'We kunnen de schade niet meten'

ASSISI - Onder de hete zon graaien vier paar handen voorzichtig door het gruis op zoek naar stukjes van de fresco's van Cimabue en Ciotto. Op de ene stapel komen de stenen, op een andere, veel kleinere stapel de deeltjes die aan de fresco's toebehoren.

CECILE LANDMAN

Je zou het haast een monnikenwerk noemen. Voor de basiliek van Sint Franciscus liggen zomaar in het gras de bergen brokstukken, gruis en stof van eeuwen her. Met bulldozers en kruiwagens is een deel van het naar beneden gekomen plafond van de basiliek naar buiten gereden, naar het grote gazon voor het witstenen gebouw. Nog niet alles is naar buiten gebracht.

Nadat de aarde vrijdag zwaar schokte, waardoor twee franciscaner broeders en twee technici die de schade opnamen omkwamen, zijn de werkzaamheden binnen voorlopig uitgesteld tot nader order. Alleen enkele brandweerlieden nemen binnen de situatie op. Als voorlopige bescherming zijn over het puin grote stukken plastic gelegd. Met steigerpijpen, plastic en planken wordt er nog eens een soort tent boven gebouwd. Meters voor het gebouw zijn hekken en rood-witte plastic linten aangebracht om de boel mee af te zetten. Niemand mag naar binnen.

De basiliek staat aan de voor- en zijkant geheel in de steigers. Nog maar net waren restauratiewerkzaamheden afgerond, in verband met het katholieke jubeljaar 2 OOO, en nu dit. Volgens de bekende kunstcriticus Federico Zeri werd de restautie die in de jaren '50 in de basiliek is uitgevoerd volslagen verkeerd aangepakt. Zeri: “Zo werden houten balken in het plafond van de bovenbasiliek vervangen doer balken van gewapend beton. Hierdoor is het plafond te zwaar geworden, en dus kwam het nu naar beneden.”

De basiliek van San Franciscus bestaat uit een boven- en een onder-basiliek. Aan de achterkant rijst het hele bouwwerk zo'n zestig meter omhoog tegen een bergwand. Van de voorkant bezien lijkt de basiliek helemaal niet zo groot en zeker niet hoog. De bovenste basiliek liep de meeste schade op. “De brokstukken komen van de linker- en rechervoorzijde van het plafiond in de bovenbasiliek”, zegt een vrouw die op haar knieën met een klein puntig schepje door de brokken roert. “Ik heb geen idee of het mogelijk zal zijn het te restaureren. Voorlopig kunnen we niet eens de werkelijke schade opnemen.”

Zij, de expert, wordt geholpen door drie jongens uit Florence, van de protezione civile, een soort burgerbescherming. Het is een landelijk semi-vrijwilligersnetwerk, dat vooral aantreedt bij rampen van grotere of kleinere omvang. De plaatselijke afdeling van dit netwerk is ook het punt geworden waar de meeste informatie bij elkaar komt - al schept het niet echt orde in de chaos en angst.

Aan het pleintje waar de 'protezione civile' haar kantoor houdt is het druk. Hier worden de ploegen samengesteld van ingenieurs en technici die, met een rood kaartje op de borst gespeld, in Assisi de huizen en gebouwen moeten gaan bekijken op instort-gevaar. Ze moeten, in Assisi alleen al, meer dan duizend plekken bezoeken. Meer dan honderdduizend mensen slapen niet in hun huizen. Bij velen is de schade nog niet opgenomen, maar ook als er maar weinig schade is, is de angst er wel. “Ik heb in mijn tuin geslapen”, zegt een magere man van zeventig jaar. “In een oude legerslaapzak, van eendendons. Daar overheen nog een deken. Het was nog steeds koud, maar ik was er iets minder bang.”

Aan het straatje voor de basiliek staat een rij geparkeerde auto's waarin dekens en kussens liggen. Velen brachten zo de nacht door, in temperaturen die 's nachts inmiddels onder de nul graden komen. De meeste mensen in Assisi en omgeving slapen slecht, deze nachten. De grond is vijandig onder hun voeten. En onvoorspelbaar. Niemand kan vertellen wat er zal gebeuren.

Aan de deuren van de - meestal gesloten - winkels hangen waarschuwingen dat het water niet drinkbaar is: de waterinstallatie liep ook schade op. De meeste inwoners zitten voor hun huizen of ontmoeten elkaar op de pleinen van het stadje. Er wordt weinig gepraat.

- Vervolg op pagina 5

Assisi beefde op Franciscus' verjaardag VERVOLG VAN PAGINA 5

“Het is al een paar maanden bezig”, zegt een vrouw die angstvallig over het middelste deel van de straat blijft lopen. “Op 3 september was er ook een iets grotere schok, maar niets van betekenis, we zijn er eigenlijk wel een beetje aan gewend. Maar nu gaat het door, het houdt niet op. Nog één grote schok en rolt heel Assisi omver.” Ze wijst naar boven. “Kijk: de muur lijkt op het eerste gezicht best in orde, maar daar zit een scheur, en daar en daar een spleet, en daar liggen de brokstukken op straat. Dit is het historisch centrum, maar ook de nieuwe gebouwen houden het niet zo lang uit.”

Intussen komen er politici langs. De Christendemocraat Buttiglione passeert met een heel gevolg, en ook Sgarbi van Forza Italia komt met zwaailichten en lijfwachten aanscheuren.

Dezelfde Sgarbi had in een andere tijd en op een andere plek, namelijk bij Catania aan de voet van de Etna die net een uitbarsting beleefde, gezegd dat de dorpjes onder aan de vulkaan zo lelijk waren dat het geen verlies zou zijn als die werden overstroomd door de lava.

Onorevole Sgarbi ('eerbiedwaardige', zoals de parlementariërs in Italië nog altijd worden aangeduid) springt helemaal niet als een eerbiedwaardige rond door de puinhoop die Assisi in een nacht werd. Sgarbi krijgt het zelfs voor elkaar om de basiliek in te mogen, wat eerder de ex-minister van cultuur niet lukte. Hij komt weer naar buiten met de mededeling dat de schade helemaal niet zo erg is 'als de pers wil laten geloven': “Alleen een klein deel van de fresco's van Cimabue ging verloren, van Giotto is vrijwel alles nog intact.”

Kermis Voor Sgarbi lijkt het wel een kermis. Hij laat zich in een bakje omhooghijsen aan een kraan, om zo de bijna van de Porta Nuova afvallende kantelen te bekijken. Een ingenieur die de supervisie heeft krijgt bijna een beroerte. “Wat moet Sgarbi daarboven” roept hij naar de omstanders die het ook niet kunnen uitleggen. Maar in de smalle straatjes van het middeleeuwse stadje Assisi heerst doodse stilte. Spookachtig. Hier trekken gewoonlijk tweeduizend toeristen per dag door de straten. Assisi haalt 80 procent van zijn inkomsten uit het toerisme. De middenstand is woest dat de gemeenteraad toeristen adviseert voorlopig weg te blijven. Een aardbeving is een enge sensatie. Speculaties doen de ronde: “De 'big bang' is nog niet geweest”, wordt wat nerveus gegrapt in de bar vlakbij de basiliek. De vice-burgemeester zegt: “De zesentwintigste september, de dag van het drama, is de verjaardag van Sint Franciscus.” Hij kijkt erbij alsof het een slecht voorteken is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden