We koesteren de vrijheid, desnoods achter tralies

We zijn geroepen om vrij te zijn, schreef de apostel Paulus al. Dat was in zijn brief aan de christenen in Galatië, rond het jaar 50 na Christus. Maar hoe doe je dat? Hoe geef je gehoor aan zo'n roeping? Kun je leren om vrij te zijn?


Kijk naar Spinoza, adviseert Kees Schuyt in Filosofie Magazine. Decennialang bestudeerde de socioloog en jurist het werk van de zeventiende-eeuwse denker. "De rede is de weg naar de vrijheid." Dat, zegt Schuyt, is de kern van het denken van Spinoza. "Wie zichzelf niet verlost van de overheersende kracht van zijn emoties, maakt zichzelf daarmee tot slaaf." Schuyt maakt dat zeer concreet: "Stel je voor dat je na een dag hard werken in de file belandt en je daar groen en geel aan ergert. Eenmaal thuis val je uit tegen je geliefde. Spinoza zegt dan: kijk even wat de oorzaak van je boosheid is. Die ligt bij die verschrikkelijke file, niet bij je partner. Het interessante is dat jijzelf deel uitmaakte van die file. Door in te zien dat jijzelf een beetje bijdroeg aan het geheel van je ergernis, gedraag je je hopelijk weer wat redelijker." Uit Spinoza's werk is kracht te putten, denkt Schuyt. "Je kunt zijn werk als een bevrijdingsfilosofie lezen. [...] Spinoza schrijft over het recht 'te denken wat men wil en te zeggen wat men denkt'. Maar voor mensen in benarde situaties geeft met name zijn boodschap dat je altijd jezelf moet blijven en altijd in jezelf moet blijven geloven veel kracht."


Dat betekent ook: niet stilzitten. "Weersta onredelijkheid waar jij het niet mee eens bent. Dus als Trump het klimaatverdrag wil verwerpen, ga daar dan juridisch tegenin. Als de belangen van een groep niet erkend worden, kom daar dan voor op. Zorg daarbij altijd dat jij je feiten goed kent. Dat kost soms moeite, maar blijf in jezelf geloven."


Afgezien van dat in jezelf geloven, dacht Maarten Luther er niet eens zo heel erg anders over. In de Reformatie-special van Elsevier (het kan de Trouw-lezer haast niet ontgaan zijn dat 2017 het jaar is van het 100ste lustrum van de Reformatie) wordt de kerkhervormer de 'ontdekker van de ware vrijheid' genoemd. De zestiende-eeuwse Luther realiseerde zich dat hij een vredige relatie met God nimmer door zijn eigen goede werken zou kunnen bewerkstelligen, maar - en daarin vond hij vrijheid - hij ontdekte ook dat dat helemaal niet hoefde: "Om ons rechtvaardig te spreken, heeft God Zijn eigen Zoon Jezus Christus naar deze wereld gestuurd om in onze plaats alle verschuldigde gehoorzaamheid te vervullen en de straf te dragen. [...] Alles is volbracht. Door het geloof, en dus niet door onze goede werken, mogen wij ons aan Hem toevertrouwen."


Dat inzicht leidde tot een volstrekt nieuwe visie op vrijheid. "Vrijheid is volgens Luther in de eerste plaats innerlijke vrijheid", schrijft Bart Jan Spruyt in Elsevier. "Door het geloof hebben wij vrede bij God en is de kramp van het heilige moeten uit ons leven verdwenen. Door die ontspannenheid komt de energie vrij waarmee wij ons kunnen richten op het dienen van onze naasten. [...] Door het geloof is een christen een vrij heer over alle dingen en niemands onderdaan. [...] Maar dit vrije, soevereine individu wordt geen individualist: door de liefde, onlosmakelijk met het geloof verbonden, wil hij zijn leven in dienst stellen van zijn medemensen."


Maar wat als die medemensen een bedreiging van onze vrijheid worden - of: wat als we denken dat die medemensen een bedreiging van onze vrijheid worden? In De Groene Amsterdammer schetst Chris van der Heijden de paradox dat overal in de wereld tralies worden opgetrokken om de vrije wereld te beschermen. De muur van Trump, de blokkade op de Balkan, Calais, Spaanse enclaves in Noord-Afrika, Turkije, India, Pakistan. We zijn geroepen om vrij te zijn. Eenmaal gevonden koesteren we die vrijheid. Desnoods achter tralies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden