'We hebben lang geaarzeld om dit te tonen'

In 1985 opgerichte Hersenbank beheert ruim 3500 breinen, een gewild exportproduct

Het heeft iets van een rauwe, keihard bevroren karbonade. Inge Huitinga, directeur van de Nederlandse Hersenbank, trekt het zonder blikken of blozen in een diepvrieszak omhoog uit min tachtig graden Celsius. Ze haalt ook een soort plakjes gerookte zalm tevoorschijn. En een dikke homp, die nog het meeste weg heeft van een klont bevroren garnalen.

De culinaire metaforen dringen zich op, hier in de diepvriesruimte van de Nederlandse Hersenbank. Dat komt doordat het weefsel zo idioot roze is. "We vriezen de hersenen heel vers in, gemiddeld binnen zes uur na het overlijden", verklaart Huitinga. "Het weefsel is dan nog goed doorbloed, vandaar."

Aanleiding voor het kijkje achter de schermen is het ruim 25-jarig bestaan van de Hersenbank. Hersenwetenschapper Dick Swaab richtte het instituut eind 1985 op, uit frustratie, omdat hij voor zijn onderzoek nauwelijks hersenen van overleden mensen met de ziekte van Alzheimer kon vinden. Sindsdien hebben ruim 3500 personen hun hersenen afgestaan.

Zo'n 2500 Nederlanders hebben aangegeven dat hun hersenen na hun dood gebruikt mogen worden voor wetenschappelijk onderzoek. Toch kan Huitinga specifieke categorieën nog goed gebruiken. Mensen met een psychiatrische aandoening blijken moeilijk voor donatie te porren. Aan Parkinson-patiënten is ook een gebrek, net als aan gezonde mensen. Die laatsten melden zich in ruime mate aan, maar bij obductie blijkt vaak dat ze beginnende alzheimer hebben.

"De volgende kamer is alleen voor geïnteresseerden met een sterke maag", waarschuwt Huitinga. Direct achter de opengezwaaide deur staan stellagekasten, volgestouwd met dichte witte emmers. In zulk soort emmers zit normaal muurverf of mayonaise. Nu drijven er hersenen in, badend in de formaline. "We hebben lang geaarzeld om dit aan het publiek te laten zien", zegt de directeur. "Mensen zouden kunnen denken: 'Eindig ik hier, in zo'n emmer?' Maar we kiezen toch voor transparantie."

Met een latex handschoen pakt ze een brein op. Het is bruin en er ligt een hard vlies overheen. Huitinga schat het gewicht op 1400 gram. Het moet een man geweest zijn, want vrouwenhersenen wegen zo'n 200 gram minder. "Wil iemand hem even vasthouden?" Handschoenen genoeg, maar niemand hapt toe.

Onderzoek aan het weefsel heeft belangrijke kennis opgeleverd. Zo was er het befaamde 'homokwabje', en de ontdekking dat bepaalde hersengebieden bij transseksuelen gespiegeld zijn. Ook in de ziekte van Alzheimer is veel nieuw inzicht ontstaan. "We weten nu dat sommige delen van het brein niet zijn afgestorven, maar alleen verschrompeld", zegt Swaab. "Met lichttherapie kun je die gebieden activeren. Daarom zie je steeds meer lampen in verpleeghuizen. Nieuwe tehuizen worden zo gebouwd dat er meer licht binnenkomt."

Nederlands hersenweefsel is gewild over de hele wereld, vanwege de uitzonderlijke versheid en de bijgeleverde anonieme medische dossiers. De breinen zijn verstuurd naar zo'n 600 onderzoeksgroepen in 25 landen. Swaab is daar best trots op. "Het Nederlandse brein is echt een exportproduct."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden