We hechten aan tradities

Trouw ging deze weken op zoek naar doorsneekiezers in een nieuwbouwwijk, een achterstandswijk en op het platteland. De vraag is: wat houdt hen in hun dagelijks leven bezig? Hoe kijken ze aan tegen politiek en de verkiezingen? Aflevering 3, slot: IJlst.

In het Friese IJlst hadden veel kiezers hoge verwachtingen van het eerste kabinet-Balkenende. De vele CDA-stemmers hoopten dat 'hun' premier het debat over normen en waarden zou aanzwengelen. Met spanning volgden ze de afgelopen week de opiniepeilingen. In hun eigen stad raakte de partij dit jaar in crisis, iets wat de achterban diep heeft geraakt,,Het is hier nogal rustig'', hadden Lammert en Hinke Visser, eigenaren van de plaatselijke boekhandel/drukkerij annex speelgoedzaak, van tevoren gezegd. Hun winkel staat midden in IJlst, een van de elf Friese steden. Vanachter de kassa in hun volgestouwde pand kunnen de Vissers zien wat er op de gracht gebeurt. Weinig, doorgaans. Er staan wat auto's, soms komt er iemand voorbij en zwaait even. Op straat worden hier zelfs vreemden nog gegroet.

,,IJlst is een stad zonder stadsproblematiek. We hebben maar 3200 inwoners'', vertelt Lammert Visser (55). Als schooljongen heeft hij nog meegemaakt dat de plaats niet eens per normaal openbaar vervoer bereikbaar was. Wie van of naar IJlst wilde, moest de boot nemen. Dat was zo tot 1960. Tegenwoordig is het maar vijf minuten rijden naar Sneek.

Of het zo wezen moet: er is een roofoverval gepleegd op een 72-jarige bewoonster van een van de bejaardenwoningen van de stad. ,,We hoorden het zondagochtend in de kerk. De daders hebben 's avonds aangebeld met een bloemetje. Ze hebben haar vastgebonden en mishandeld om haar pinpas'', vertelt Hinke Visser (50). ,,Ik ben verbijsterd. Dit soort geweld hebben we hier nog nooit meegemaakt. Nooit. Ik was gewend om de voordeur zonder nadenken open te doen.'' Het meest verontrustende is misschien wel dat de twee daders vermoedelijk uit de omgeving komen. Ze reden na de roofoverval weg op de fiets.,,Toch kan ik me niet voorstellen wat we hier opeens niemand meer zouden vertrouwen”, zegt Hinke Visser. Zo wil ze niet leven hier.

IJlst - of Drylts, zoals de Friestaligen onder de inwoners zeggen - is CDA-territorium. Vorig jaar haalde het CDA veertig procent van de stemmen (landelijk: 28 procent). De LPF deed het slecht. Die partij bleef steken op 8,7 procent (landelijk achttien procent). Ook Lammert en Hinke Visser stemmen bij de kamerverkiezingen altijd CDA.

,,Friezen zijn veel te nuchter om massaal op de LPF te stemmen'', denkt Lammert Visser. ,,En we bouwen meer op tradities. Je verandert niet zomaar van partij, ik voel een verantwoordelijkheid. Ik ben trouw aan het CDA, ook al ben ik het lang niet altijd met de CDA-politiek eens.''

Hij vond het de afgelopen week bijvoorbeeld 'niet verstandig' dat CDA-leider Balkenende de PvdA afwees als mogelijke coalitiepartner. ,,Hij wil alleen verder met de VVD. Maar als ik de opiniepeilingen zie, kan dat alleen met met steun van de LPF of een kleine christelijke partij. Dat zou ik niet toejuichen. En als ik naar mezelf kijk: inhoudelijk sluit ik de PvdA niet bij voorbaat uit.''

Hoewel hij op veel punten tevreden is over zijn eigen partij, heeft hij bijvoorbeeld ook moeite met het kabinetsbeleid om uitgeprocedeerde asielzoekers op straat te zetten, onder wie gezinnen met kinderen. ,,Ik vind dat juist een christelijke partij erop moet letten dat mensen goed met elkaar omgaan. Er is al zoveel egoïsme in de wereld. Daar moet het CDA juist niet aan meedoen. Maar ik zal niet snel op een andere partij stemmen. Van het CDA weet ik tenminste dat ik hen mag aanspreken op de 'C' in hun naam.''

Voor de Vissers betekenen christelijke waarden veel. Hinke Visser is jeugdouderling in de Federatieve Gemeente IJlst, voorheen de Samen-op-Wegkerk, die elke zondag nog goed wordt bezocht. Lammert Visser werkt mee in de redactie van het kerkblad. Ze vinden het een verantwoordelijkheid om iets te doen voor de gemeenschap. ,,Dat neem je op je, ook al heb je het druk met de winkel'', zegt hij. De plaatselijke middenstand heeft het moeilijk. Van de weinige winkels sloten er de afgelopen jaren vier.

Een paar weken geleden verwachtten ze nog dat er snel een tweede kabinet Balkende zou aankomen. Nu is de situatie verwarrend. ,,Ik had juist zo gehoopt dat het CDA een begin kon maken met het herstellen van normen en waarden. Balkenende had daadkracht beloofd. Hij stond ook voor de goede omgangsvormen die we zo belangrijk vinden. Maar het kabinet viel al na 87 dagen door al die ruzies in de LPF. En dan had Balkenende eigenlijk nóg te laat ingegrepen'', zegt Hinke Visser. ,,Nu zijn we een half jaar verder, is de economie achteruitgegaan en krijgen we mogelijk een zware formatie.''

Thuis is er juist door al die onzekerheden de afgelopen weken veel over politiek gediscussieerd. ,,Het heeft me behoorlijk in de greep. Ik heb voor het eerst ook de Stemwijzer gedaan, maar kwam uit bij GroenLinks! Of er klopt iets niet met mij, of er klopt iets niet met die Stemwijzer. Ik hou het toch bij het CDA.''

Ook Willemien (36) en Albert (39) Seinen zijn trouwe CDA-stemmers. Al kwamen ze bij een bezoek aan de Stemwijzer ook wel eens bij andere partijen uit. ,,Dan had ik het toch te snel ingevuld, teveel vanuit mijn eigen belangen. Maar politiek moet er juist om gaan dat je dingen van afstand kunt bekijken. Ik haal er ook altijd de partijprogramma's van andere partijen bij. Uiteindelijk kom ik toch bij het CDA terecht. Omdat ik me druk maak over normen en waarden, over het onderwijs en over veiligheid'', zegt Willemien Seinen.

De Seinens kwamen kort na hun huwelijk naar IJlst omdat ze het wonen in Sneek te anoniem vonden. En inderdaad: in IJlst hebben ze daar geen last van. Albert Seinen rolde er vanzelf in. ,,Voor ik het wist, was ik jeugdtrainer bij de plaatselijke voetbalvereniging, jeugdleider bij de kerk en penningmeester van de plaatselijke uitvaartvereniging. De kinderen mopperen soms dat het te veel is.'' Hij werkt als boekhouder bij een groothandel in bestratingsmaterialen. Willemien Seinen heeft een administratieve baan in het onderwijs en doet daarnaast vrijwilligerswerk.

Vooral op die uitvaartvereniging is Albert Seinen trots. ,,Dat is nog een vorm van ouderwets nabuurschap. We betalen de uitvaart niet, maar zorgen voor de hele organisatie van de uitvaart. Dat gebeurt allemaal door vrijwilligers. Bijna elk dorp hier in de omgeving heeft een eigen vereniging. Ik schat dat zeker een derde van de bewoners lid is.'' Hij was als penningmeester onlangs nog op bezoek bij de 72-jarige mevrouw die is overvallen.

Geweld mag uitzonderlijk zijn in IJlst, andere moderne problematiek gaat aan de stad niet voorbij. ,,We hebben behoorlijk last van vandalisme. Dronken jongeren slaan in het weekeinde graag bierflesjes kapot bij de school. We hebben speciale veegmoeders die elke twee weken de glasscherven uit de zandbak halen'', vertelt Willemien Seinen. ,,Ik weiger dat normaal te vinden.'' Op een kinderpartijtje bij de Seinens kregen alle kinderen in de tuin een ijsje. De meeste gooiden de wikkel op de grond, sommigen stopten hem stiekem in de coniferen, slechts een enkeling vroeg of er ook een prullenbak was.

,,We hebben toevallig familie in Denemarken. Daar zie je nooit vuil op straat. Het kan dus anders. Misschien zit het in de opvoeding. Maar ik kijk ook in de richting van de politiek, die heel veel zaken heeft gedoogd'', zegt ze.

Het afgelopen jaar hebben ze veel over politiek gepraat. Dat kwam ook omdat hun partij op lokaal niveau een zware crisis doormaakte, juist nu het met het CDA landelijk zo goed gaat. Bij de gemeenteraadsverkiezingen werd het CDA in IJlst voor het eerst niet de grootste partij. Dat kwam door een affaire rond de oude schaatsfabriek van Nooitgedagt, een betonnen kolos midden in het oude centrum van IJlst. De vervallen fabriek mag van de meeste Drylsters plat. Maar de CDA-wethouder hield vast aan restauratie. Na de verkiezingen moest hij aftreden. Veel CDA'ers stemden uit protest op Gemeentebelangen.

Albert Seinen wil er niet teveel meer over zeggen, juist omdat hij de betrokken politici gunt dat er een streep onder de affaire wordt gezet. ,,Ik hoop alleen dat er snel iets gebeurt. Dat gebouw is nu een aanfluiting voor onze stad.''

Van het eerste kabinet-Balkenende had hij meer verwacht. ,,Het CDA heeft door die ruzies in de LPF nog nauwelijks iets kunnen laten zien. Het mag nu echt niet wéér misgaan. Maar we hopen dat Balkenende nog een kans krijgt.'' Zijn vrouw zegt dat de opiniepeilingen hen wel bezighouden, de laatste week. ,,CDA en VVD hebben volgens die peilingen samen niet genoeg zetels meer voor een meerderheid. Het is enorm spannend. Toch hebben we nog wel vertrouwen. Eerst de uitslag maar afwachten.''

Leraar Frans Sierk Hondema (60) hoopt, met een schuin oog op de peilingen, toch weer op een kabinet met deelname van links. Hij is een trouwe PvdA-stemmer, zijn vrouw Anneke (60), medisch secretaresse, kiest steevast GroenLinks. Beiden doen dat mede vanuit hun geloof. ,,Ik vind het belangrijk dat een partij opkomt voor de zwakkeren'', zegt Sierk Hondema. In zijn vrije tijd zet hij zich in voor het werelddiaconaat en de zending, die via de plaatselijke kerk hulp bieden in ontwikkelingslanden. ,,Er wordt hier flink gegeven. We kunnen 14000 euro per jaar besteden. Daar ben ik trots op.''

Een paar weken geleden had hij nog niet gedacht dat de PvdA zich in de peilingen zo snel zou herstellen. Toen voelde hij zich nog bijna een uitzondering: ,,Ik heb ook in mei vorig jaar gewoon PvdA gestemd. Ik deel de standpunten. Over Paars was ik niet ontevreden. Zelfs het studiehuis heb ik aanvankelijk met plezier geaccepteerd, al ben ik daar door de rigide invoering wel van teruggekomen. Maar het ergerde me hoe er opeens een sfeer ontstond waarin alles de schuld van links was. In de lerarenkamer hadden we daar pittige discussies over. Er waren CDA-collega's die het opeens hadden over 'die paarse rotregering'. Ik begrijp dat nog steeds niet. Klaas de Vries was volgens mij een prima bestuurder. Ik ken trouwens ook genoeg CDA'ers die hopen op een regering van CDA en PvdA. Maar als ik de afgelopen weken Balkenende hoorde, sluit hij de PvdA ongeveer uit.''

Misschien zijn de Nederlanders te verwend geraakt, denkt Sierk Hondema, die veel in Hongarije komt. Hun zoon woont met zijn Hongaarse vrouw in Boedapest en werkt er bij een Hongaars-Oostenrijkse bank. ,,Pas toen we zagen hoe men daar leeft, hebben we geleerd hoe kritisch we hier in Nederland zijn geworden, hoe veeleisend. We hebben toch alles? Op school willen de leerlingen niet dat je flink wat huiswerk opgeeft, want je moet toch tijd overhouden om dagelijks drie uur televisie te kijken en je bijbaantjes te doen. In Hongarije zijn mensen nog veel eerder tevreden en minder materialistisch. Het is daar net de jaren vijftig.'' Omdat de Hondema's er zo graag komen, hebben ze er nu zelfs een tweede huis gekocht. Hun zoon krijgt als een echte Europeaan twee paspoorten: een Hongaars en een Nederlands.

IJlst zullen ze niet snel verlaten. Ze kwamen er twintig jaar geleden in een nieuw huis met uitzicht op het spoorlijntje naar Sneek. Vele buren van toen wonen er nog steeds. In de buurt zijn op feestjes het afgelopen jaar felle politieke debatten gevoerd: over Pim Fortuyn, maar vooral over de schaatsfabriek. ,,De CDA-wethouder die het omstreden restauratieplan had ingediend, was onze buurman. Het blijft een kleine gemeenschap. Hij is door de halve buurt onder druk gezet om zijn plan in te trekken. Dat hij moest aftreden, was pijnlijk. Gelukkig is hij nu burgemeester in Het Bildt geworden. Maar zo hard is het er hier in IJlst nog nooit aan toegegaan.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden