We leven meer mee met slachtoffers van natuurrampen dan met Syriërs

Een soldaat van het Vrije Syrische Leger loopt door de stad Aleppo op 9 augustus.Beeld reuters

Het Westen geeft wel wat geld, maar houdt de grenzen potdicht voor de vele Syrische vluchtelingen. Verder reikt de compassie niet. De rijke Arabische buurlanden zijn overigens geen haar beter.

De lauwe belangstelling van het Westen voor het lot van Syrische vluchtelingen kent een sprekend Nederlands voorbeeld: de giro 555-actie 'Help slachtoffers Syrië'. Een tv-uitzending op Tweede Paasdag leverde aanvankelijk slechts 1 miljoen euro op. Bij het einde van de actie, begin juni, was de eindstand 4,9 miljoen, nog steeds veel minder dan Nederlanders bereid zijn te geven aan slachtoffers van natuurrampen.

Het Westen vindt dat het Syrische vluchtelingenvraagstuk vooral in de regio zelf moet worden opgelost. Landen helpen daar financieel bij, daar niet van, maar verder reikt de compassie niet. Dat geldt overigens ook voor de rijke Arabische olielanden zoals Saoedi-Arabië en Katar, die zelfs niet bijzonder scheutig zijn met humanitaire hulp. Inmiddels wordt het vluchtelingenprobleem allengs ernstiger, met naar schatting zesduizend vluchtelingen per dag. Buurlanden lijken te bezwijken onder deze druk, die nu begint uit te stralen naar het Westen.

De VN-Veiligheidsraad is over alle Syrische kwesties tot op het bot verdeeld, langs de klassieke oost-west-grenzen. De Europese Unie houdt vast aan de eerder uitgezette lijn van humanitaire hulp aan de regio en inzet voor een politieke oplossing van het conflict.

António Guterres, de Portugese Hoge VN-Commissaris voor de Vluchtelingen, weet inmiddels niet meer aan welke noodklok hij moet hangen om de ernst van de situatie te schetsen. Hij noemt de vluchtelingenstroom uit Syrië de grootste sinds de Rwandese genocide van 1994.

Meer dan een humanitaire crisis
De Verenigde Naties hebben in juni donoren opgeroepen om 4,4 miljard dollar (3,3 miljard euro) bijeen te brengen, de grootste smeekbede in de VN-geschiedenis. In een vraaggesprek met de Britse krant The Guardian zei Guterres ruim twee weken geleden dat de VN binnenkort misschien een dringend beroep zullen doen op westerse landen om grote aantallen Syrische vluchtelingen op te nemen. Dat deden ze het vorige decennium immers ook met de Irakezen die het oorlogsgeweld in hun land ontvluchtten.

"We zien nu in het Midden-Oosten iets gebeuren dat veel meer is dan een humanitaire crisis, meer ook dan een regionale crisis", aldus Guterres. "Het wordt een reële bedreiging voor vrede en veiligheid in de wereld."

De EU laat geen gelegenheid onbenut om te onderstrepen dat ze de gulste gever is van humanitaire hulp aan de regio: tot dusver 1,25 miljard euro, bijeengebracht door de lidstaten en de Europese Commissie. Nederland is na Duitsland de grootste individuele donor, met bijna 30 miljoen euro.

Maar van een gezamenlijk plan voor een gedeeltelijke opvang van Syrische vluchtelingen in de EU is vooralsnog geen sprake, ook al wordt steeds duidelijker dat de uitstroom van inmiddels twee miljoen Syriërs geen tijdelijk probleem is, maar een blijvende volksverhuizing. Er worden vergelijkingen getrokken met de Palestijnse vluchtelingencrises van 1948 en 1967.

Illegale immigratie
Het aantal Syrische asielzoekers in EU-landen neemt toe, maar niet bepaald explosief. Zo vroegen vorig jaar iets minder dan vijfhonderd Syriërs asiel aan in Nederland. Dat waren er nog altijd minder dan het aantal Irakezen, al waren er de eerste vier maanden van dit jaar al iets meer Syrische asielzoekers in Nederland dan in heel 2012.

Ook andere EU-landen worden niet bepaald overlopen door Syrische asielzoekers. Dat komt mede doordat ze niet eens de kans krijgen dat te doen. Illustratief is de aanpak van Griekenland, dat sinds het begin van de burgeroorlog in Syrië het meest bevreesd is voor een vluchtelingenstroom via Syrië's buurland Turkije.

"Elke ochtend word ik wakker en vraag ik: is er nog iets in Syrië gebeurd vandaag?" zei de Griekse premier Antonios Samaras vorig jaar september tegen The Washington Post. "Illegale immigratie is al een groot probleem voor ons."

In juli vorig jaar had Athene 1800 grenswachten extra geposteerd langs de Turks-Griekse grens, en moesten 26 drijvende dammen op zee Syrische vluchtelingen tegenhouden. Dat gebeurde allemaal met steun van het Europese Asielondersteuningsbureau (Easo).

De EU moet ervoor zorgen dat elke lidstaat dezelfde aanpak van asielzoekers hanteert, wat nu niet het geval is, en zou bovendien de grenzen ruimhartig moeten openen voor Syrische vluchtelingen. Dat was althans vorig jaar de aanbeveling van het Migratie-beleidscentrum in Florence. Volgens de onderzoekers kan Brussel niet met goed fatsoen aan Syrië's buurlanden blijven vragen om de vluchtelingen te blijven opvangen zonder zelf een gebaar in die richting te maken. Het onderzoek was gefinancierd door de EU.

"We vragen de landen in de regio om hun grenzen te openen, maar doen het zelf niet? Daar is een woord voor: egoïsme", meende de Franse Europarlementariër Hélène Flautre eerder dit jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden