We lijnen een leven lang, maar niet één dieet biedt uitkomst. Ook dat van Atkins niet.

Het lijnseizoen is nog in volle gang, want er moeten nog vele kerstkilo's af. Binnenkort gaan de teugels en de broekriem weer wat losser, tot de lente zich aandient en het badpak aan moet. Een derde vast moment op de dieetkalender is het einde van de zomer, wanneer blijkt dat Italiaans ijs en Vlaamse friet te veel gewicht in de schaal hebben gelegd, en vlak voor Kerstmis lijnt de Nederlander voor de vierde maal, want de feestkleding past niet meer.

Zo lijnen wij het ganse jaar door, bij tijd en wijle daarin gesteund door een populaire dieetgoeroe. Helpen doet het allemaal niet, want waar in 1981 37 procent van de Nederlandse mannen te zwaar was, is dat nu ongeveer 50 procent. En was van de vrouwen in 1981 dertig procent te dik, inmiddels is dat zo'n 40 procent. Met welke modieuze lijnprogramma's proberen wij dit vet weer kwijt te raken?

Atkins' comeback

,,Er is niet één modedieet nu, in Nederland'', zegt Patricia Schutte van het Voedingscentrum. ,,In Engeland en Amerika beleeft het Atkinsdieet een enorme revival -hier niet echt.'' Maar, signaleert Schutte, doordat er veel aandacht is van de media voor al die Atkinsadepten overzee (in Amerika alleen al een geschatte dertig miljoen), lijkt er van de weeromstuit ook hier een hype te ontstaan. Het Voedingscentrum wordt de afgelopen weken steeds vaker gebeld door mensen die geïnteresseerd zijn in Atkins. En in februari komt de Nederlandse vertaling van Atkins' 'leefwijze' uit -die zal het vuurtje nog wel wat opstoken.

Het is genoegzaam bekend: cardioloog dr. Atkins propageerde al in 1972 dat gewichtsverlies bereikt kan worden door zo min mogelijk koolhydraten te nuttigen. Het lichaam zou daardoor na een paar dagen overgaan op vetverbranding. Dat effect op de stofwisseling is nooit aangetoond, maar intussen doen Atkinslijners zich met smaak te goed aan vlees, kaas, kip en eieren, en laten zij rijst, aardappelen, brood en zelfs fruit (tijdelijk) staan.

Overigens heeft de huidige baas van Atkins Nutritionals net een 'vetwaarschuwing' doen uitgaan. Níet onbeperkt boter, kaas en eieren eten; deze verzadigde vetten mogen in dit dieet toch echt niet meer dan 20 procent van het totale aantal calorieën uitmaken. Het is een misverstand, benadrukte vorige week het bedrijf, dat het hier gaat om het zoveel-biefstukken-als-je-opkunt-dieet.

Obscure diëten

O ja hoor, je valt er best wat van af, van Atkins. Dat blijkt zelfs uit wetenschappelijk onderzoek: de eerste maanden slankt de Atkinsadept af. Maar na een jaar is er geen verschil meer met een niet-lijner. En zo gaat dus met ieder dieet, zegt Schutte. ,,Van elk dieet zul je afvallen omdat je je weer bewust wordt van alles wat je in je mond stopt. Dat leidt altijd tot minder calorie-inname. Atkins schrapt bijvoorbeeld ook suiker en koolhydraten, waardoor de lijner een aantal voedingsmiddelen niet gebruikt en dus calorie-armer eet dan anders.''

Met als gevolg gewichtsverlies. Voor dat begeerde resultaat kan men net zo goed kiezen voor een Atkins look-a-like: laag-koolhydraatdiëten met aansprekende namen als het Mayo Dieet, Protein Power en Sugar Busters. Een laag-caloriedieet mag ook; keuze genoeg. Onze eigen Connie Breukhoven heeft net een methode ontwikkeld; Readers Digest presenteert het ChangeOne-programma, en het populaire Canadese 'GI-dieet' komt ook naar ons land. Een enkeling Montignact nog weleens, en er draaien ook nog altijd groepen van de Weight Watchers in den lande.

Maar een blik op de klimmende landelijke overgewichtscurve leert dat het op de lange termijn allemaal niets helpt. ,,Korte-termijnwerk levert ook korte-termijnresulaten op'', zegt Schutte. ,,Dat wonderdieet bestaat gewoon niet. Ja, wel even, maar meer dan de helft van de mensen valt weer terug in het oude eetpatroon, komt weer aan, is gefrustreerd en vaak ook nog een paar kilo zwaarder dan daarvoor.'' En dan volgt dat dodelijk ware, o zo ontmoedigende zinnetje: ,,Als je niet je levenswijze blijvend verandert, zal het gewichtsverlies ook niet blijvend zijn.''

SlimFast

Voor SlimFast geldt hetzelfde, hoewel dit dieet iets betere papieren heeft. Met maaltijdvervangers en gezonde avondmaaltijden wordt er door de slimmers vetarm gegeten. Wie dit volhoudt en niet met die schamele 1600 calorietjes per dag last krijgt van allerlei snack attacks, valt af. Ook op de langere termijn, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek, waar fabrikant Unilever voortdurend opgewonden mee zwaait. Nederland is overigens een van de weinige landen waar SlimFast nog goed loopt. Maar ook hier geldt: niemand zal een leven lang SlimFast kunnen eten.

Preventie

'Maak je niet dik' is een een uitgave van het Voedingscentrum, niet bedoeld als afslankmethode maar als preventie van uitdijen. Echt een programma voor de (levens)lange termijn, dat bestaat uit een pakket met daarin een centimeter -om de tailleomtrek in de gaten te houden- en een boekje over een 'energiebeperkt dieet'. Dat geeft de Spelregels Goede Voeding (eet gevarieerd, eet niet de hele dag door, eet volop groente en fruit); het geeft informatie over de aantallen calorieën in ons dagelijks brood, en over hoe lang je moet rondrennen om één bakje frites te verbranden (lang, wel zo'n 115 minuten). Dit alles om ons te behoeden voor 'het gevaar van een kilo per jaar'.

Walter Willet

Verkoopt het voedingscentrum al geen onzin of valse beloftes, echte wijsheid is te vinden in het boek van de Amerikaanse voedingswetenschapper dr. Walter Willett. Het oogt als het zoveelste dieetboek, met de popi titel 'Eet, drink en blijf slank & gezond!'. Maar zijn boek bevat veel verstandige, en niet echt lichte kost.

,,Het oogt als het zoveelste wonderboek, maar als je het leest denk je: het klópt, wetenschappelijk gezien'', zegt de Wageningse hoogleraar prof. dr. Martijn Katan. ,,Willett is een van de weinige grote denkers op voedingsgebied. Zijn boek beschrijft geen afslankdieet. Hij heeft geen simpele truc maar die bestaat ook niet. Ga op de fiets naar je werk, zegt hij. En als er geen fietspaden zijn, moet je actievoeren en zorgen dat die er komen. Dat heeft hij zelf ook gedaan, in zijn eigen omgeving in Amerika.''

Willets voedingsadviezen zijn mediterraan; over overgewicht is hij streng: zelfs een beetje te zwaar is al ongezond. Hij baseert zich bij dit alles op goed onderzoek. ,,De omwenteling in de voedingswetenschap is voor een belangrijk deel door hem teweeggebracht'', zegt Katan. Zo is er veel commotie geweest over wat Willett zei over vet, namelijk dat je best vet kunt eten, als je maar de juiste soort vet kiest. Katan: ,,Jarenlang is het dogma geweest dat we weinig vet moesten gebruiken. Maar, weten we nu, dan gaan mensen automatisch veel koolhydraten eten, bijvoorbeeld vetvrije chips. Voeding met veel koolhydraten is voor het hart echter helemaal niet gezond.''

Onlangs waarschuwde Willett dat Atkinsadepten te weinig fruit en groenten binnenkrijgen, en te veel rood vlees. Al dat vet werkt hart- en vaatziekten in de hand.

Leven lang fit

Van de dieetmethode 'Een leven lang fit' horen we ook al nooit meer wat -en terecht. Tot twaalf uur 's ochtends alleen maar fruit eten is allang vervangen door het dogma dat een voedzaam ontbijt een must is. En altijd maar groente op je boterham houdt ook geen kaaskop vol. De leuze van dit dieet kan anno 2004 nog wel dienst doen, wanneer we het aanpassen tot 'Een leven lang lijnen'. Want wij kunnen ons, met de geringe portie beweging die we als beeldschermwerkers, filerijders en tv-junks nog krijgen, op eetgebied gewoonweg niet meer alles permitteren. Met op de lijn letten en ons in beweging zetten hebben wij, welvaartswesterlingen, levenslang.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden