We hoeven straks nog maar 30 uur per week te werken - als het aan politicoloog Olivier Pintelon ligt

‘Veel mannen willen graag meer tijd doorbrengen met hun kinderen. Toch gebeurt het amper.’ Beeld Hollandse Hoogte

In België werken veel ouders beiden voltijds. Het leidt tot stress, vermoeidheid en afwezige vaders en moeders. Als de boel spaak loopt, is het vaak de vrouw die een stap terugzet. Daarom moet de werkweek worden ingekort tot dertig uur, bepleit politicoloog Olivier Pintelon. Ook in Nederland, trouwens.

Massa’s verkeerd verstuurde mails en ontelbare tikfouten. Als de Vlaamse politicoloog Olivier Pintelon (35) denkt aan hoe hij op kantoor zat in de periode na de geboorte van zijn zoon Aeneas (nu twee) is dat het eerste wat er in hem opkomt. Na het Vlaamse vaderschapsverlof van tien dagen moest hij weer aan het werk. Een ontnuchterende ervaring. “Absurd. Je zit met je hoofd ergens anders, hebt amper geslapen. Je kunt niet op volle kracht werken en het gekke is dat collega’s daar rekening mee houden en zeggen: logisch, dat hoort erbij.”

Zo accepteren we te veel omdat ‘het erbij hoort’. Dat mannen snel weer aan het werk gaan en vrouwen langer thuisblijven bijvoorbeeld. Enerzijds logisch, omdat zij moeten herstellen van de bevalling. Maar het korte kraamverlof voor vaders creëert een kwalijk patroon dat in de rest van de opvoeding doorwerkt, zegt Pintelon.

Want na de drie maanden zwangerschapsverlof van zijn vrouw had zich een rolpatroon gevormd dat hij van tevoren niet had verwacht en niet wilde: zijn vrouw deed voornamelijk de zorg voor hun zoon en het huishouden, hij werkte. En het liep.

Het gevecht om tijd ontstond toen ook zijn vrouw weer ging werken, vertelt Pintelon. Voltijds, zoals veel hoogopgeleide Vlaamse vrouwen. “In zekere zin waren de drie maanden dat ik kostwinner was makkelijker, omdat Sylvie thuis het gros van de zorg en het huishouden voor haar rekening nam. Niet dat ik dat 100 procent fijn vond, maar het was wel handig. Geen stress over wie onze zoon ’s ochtends naar de onthaalmoeder (gastouder, MdV.) brengt en het ’s avonds op tijd weer ophaalt.”

Op dat moment begon het hem te dagen. De prikkels in het huidige systeem benadelen de vrouw. “De huidige voltijds werkweek is voor tweeverdieners niet vol te houden. En alles is erop gericht dat het logischer aanvoelt dat de vrouw een stap terug doet en minder gaat werken.”

Waar veel ouders zich nu bij die constatering neerleggen, komt Pintelon tot een andere conclusie: de huidige voltijdse werkweek in België, maar ook in Nederland, moet worden ingekort tot dertig uur en vaders moeten langer verlof krijgen, stelt hij in zijn onlangs verschenen boek ‘De strijd om tijd’. Alleen dat zal de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen structureel verminderen. “We leven in de 21ste eeuw. Er is in deze tijd geen enkele reden waarom mannen en vrouwen betaalde en onbetaalde arbeid niet gelijk zouden verdelen. Vrouwen zijn gemiddeld hoger opgeleid, ze hebben de capaciteiten. Daarnaast willen veel mannen graag meer tijd doorbrengen met hun kinderen. Toch gebeurt het amper.”

Bloedserieus

Een 30-urige werkweek tegen een voltijds salaris. Het mag op het eerste gezicht onmogelijk klinken, Pintelon is bloedserieus. In zijn boek ruimt hij misverstanden over arbeidsduur uit de weg (‘vroeger werkten we veel meer’), beschrijft hij hoe de huidige 38-urige werkweek vrouwen in Nederland en België structureel benadeeld, rekent voor wat een 30-urige variant kost en belangrijker nog: wat het oplevert.

Om te beginnen bij dat eerste misverstand: jonge ouders werken samen ongeveer evenveel als kostwinners in de jaren vijftig, toen er nog een zesdaagse werkweek bestond, zegt Pintelon. “De kostwinner werkte toen meer, maar de vrouw was thuis en deed het huishouden en verzorgde de kinderen. Nu vrouwen werken, werken we per gezin nog steeds evenveel uren. Soms zelfs meer: we hebben een betaalde baan en een onbetaalde tweede shift thuis. In dat opzicht zijn we er dus helemaal niet op vooruit gegaan qua vrije tijd.”

Er zijn de afgelopen decennia toch allerlei maatregelen genomen om werk en gezin beter te kunnen combineren? Zwangerschapsverlof, ouderschapsverlof, deeltijdwerk.

“Dat zijn allemaal individuele maatregelen, die de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in stand houden en vrouwen in de zorgende rol duwen. Daarnaast maken vooral hoogopgeleiden gebruik van ouderschapsverlof en alleenstaande ouders amper, je moet het je namelijk kunnen veroorloven. Het is een luxeproduct: je koopt tijd. Dat geldt ook voor werken in deeltijd, dat bovendien impact heeft op je carrière. Deeltijdwerk is in veel Belgische bedrijven en organisaties nog steeds not done. En wie van vijf naar vier dagen gaat, wordt vaak geacht om dezelfde hoeveelheid werk te verzetten tegen minder salaris.

“We proberen met individuele keuzes het systeem te corrigeren, maar het is in essentie een maatschappelijk probleem. De lengte van de werkweek is de olifant in de kamer. Want op het moment dat we carrière maken, tussen de 30 en 45 jaar, lopen vrouwen nu een niet in te halen achterstand op, omdat zij in die periode minder werken.”

Zijn we in Nederland beter af dan in België omdat de vierdaagse werkweek hier een stuk meer is ingeburgerd?

“Bepaald niet. Het klopt dat Nederlandse werkgevers er een minder groot probleem van maken, maar de Nederlandse arbeidsverdeling is compleet scheef. Het enige positieve is dat Nederlanders gemiddeld al dertig uur werken – 29,1 uur eigenlijk. Zo’n zes uur minder dan de Belgen.

“Het grote probleem van jullie deeltijdcultuur is dat Nederlandse vrouwen het onderspit delven. Nederlandse vrouwen werken gemiddeld 24 uur per week, Belgische 32. Daardoor maken ze minder carrière en hebben ze minder inkomen. Meer dan de helft van de Nederlandse vrouwen verdient niet eens 70 procent van het minimumloon en is dus niet economisch zelfstandig! Dat heeft me enorm verbaasd tijdens mijn onderzoek: jullie maatschappij creëert een enorme ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. De inkomstenkloof in Nederland is de grootste van de Europese Unie.

“Alles lijkt erop gericht om rolpatronen en stereotypen over mannen en vrouwen in stand te houden. Meer nog dan in België: Nederlandse mannen krijgen minder kraamverlof, jullie crèches zijn twee tot drie keer zo duur. Ook voor mannen is die moederschapscultuur beklemmend en stressvol. Anne Roeters van het Sociaal en Cultureel Planbureau vertelde mij dat mannen sinds de jaren zeventig niet structureel minder zijn gaan werken in Nederland, maar dat ze wel meer zorgtaken op zich nemen. Dat betekent dat zij het drukker hebben dan vroeger. Ook mannen zouden dus gebaat zijn bij een 30-urige werkweek.”

In België kreeg u behalve bijval ook agressieve en spottende reacties op uw pleidooi. Zo zei N-VA-voorzitter Bart De Wever dat sommige mensen ‘best wel zin hebben om te werken’.

“Dat mag, ik werk zelf ook graag. Net als mijn vrouw. Mijn punt is: het is nu niet werkbaar. We doen alsof. Bart De Wever heeft vijf kinderen en een vrouw die huismoeder is. Dat lijkt me niet de norm die we moeten stimuleren.

“Ik ben niet voor dwangmaatregelen, hè, maar het systeem stimuleert ongelijke keuzes. Voor veel mensen is het balanceren van werk en zorg een opgave, waarbij vaak de vrouw een stap achteruit zet. Wil je dat man en vrouw, arm of rijk, werk en zorg eerlijk kunnen verdelen dan moeten we de voltijdse werkweek inkorten, met loonbehoud.

“Op langere termijn zal het ons verlossen van stereotiepe rolpatronen. Die spiegelen zich aan de economische context. Kijk naar het verschil in moederschapscultuur tussen West- en Oost-Duitsland. In de toenmalige BRD werd de vrouw aangemoedigd thuis te zijn, terwijl vrouwen in de DDR in grote meerderheid werkten omdat er veel kinderopvang was. Die scheidslijn loopt dertig jaar na de val van de muur nog steeds door het land, in Oost-Duitsland ligt de arbeidsparticipatie van vrouwen stukken hoger. Cultuur volgt dus ook het beleid, het vraagt alleen wat tijd.”

Hoe ziet zo’n 30-urige werkweek er concreet uit?

“Voor veel jonge ouders zou een zesurendag veel stress schelen. Dan win je anderhalf tot twee uur per dag die je met je kind kunt doorbrengen en is er ook nog genoeg tijd om effectief te werken. Je kunt ook aan vier keer zevenenhalf uur denken, zodat beide ouders een dag thuis kunnen zijn.

“De concrete invoering zal per sector verschillen. Winkels kunnen met twee shifts van zes uur werken en zo hun openingstijden verlengen. Bedrijven kunnen hun machines langer laten draaien en meer produceren, terwijl werknemers kortere dagen maken.

“In de zorg zou je heel goed van drie naar vier diensten per 24 uur kunnen. In Zweden experimenteren ze daarmee: het leidt tot betere zorg, minder fouten en minder ziekteverzuim onder medewerkers, die bovendien gelukkiger zijn. Net als Nederland heeft België een tekort aan personeel in de zorg. Die banen zijn nu te zwaar. Met een 30-urige werkweek maak je de sector aantrekkelijker.”

Maar de gezondheidszorg wordt er ook een stuk duurder van, als al die werknemers voor 30 uur een voltijdssalaris krijgen. Is de 30-urige werkweek niet onbetaalbaar?

“Nee, in essentie is het een maatschappelijke keuze. De afschaffing van kinderarbeid, de achturendag, ooit leek die ook onbetaalbaar. De cruciale vraag is: wie plukt de vruchten van de vooruitgang? De afgelopen twee decennia is de arbeidsproductiviteit in België met 23 procent gestegen. Met die groei hadden we de 30-urenweek met loonbehoud bijna kunnen invoeren. In plaats van naar kortere werkweken is het geld voor de helft naar hogere lonen en voor de helft naar hogere dividenden voor aandeelhouders gegaan.

“Natuurlijk stijgt niet in alle sectoren de productiviteit in die mate. Denk aan de zorg. Daar zal de overheid moeten subsidiëren. Dat is een maatschappelijke keuze die volgens mij perfect verdedigbaar is, omdat experimenten erop wijzen dat de kwaliteit van de zorg verbetert.

“Dit soort hervormingen moet je ook niet van de ene op de andere dag invoeren, maar ver van tevoren aankondigen. Net als met klimaatmaatregelen geldt: de geesten moeten rijpen. Daarom stel ik voor om over tien jaar een 35-urige werkweek in te voeren en binnen twintig jaar naar 30 uur te gaan. Als de arbeidsproductiviteit jaarlijks met 1,25 procent stijgt, kun je in twintig jaar tijd de 30-urige werkweek invoeren zonder dat de productiekosten toenemen.

“Intussen moeten bedrijven aangemoedigd worden om te experimenteren. In België zijn er enorm veel loonsubsidies, het achtvoud van in Nederland. We subsidiëren bijvoorbeeld over-, nacht- en ploegenwerk voor een slordige anderhalf miljard euro. Die middelen kunnen we best heroriënteren richting kortere werkweken gekoppeld aan extra tewerkstelling.”

Hoe regelt u het thuis, zolang de 30-urige werkweek nog een verre droom is?

“Vooralsnog werken wij allebei voltijds, onze zoon gaat zoals veel Belgische peuters vijf dagen naar de gastouder. Mijn vrouw en ik pendelen allebei van Gent naar Brussel, dus het is een puzzel. Gelukkig kunnen we allebei een dag thuis werken en zijn mijn ouders met pensioen, dat haalt een beetje druk van de ketel.

“Maar niet iedereen kan terugvallen op grootouders: iedereen moet immers langer doorwerken. Mijn schoonvader bijvoorbeeld zou willen helpen, maar werkt zelf nog. Er bestaat maar een structurele oplossing: midlifers meer tijd en ademruimte geven.”

U heeft niet besloten om zelf minder te gaan werken?

“Ik zou morgen 30 uur gaan werken, maar liefst als alle collega’s het doen. Nu ondervind je als individu veel nadelen: financieel, carrièretechnisch.” Pintelon lacht verontschuldigend: “Voorlopig lukt het ons nog.”

Wie is Olivier Pintelon?

Olivier Pintelon (1983) is politicoloog. Hij is kernlid van de progressieve denktank Minerva en werkt voor de studiedienst (het wetenschappelijk bureau) van vakbond BBTK. Zijn boek ‘De strijd om tijd’ (263 pagina's, 20,00 euro) verscheen bij uitgeverij Epo.

Lees ook:

Aantal voltijds werkende vrouwen stijgt naar recordhoogte

Voor het eerst zijn er meer dan 1 miljoen fulltime buitenshuis werkende vrouwen. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) die Trouw heeft opgevraagd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden