeling of een vrijspraak. Ik vind het een gebrek aan moed als je niet staat voor het toepassen van het recht, ook op de hoogste niveaus."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden