'We moeten kunnen vergeven, we willen niet omzien in wrok'

Robbert en Loes van Heiningen. Zijn jongere broer Erik, schoonzus Tina en neef Zeger kwamen in Oekraïne om het leven. Beeld Sjaak Verboom

Als hij in de geest van zijn broer had willen spreken, had Robbert van Heijningen zich zondag tijdens de herdenkingsdienst voor de slachtoffers van vlucht MH17 boos moeten maken over het onrecht, zich principieel moeten opstellen. Zijn jongere broer Erik, diens vrouw Tina en neef Zeger kwamen in Oekraïne om het leven.

Maar Van Heijningens toespraak in de Hilversumse Sint-Vituskerk was er een van verzoening. In al hun verdriet willen hij en zijn vrouw Loes niet omkijken in wrok. Ze kiezen voor bezinning en verdraagzaamheid. "Al die boosheid, ik probeer die barrière van woede, meer strijd, meer slachtoffers en meer pijn te slechten", zegt Robbert, twee dagen later.

Zittend bij de lange keukentafel houdt de hond hem en zijn vrouw nauwlettend in de gaten. Hij lijkt hun verdriet te voelen. Klinkt er gelach bij de herinnering aan de huwelijksdag van Erik en Tina in de toen zo passende omgeving van de Wim T. Schipperszaal in het Amsterdamse stadhuis, dan is hij gerust en gaat liggen. Ondanks de heftigheid van de afgelopen maand hebben ze ruimte gevonden om mooie herinneringen toe te laten. De woede houdt ze niet beklemd.

Uit de toespraak van zondag:
'Moordenaars', kopte de zaterdageditie van de krant van Wakker Nederland. Op de voorpagina een grote foto die rechtstreeks afkomstig leek uit een oude James Bond-film ten tijde van de Koude Oorlog. Louche kijkende lijfwachten, KGB'ers, de geweren in aanslag, met in het midden hun leider, een kleine man in modieus kostuum. Daaronder een kleinere foto van een separatist met een kinderknuffel in zijn hand. Moordenaars, schreeuwde ook ik uit en noteerde op de krant: Erik, Tina en Zeger, 17 juli 2014 Oekraïne."

Loes: "Nadat we alles hadden opgezet op onze vaste camping in Frankrijk, belde ik donderdagavond mijn zus dat we goed waren aangekomen. Ze vertelde over een passagiersvliegtuig dat in Oekraïne was neergestort of neergeschoten. Onze zoon Jasper van elf werd heel fel op de Russen. We probeerden hem te temperen, met haatgevoelens los je niets op."

Robbert: "Vrijdagochtend om acht uur kregen we het nieuws dat je niet wilt geloven. Misschien zaten ze op de avondvlucht. Het zou zomaar kunnen, mijn broer Erik had altijd alle tijd, was op het laatste moment nog met van alles bezig. Ik belde Buitenlandse Zaken, kreeg huilende telefonistes aan de lijn, maar geen bevestiging, terwijl de passagierslijst op internet stond. De voorpagina van De Telegraaf maakte me woedend en werkte tegelijkertijd helend doordat het me bewust maakte van de absurde omstandigheden waarin het is gebeurd: mijn broer en zijn gezin zijn niet bewust vermoord. De woede ebde weg toen de familierechercheur ons de feiten begon te geven. Houdt u zich aan mij vast, zei hij."

Uit de toespraak:
'Zijn er schuldigen? Was de raket voor vlucht MH17 bedoeld? Of was het noodlot, veroorzaakt door hightech apparatuur in handen van onwetenden, een fatale vergissing? Shit happens.'

Robbert: "Die vette koppen, alle berichten over commando's die erop af moesten, de wraakgevoelens - het begon me tegen te staan. Waarom zijn we collectief boos? Je verdriet over de familie kolkt weg in het massale. We zagen hoe lokale hulpverleners in moeilijke omstandigheden probeerden de slachtoffers te bergen in samenwerking met de OVSE. Een OVSE-woordvoerder vertelde dat ze helemaal niet zo onzorgvuldig waren als we dachten. Tweehonderd mijnwerkers, met gammele bussen ernaartoe gebracht, zochten het hele veld af. Na afloop konden ze hun handen wassen en kregen een kop koffie. Niks geen nazorg. Beelden van een oude brandweerwagen waarmee ze probeerden te blussen. Stelen en roven? Ja, mensen namen een broek of handdoek mee. Als ze die kunnen gebruiken... Het is oorlogsgebied.

"De scheidslijn tussen goed en kwaad is dun. Gewone mensen zoals wij zitten daar in de greep van machten, weten niet of ze het einde van de dag halen. Ook zij zijn slachtoffer. We hebben geprobeerd ons voor te stellen hoe wij daar zouden zitten, hunkerend naar harmonie en dromend van een veilig land zoals Nederland. Hoe kunnen we daarover oordelen en anderen veroordelen?

"Ik heb geaarzeld over die twee woorden. Maar shit happens geeft weer hoe ik erin sta: niemand heeft dit gewild. Ze schoten op een toestel, onwetend dat het een burgervliegtuig was. Het was het noodlot, het obligate 'verkeerde tijd, verkeerde plaats'."

Uit de toespraak:
'Politici, van west en oost, slaan ferme taal uit, daarbij niet altijd gehinderd door een gebrek aan feitelijke kennis. En willen wij dat, willen wij dat alles nu werkelijk? Is het niet belangrijker om ervoor te zorgen dat er niet meer slachtoffers vallen dan wij nu gedenken?'

Loes: "Het lukte onze zoon niet om zijn veters te knopen, hij werd boos. Dat was verdriet, we moesten het woorden gaan geven, we moesten overleven. Daarmee, midden in de Franse natuur, ontstond ook de behoefte aan tegengeluid."

Robbert: "Verdriet kan omslaan in woede, en dat is niet wat we zoeken. Dat verdriet is makkelijker te verwerken in harmonie dan in wrok, want daarin kun je blijven steken. De landen en politici liepen over elkaar heen. Ze kaapten ons verdriet."

Uit de toespraak:

'En zouden wij als nabestaanden ook niet zo dapper kunnen zijn (als de hulpverleners in Oost-Oekraïne, red.), krachtig genoeg om het leed aangedaan aan onze geliefden te kunnen vergeven, hoe moeilijk het ook is. Om niet om te zien in wrok, maar in liefde. Om niet te handelen uit woede of onmacht, maar in zachtheid en vrede.'

Robbert: "Zo voel ik het in al mijn vezels. Willen we er iets van leren? Agressie leidt tot meer agressie, het levert niets op. Helpt het ons in ons verdriet agenten op daderjacht te sturen? Zullen we ooit weten wie de raket heeft afgevuurd, de separatisten of het leger? We krijgen onze familieleden er niet mee terug.

"We zoeken geen hardheid, maar zachtheid en vrede. We willen die drie in liefde herinneren. Erik en Tina, ze pasten zo goed bij elkaar. De humor van Zeger, die in het West-Fries kon imiteren. Volgens de deskundigen hebben ze na het wegvallen van de luchtdruk en door de kou nog enkele seconden gehad. Je ziet het leven dan in vogelvlucht voorbijtrekken en je pakt elkaar vast. Dat ze elkaar hebben gehad en hun ziel de tijd heeft gehad om het lichaam te verlaten, geeft ons troost."

Uit de toespraak, symbolisch voor de toekomst:
'Het huis wordt weer bewoond in Hilversum. Het nodigt de ochtendzon naar binnen. Verdriet gaat over in dierbare herinnering. De nieuwe dag mag beginnen.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden