'We moeten nu door de zure appel heen bijten'

Barbara Baarsma.Beeld ANP

Barbara Baarsma is niet verrast dat het consumentenvertrouwen in Nederland lager is dan ooit, sinds de eerste meting in 1986. Ze is directeur van wetenschappelijk bureau SEO economisch onderzoek en bijzonder hoogleraar marktwerking en mededingingseconomie aan de Universiteit van Amsterdam.

Het consumentenvertrouwen was nooit zo laag in Nederland. Hoe kan dat?
"Mensen hebben het gevoel dat er iets niet klopt in de economie. En dat klopt ook: het klópt niet!"

Wat bedoelt u precies?
"Er is een aantal macro-economische onevenwichtigheden in onze economie die opgelost moeten worden. Iedereen voelt bijvoorbeeld dat de wijze waarop banken werken nog niet op orde is. Hoe het verder moet met de kredietverlening en hypotheekverstrekking. Er wordt over nagedacht, maar de banken zijn er nog niet uit. En dat is één."

Wat klopt er dan nog meer niet?
"Dan heb je ons pensioenstelsel. Dat is gebouwd op groei en rendementen, terwijl er in de toekomst alleen maar minder jongeren zullen bijdragen aan de pensioenen en de crisis die rendementen heeft aangetast. Van een opbouwfase komen we toe aan een uitkeringsfase. Je voelt op je klompen aan dat dat op de huidige manier niet goed kan gaan. Dat gevoel is heel slecht voor het vertrouwen. Het stelsel moet veranderen. Dat moeten we accepteren via een goede publieke discussie. Als dat lukt, kunnen we vruchtbaar gaan praten over oplossingen. En dat is twee."

Wat is er dan nog meer loos?
"Ten derde zie je een onevenwichtigheid op onze huur- en huizenmarkt. Dit hangt ten nauwste samen met de banken en pensioenen. We moeten de paradox oplossen dat we enorme kapitalen hebben opgebouwd in de pensioenfondsen en enorme hypotheekschulden hebben uitstaan bij de banken."

Hoe belangrijk is het dat we die drie problemen in één akkoord oplossen?
"De ene onevenwichtigheid kan niet worden opgelost zonder de andere. Pas als we het eens worden over een nieuwe koers op al deze terreinen, kunnen we het vertrouwen voor de lange termijn herstellen."

Hoe lang gaat dat duren?
"We hadden het tien jaar geleden al kunnen doen, ook toen zagen we de vergrijzing natuurlijk aankomen. We hadden het ook kunnen doen naar aanleiding van de internetbubbel die voor Nederland relatief grote gevolgen had. Dat is helaas niet gebeurd. Maar goed, beter laat dan nooit. Ik wil me niet vastleggen op tijdpaden. We moeten nu door de zure appel heen bijten. Denk niet dat er sprake kan zijn van een quick fix. Misschien kun je hier en daar de harde randjes ervan afslijpen, door bijvoorbeeld afspraken te maken over ontslagrecht of WW op de arbeidsmarkt, maar dat alleen is niet voldoende. Dat zal dan even verlichting bieden, maar voor vertrouwen op de lange termijn moet er veel structureler hervormd worden."

Zijn we met het woonakkoord dat minister Blok vorige week sloot al op de goede weg?
"Voorlopig draagt dat akkoord nog niet bij aan vertrouwen. Het is goed dat Blok draagvlak heeft gevonden, maar de banken weten bijvoorbeeld nog niet hoe ze die nieuwe hypotheken voor starters precies moeten uitvoeren. Bovendien is het een akkoord op een deelgebied, waarvan sommige maatregelen maar een jaar zullen gelden. Dat is niet structureel genoeg om een echte oplossing te bieden."

Hoe komt het toch dat wij het economisch zoveel slechter doen dan andere Europese landen?
"Zo slecht gaat het op zich niet, hoor. In de kern is onze economie heel gezond. Onze economie staat er onvergelijkbaar veel beter voor dan die van Zuid-Europese landen. Nederland is alleen veel gevoeliger voor groei, en ja, krimp, dan bijvoorbeeld Duitsland. Dat voelen we nu. Als we de problemen bij de banken, pensioenen en in de woningmarkt in samenhang goed aanpakken, verminderen we die gevoeligheid voor conjuncturele schommelingen. Dan komt onze economie er vanzelf weer sterk voor te staan."

 
Hoogleraar Baarsma: Vertrouwen herstelt pas door integrale oplossing banken, woningen en pensioenen
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden