'We hebben veel geleerd van Zuid-Afrika'

interview | De Palestijnse boycotbeweging groeit. Wie medeplichtig is aan de bezetting, gaat het voelen, zegt Omar Bargoeti.

De Nederlandse pensioenbelegger PGGM trok zich deze week terug uit vijf grote Israëlische banken, vanwege hun banden met Joodse nederzettingen. Is dat een belangrijke stap?

"Zeker, want PGGM rekent de banken ondubbelzinnig af op hun medeplichtigheid aan de kolonisatie, dus aan de Israëlische schendingen van het internationaal recht. Belangrijk is dat de banken als geheel worden getroffen, en niet alleen hun activiteiten in bezet Palestijns gebied. Dat maakt een groot verschil. Met deze brede benadering neemt PGGM in feite de gedachte over die wij als BDS-beweging (boycot, desinvestering en sancties, red.) al langer voorstaan: je moet niet alleen de nederzettingen zelf aanpakken, maar ook de instellingen die er steun aan verlenen. En uiteindelijk heel Israël zelf, want dat land is als geheel verantwoordelijk voor de bezetting."

PGGM is in korte tijd de derde Nederlandse onderneming die om ethisch-juridische redenen de samenwerking met Israëlische bedrijven verbreekt. Is Nederland internationaal ineens koploper in de strijd tegen de kolonisatie?

"Binnen Europa is Nederland inderdaad relatief vergevorderd in het nakomen van zijn internationale verplichting om geen steun en erkenning te verlenen aan de illegale situatie die Israël in de bezette gebieden heeft gecreëerd. Maar ook in Zweden, Noorwegen en Denemarken hebben pensioenfondsen hun geld uit medeplichtige Israëlische bedrijven weggehaald. Noorwegen heeft daarnaast een gedeeltelijk wapenembargo ingesteld tegen Israël. En Zuid-Afrika laat sinds kort geen ministers meer naar Israël reizen, uit protest tegen de apartheid. Zo valt er nog veel meer te bedenken. Nederland is officieel nog steeds tegen een boycot - het heeft dus nog een lange weg te gaan."

Israël ziet de boycot als grote bedreiging. Maar snapt het de boodschap dat het de bezetting moet beëindigen?

"In juni heeft de Israëlische overheid de strijd tegen BDS overgeheveld van het ministerie van buitenlandse zaken naar dat van strategische zaken. Sindsdien geldt BDS officieel als 'strategische dreiging'. Minister van justitie Tzipi Livni waarschuwde vorige maand dat de beweging 'exponentieel' groeit, en dat de Israëlische economie erdoor om zeep zal worden geholpen als er niet snel vrede komt met de Palestijnen. De elite is duidelijk diep bezorgd. Helaas heeft de Israëlische politiek een sterke rechtervleugel, en die staat vierkant achter de kolonisten. Er heerst daardoor een soort stamcultuur die je steevast ziet bij mensen in kolonies: bij kritiek van buitenaf sluiten ze de rijen en roepen ze dat de hele wereld tegen hen is. Ze wentelen zich in hun eigen gelijk. Pas als het financieel pijn doet, komen ze tot inkeer. Zo ging het ook in Zuid-Afrika."

De BDS-beweging bestaat sinds 2005. Hoe komt het dat ze nu ineens zo hard groeit?

"De zaak is vooral gaan rollen vanwege het bloedbad dat Israël in 2009 aanrichtte in de Gaza-strook. Ook de doden die in 2010 vielen bij de Israëlische entering van een Turks hulpschip, op weg naar Gaza, hebben de stemming beïnvloed. Artiesten kwamen als eerste met een boycot. Bedrijven sloten zich daar geleidelijk bij aan. En 2013 gaat de geschiedenis in als het jaar van de academische boycots. De steun die sterrenkundige Stephen Hawking voor ons uitsprak, heeft kosmische gevolgen gehad voor de verspreiding van de BDS-gedachte in academische kring. Zo kondigde de Ierse Onderwijzersbond een academische boycot tegen Israël af, net als de Federatie van Francofone Studenten in België. Maar het belangrijkste gebeurde in de VS: daar deden vier academische verenigingen alle Israëlische universiteiten in de ban."

Ondanks de groei van de BDS-beweging is er voor Palestijnen op de bezette Westelijke Jordaanoever nog niets veranderd. Wanneer komt het omslagpunt?

"Moeilijk te zeggen. In Zuid-Afrika heeft de boycotbeweging dertig jaar nodig gehad om wereldwijd invloed te krijgen. Toen grote bedrijven als de Barclays Bank en General Motors zich eenmaal terugtrokken, ontstond er een domino-effect. Concurrenten durven niet in het gat te springen, vanwege het gevaar van reputatieschade en de bijbehorende financiële risico's. Zo raakte Zuid-Afrika besmet - en toen was het gauw bekeken. De Palestijnse BDS-beweging zal dit omslagmoment een stuk sneller bereiken, want we hebben veel geleerd van Zuid-Afrika. We zijn er nog niet: BDS is nog steeds omstreden in de VS en in grote delen van Europa. Maar het taboe is er duidelijk van af."

OPINIE 25, COMMENTAAR Israël kan hier zelf iets doen aan

Omar Bargoeti en de BDS-beweging
De Palestijn Omar Bargoeti (49) geldt als een multitalent. Hij is afgestudeerd als elektrisch ingenieur en filosoof, maar werkt als choreograaf en vredesactivist. Hij woont in Ramallah, op de bezette Westelijke Jordaanoever. In 2005 stond Bargoeti met enkele anderen aan de wieg van de zogeheten BDS-beweging. Die internationale groep wil - door het promoten van Boycots, Desinvesteringen en Sancties - zoveel druk op Israël uitoefenen dat het land zich terugtrekt uit de Westoever, die het in 1967 bezette. De eis is dat Israël de basale rechten van de Palestijnen erkent, en dan vooral het recht op zelfbeschikking. De BDS-beweging vindt verder dat Palestijnen die in 1948 verdreven zijn vanwege de stichting van Israël, recht hebben op terugkeer. De acties richten zich in principe op heel Israël, als bezettingsmacht. Maar Bargoeti heeft er begrip voor als landen in eerste instantie alleen de nederzettingen boycotten.

Israël protesteert en bouwt verder in bezet gebied
Israël protesteerde gisteren luid, maar tevergeefs. Het riep de Nederlandse ambassadeur op het matje. Deze moest iets ondernemen tegen de Nederlandse pensioenbelegger PGGM, die zijn investeringen uit vijf Israëlische banken heeft weggehaald. Maar PGGM blijft bij zijn besluit. De banken bevorderen namelijk de kolonisatie van het bezette Palestina, en dat past niet binnen de criteria voor 'verantwoord beleggen', aldus PGGM. De aandelen van circa 10 miljoen euro zijn trouwens al verkocht. 'Onacceptabel' en schadelijk voor de relatie met Nederland, riep Israël. Maar minister Frans Timmermans van buitenlandse zaken bleef kalm. Hij zal de pensioenbelegger uit Zeist niet kapittelen, want de overheid bemoeit zich niet met 'beslissingen van individuele bedrijven'. Premier Mark Rutte verklaarde dat de relatie met Israël nog altijd uitstekend is, met als enige geschilpunt de nederzettingen. Toeval of niet, gisteren maakte Israël bekend dat er weer 1400 huizen voor kolonisten bijkomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden