'We kunnen met veel minder toe'

Met zijn bedrijf Resourcefully adviseert Hugo Niesing overheden hoe ze slim kunnen omgaan met duurzame energiebronnen. Op zijn eigen woonboot voert hij zijn eigen adviezen uit. 'Practise what you preach', luidt zijn motto.

Opgegroeid in Amsterdam Oud-Zuid was fysisch geograaf Hugo Niesing (42) gewend aan de gebruikelijke luxe van warm en koud stromend water, volop elektriciteit en een verwarmde kamer. Die leefwijze veranderde op slag, toen hij in 1989 in een advertentie een oud binnenvaartschip te koop zag. "Mijn vader was al een tijdje op zoek naar een woonboot voor zijn drie studerende kinderen. Dat leek hem een mooie manier om uitbuiting door huisjesmelkers te voorkomen. Mijn broer en zus hadden er geen zin in, die vonden het te primitief. Maar ik vond het geweldig. Ik kon geld van mijn ouders lenen en kocht de boot."

De klipperaak 'Nooit Volmaakt' is vandaag de dag van alle moderne gemakken voorzien. Dat was drieëntwintig jaar geleden andere koek. "Er was geen enkele aansluiting: geen gas, geen elektra, geen water. Onderin de boot stond een generator die, als hij aan was, zo hard stampte dat de boot ervan trilde. Ik had een watertank van 400 liter en een geisertje dat op een gasfles was aangesloten. Eens in de week kwam de waterboot langs; de bunkerboot bracht diesel voor de generator en gasflessen voor de geiser. Met de generator vulde ik vrachtwagenaccu's. Als die vol waren, had ik een avondje licht of kon ik tv kijken."

Verlichting is het belangrijkste niet, vindt Niesing. "Er zijn ook olielampen, zaklampen en kaarsen. De watertank was essentieel, en de waterpomp die op de geiser was aangesloten. Vierhonderd liter water per week is niet veel. Soms ging ik bij mijn ouders douchen, of bij de sportvereniging, na het zaalvoetballen."

In die 'primitieve' jaren voordat hij in 1997 een aansluiting kreeg op elektra en nog later op gas en water, leerde Niesing hoe zuinig een mens met beschikbare bronnen kan omgaan, als het moet. "Het is ongelooflijk hoe adaptief wij eigenlijk zijn. We kunnen met veel minder toe. Als je weet dat je maar twee uur elektriciteit hebt, dan stel je je daarop in. Door mijn eigen ervaring heb ik veel geleerd over verspilling. Ik zal daarom nooit meer zomaar het water laten lopen of het licht laten branden."

Niesing wil van zijn woonboot een echt duurzaam schip maken dat volledig zelfvoorzienend is. Hij is al een eind op weg. In 2010 heeft hij zonnepanelen op zijn boot geïnstalleerd, waarmee het gezin alle benodigde elektriciteit kan opwekken. Daar zijn in 2011 nog zonnecollectoren bijgekomen, die het huishoudwater in de zonneboiler verwarmen en tegelijk de gasrekening omlaag brengen.

Zijn volgende project ligt naast de Nooit Volmaakt: een oude directieboot, nog volledig genageld - van voor de tijd van het lassen. Van deze bijboot wil hij een elektrische boot maken met een grote opslagcapaciteit. "Met mijn zonnepanelen heb ik vandaag bijvoorbeeld 10 à 12 kilowattuur elektriciteit gemaakt. Daarvan heb ik er 8 verbruikt, de resterende 2 à 4 lever ik terug aan het net. Straks wil ik wat ik niet verbruik allemaal in de bijboot stoppen. 's Avonds kan ik het er dan, als ik het nodig heb, weer uittrekken. Zo creëer ik een slim energienetwerk dat zoveel mogelijk in eigen beheer doet: mijn eigen mini-Smart Grid."

Wat hij voor zichzelf in het klein wil maken, adviseert hij zijn opdrachtgevers, waaronder de gemeente Zaanstad en de projectorganisatie Maasvlakte-2, in het groot. "Smart Grids, intelligente energienetwerken, maken het technisch mogelijk om je aan te passen aan de beschikbare energiebronnen. Die aanpassing, zowel aan de hoeveelheid energie die je kunt verbruiken als aan het tijdstip waarop je dat doet, is in mijn visie de rode draad in de verduurzamingsfilosofie."

Een belangrijke reden voor aanpassing is de onvoorspelbaarheid van duurzame energiebronnen als zon en wind. Wanneer het heel hard waait, kunnen windmolens zoveel elektriciteit produceren dat er netinstabiliteit ontstaat. In Nederland kunnen in zo'n geval de molens worden stilgezet. Maar dat is natuurlijk erg zonde, want zo gaat duurzame energie verloren. Door nu de productie en de consumptie van energie zoveel mogelijk lokaal te koppelen en manieren te verzinnen om een energieteveel tijdelijk op te slaan - zoals Niesing dat wil gaan doen met zijn bijboot - is het mogelijk kostbaar energieverlies te voorkomen. Zo kunnen 'energie-eilanden' worden gecreëerd, die duurzame energie - wind, zon - optimaal zelf opwekken én gebruiken, en daardoor minder afhankelijk zijn van het bestaande netwerk en van 'vieze' bronnen zoals kolen en kernenergie.

Als voorbeeld noemt Niesing de Rotterdamse haven, waar hij als adviseur betrokken is bij de energie-inrichting van de tweede Maasvlakte. "Het is de bedoeling dat op de zeewering windturbines komen. Die leveren enorm veel energie, ook op momenten dat je die energie niet direct nodig hebt. Stel je nu voor dat er in de haven ook een loods staat, die gekoeld moet worden. Dan zou je de teveel geproduceerde elektriciteit kunnen omzetten in koude. Laat je alle energie zo in de loods zakken, dan daalt de temperatuur van zeg min 4 tot min 20 graden. Dat betekent dat je ongeveer vijftien uur geen elektriciteit meer nodig hebt om de loods te koelen, en dat je de geproduceerde windenergie dus optimaal hebt benut, misschien zelfs lang genoeg tot het weer waait. Iets vergelijkbaars kun je doen met een wagenpark van elektrische auto's. Die kun je gebruiken als accu's op wielen. Heb je de auto niet nodig, maar wil je een overschot aan duurzaam geproduceerde energie even opslaan, dan laad je de accu van de auto ermee. Heb je de energie weer nodig voor iets anders, dan haal je de elektriciteit er weer uit."

Niesing geeft ook ondersteuning aan het Europese project e-harbours, waaraan zeven havengebieden rond de Noordzee meedoen. De gemeente Zaanstad, die in 2020 klimaatneutraal wil zijn, heeft de leiding ervan. In alle zeven deelprojecten draait het om de drieslag duurzame energie - Smart Grid - elektrische mobiliteit. De havens van Hamburg en Antwerpen zijn belangrijke projectpartners maar ook Amsterdam en Malmö doen mee. Hoe en wanneer verdient slimme duurzaamheid zich terug, is de vraag waarop alle zeven deelnemers een antwoord zoeken. "Dat worden de praktijkvoorbeelden voor de nieuwe economie", voorspelt Niesing.

Het Zaanse deel van dit Europese project is gericht op het energiegebruik van het lokale bedrijfsleven en de gemeentelijke gebouwen, op elektrisch vervoer en de koppeling met duurzaam opgewekte energie. Behalve goed voorspellen wanneer het waait en wanneer het zonnig is en je dus energie kunt gaan laden, is ook hier slim schakelen tussen aanbod en vraag via een slim energienet de aangewezen weg, zegt Niesing. "Zaanstad, dat ook voorzitter is van het Klimaatverbond van de samenwerkende Nederlandse gemeenten, is hard bezig met het invoeren van een duurzaamheids- en klimaatprogramma en investeert flink in duurzame energie. Er rijden al zestien elektrische auto's en binnenkort worden dat er meer."

De duurzame energieprojecten waarbij Niesing betrokken is, worden niet automatisch een succes. Er zijn nog verschillende barrières te overwinnen op het gebied van bestaande wetgeving en belastingen. "Ook", zegt hij, "staat of valt het toepassen van een Smart Grid bij goede samenwerking in groter verband. Als bijvoorbeeld de elektrische heftruckchauffeurs niet meewerken of havenbedrijven uit concurrentieangst hun energieverbruik niet in kaart willen brengen, wordt het heel lastig. Maar er is een duidelijke kentering gaande."

Alsof je van een andere planeet komt
Hugo Niesing leefde al duurzaam, nog voor dat begrip salonfähig werd. Met een ecologische footprint van slechts 1,7 hectare - 'gemeten voordat ik zonnecollectoren had en dus nog meer gas verbruikte' - komt hij zelfs lager uit dan de 1,8 hectare die er op basis van een eerlijke verdeling wereldwijd van water en land voor elke mens op aarde beschikbaar is. Een geweldige score, als je bedenkt dat het gemiddelde gebruik wereldwijd ligt op 2,7 hectare, en dat van zijn mede-Nederlanders zelfs uitkomt tussen de 4 en 6 hectare per persoon.

Hoe krijgt hij dat voor elkaar? "We wekken onze eigen elektriciteit op en we fietsen of lopen eigenlijk alles. We hebben een tijdje een eigen auto gehad, maar veel heb je daar niet aan in Amsterdam. Tegenwoordig delen we één auto met drie gezinnen, de reserveringen gaan via een agenda. Onbewust probeer ik de auto zo min mogelijk te nemen, heb ik gemerkt. Veel mensen hechten eraan een eigen auto te bezitten. Wij niet. Als we op vakantie gaan, huren we een auto. Soms moet ik wel eens lastige keuzes maken. Zo gaat mijn veldvoetbalteam in juni een weekendje naar Madrid. Ik ga niet mee, vanuit milieuoogpunt, omdat ik het excessief vind om voor een paar dagen even op en neer te vliegen. Maar het blijft moeilijk om zo'n beslissing te nemen, want het is natuurlijk heel gezellig om drie dagen met maten te voetballen en lekker uit te gaan.

"De laatste keer dat ik met mijn vrouw voor een enkel weekend in een vliegtuig ben gestapt, was in 2010 toen er een vriend trouwde in San Remo. Dat was natuurlijk heerlijk, maar toch worstel ik daar dan mee: zoveel kerosine voor een paar dagen. We zijn zojuist, vlak voor Pasen, vier dagen in een familiepark geweest. Toch wel weer bizar om te zien hoe vreemd je wordt aangekeken, als je met openbaar vervoer en op de fiets aan komt zetten. Alsof je van een andere planeet komt."

Slim energiegebruik
In Nederland kunnen windmolens worden stopgezet wanneer er bij harde wind 'teveel' elektriciteit dreigt te worden geproduceerd. In Duitsland gaat dat anders, omdat duurzame energie daar voorrang krijgt op het net. Daardoor kan de elektriciteitsprijs bij veel wind dalen en soms zelfs negatief worden. Dat leidt tot een serieuze discussie, zegt energieadviseur Hugo Niesing, want "wat is nu eigenlijk het probleem? Is dat de slechte voorspelbaarheid van de productie van wind- en zonne-energie, of veeleer de gebrekkige flexibiliteit van de kolen- en kernenergiecentrales? Dat is een interessant inhoudelijk en politiek thema, waarbij Smart Grids - intelligente energienetwerken - een belangrijke rol kunnen spelen, omdat je daarmee de grillige windelektriciteit wél kunt opvangen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden