'We moeten niet herstellen, maar vernieuwen'

Hij mag dan jezuïet zijn, over God spreekt hij niet, zegt Paul de Blot. De veelzijdige hoogleraar business spiritualiteit wijst financieel managers een weg uit de crisis.

INTERVIEW | DORA ROVERS

Een college wijsheid en levenservaring. Hoogleraar business spiritualiteit Paul de Blot (88) trekt er ook buiten de campus van Nyenrode Business Universiteit veel belangstelling mee. Wie de kleine pater jezuïet, theoloog, filosoof, chemicus, politicoloog en ziekenhuispastor voor zich krijgt, raakt hoe dan ook in de ban van hem. Van zijn onvermoede vitaliteit, aanstekelijk enthousiasme, nadrukkelijke articulatie en jongensachtige grijns; een wonderlijke combinatie van gerichtheid en speelsheid, van ouderdom en jeugd.

De lezingen van de hoogleraar business spiritualiteit gaan vrijwel zonder uitzondering over dromen, loslaten, innerlijke zekerheid, oproepen van mooie herinneringen en, o ja, de financiële crisis. Want wie de metaforen van De Blot doortrekt naar de maatschappij en het persoonlijke leven, vindt aan de hand daarvan een uitweg uit de financiële crisis. Of krijgt op zijn minst inspiratie aangereikt om daar op een nieuwe manier mee om te gaan.

Dat is precies waar het Wil Loermans, senior-adviseur management development bij SNS Reaal Groep, om te doen is. Hij benaderde De Blot in de hoop dat die de managers uit de bank- en verzekeringswereld kan helpen uit een zekere identiteitscrisis te komen. "Iedereen weet dat het vertrouwen in financiële instellingen momenteel uiterst gering is", zegt Loermans. "Dat abstracte begrip, vertrouwen, willen we dichter bij onze leidinggevenden brengen. Om ons eerst zelf bewust te worden van wat vertrouwen is. Dan gaan we daarna kijken hoe we dat in de financiële wereld kunnen toepassen."

Dan steekt De Blot van wal. Hij oogt vief, enigszins voorover gebogen (die kromme rug is een overblijfsel van een motorongeluk) op schoenen met klittenband en in een kleurige blouse. "Ik maak geen gebruik van Powerpoint. Ik doe een beroep op uw eigen Powerpoint, in uw hart, want daar spreek ik u aan."

Op die wijze kijkt de hoogleraar naar de economische crisis: "De financiële wereld schijnt een pest te zijn geworden voor de maatschappij". De oorzaak is volgens De Blot de tegenwoordig veel voorkomende 'verwarring van doel en middelen', waarbij rijkdom en het maken van winst doel van het leven zijn geworden, in plaats van middelen. "Wij mensen zijn geneigd alles vast te houden en te herstellen. De financiële wereld probeert zich dan ook te herpakken, in plaats van te vernieuwen. Als dat lukt, hebben we zo weer een wereldwijde crisis."

De hoogleraar wijst de bankiers in de zaal op dé methode tot verandering: loslaten. De Blot schetst het voorbeeld van Nelson Mandela. "Toen hij na 27 jaar van gevangenschap president werd, was zijn beul eregast op zijn receptie. Mandela kon 'ja' of 'nee' tegen zijn lot zeggen, en hij zei 'ja'. Hierdoor kon hij alles uit het verleden loslaten en kwam hij in het nu terecht. Apartheid? Mandela stond erboven."

Het is een parallel met De Blots eigen vijf jaren in een Japans strafkamp tijdens de bezetting van Nederlands-Indië. Een jaar daarvan bracht hij door in een geblindeerde dodencel. "Ik had de hoop al opgegeven. Maar toen ik geklop op de muur hoorde en me realiseerde dat mijn buurman nog leefde, wilde ik dat ook."

Deze indringende ervaring en zijn herinneringen aan zijn ouders, de dieren, de natuur, en de Indische Oceaan tijdens zijn jeugd op Midden-Java vormen de kern van De Blots bezieling. En dat is wat hij vandaag wil doorgeven aan de financieel managers: "In een crisis vallen zekerheden weg. Wie zijn de winnaars? Zij die innerlijke zekerheid kennen."

"In alles wat ik doe, laat ik me leiden door wat er nodig is en wat nieuw is", zegt De Blot in zijn werkkamer tijdens een pauze. "Kijk", zegt hij, en hij houdt een papieren draagtas van zijn uitgever omhoog. Er staat een afbeelding op van een stapel boeken met daarboven de woorden 'Business Spiritualiteit'. "Ik heb dat programma en de naam van mijn leerstoel zelf voorgesteld. Ik vond het wel mooi om die twee tegenstellingen bij elkaar te brengen. Maar nu is business spiritualiteit een vervuild begrip. Het is niet nieuw meer, begrijpt u. Daarom start ik weer wat anders: narratieve spiritualiteit."

Of daar belangstelling voor is? De Blot kijkt niet-begrijpend. Zijn colleges, hij geeft er ook veel 's avonds, zitten behoorlijk vol. Zijn tijdschrift Business Spiritualiteit Magazine Nyenrode, zijn veelgelezen nieuwsbrieven - ze gaan allemaal over zíjn thema's. Ondertussen heeft hij zijn eigen uitgeverij opgericht. "De traditionele uitgeverijen houden veel te veel geld achter. Daar wil ik niet aan meewerken. Mijn boeken worden nu ook veel goedkoper voor de lezers."

Op De Blots bureau staat een aandenken aan zijn clownsdiploma. "Bij de CliniClowns wilden ze me niet hebben. Ik was niet geschikt, vonden ze. Te oud. Toen ben ik circusclown geworden." Het clownsdiploma is een van de bewijzen van zijn veelzijdigheid. Babysitten? De Blot deed het een tijd om zo de kleinste managementeenheid van de samenleving, het gezin, te leren kennen. Huwelijksbemiddeling? Ook daarmee is hij aan de slag geweest.

"Mensen vragen mij weleens: 'Je bent toch jezuïet; waarom heb je het nooit over God?'. Dan zeg ik dat ik niet over hem spreek, omdat ik hem niet ken. Ik spreek wel over mijn belevenissen met God. God werd mens. Velen zoeken God buiten de mens. Je kunt God niet buiten jezelf ervaren. Mijn missie is daarom menselijkheid."

Terug in de collegezaal vraagt een van de financieel managers: 'U zegt dat iedereen geboren wordt met een droom, waarbij we ervoor moeten waken dat die niet wordt verstoord. Wat is uw droom?' In zijn nopjes met de vraag gaat De Blot ervoor zitten. "Ik wilde vleugels, net als de roofvogels in de kleine dierentuin die ik als kind had. Ik vroeg aan mijn vader waarom ik die niet had. Vraag maar aan je moeder, zei hij. Die gaf me een dikke zoen, en dat was het goede antwoord. Toen ik in het Nederlands-Indische leger ging tijdens de Tweede Wereldoorlog, verbood mijn moeder me te gaan vliegen, waarop ik me bij de commando's voegde. Veel gevaarlijker. Later ben ik me gaan afvragen waar het voor stond, dat willen vliegen. En dat is vrijheid, ik wil niet begrensd worden."

Het college is eigenlijk al afgelopen als De Blot vraagt of er nog tijd is voor een kort liedje. 'Dank u voor deze mooie morgen, dank u voor deze mooie dag...' zingt hij, zijn armen meewiegend. "Mijn lerares droeg me vroeger tijdens het zingen altijd op mijn mond te houden. Nu heb ik zangles genomen en zing ik zelfs tijdens mijn colleges. Wie dat wil, kan die binnenkort in aria's krijgen."

Paul de Blot
Paul de Chauvigny de Blot is geboren op 15 mei 1924 in Kutowinangun op Midden-Java. Sinds 33 jaar werkt hij bij Nyenrode, eerst als 'campusmoderator' voor de begeleiding van studenten. In 2004, op 79-jarige leeftijd, promoveert hij er op een studie over chaostheorie. De Blot is sinds 2006 hoogleraar business spiritualiteit en werd in 2010 benoemd tot Honorary Professor aan Nyenrode.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden