We hebben geen radio-orkesten meer nodig

Henk Timmer is muziekliefhebber.

Zekveld wijst erop dat de niet-radio-orkesten heel zuinig zijn met het programmeren van moeilijk toegankelijke werken. Te gedurfd heeft onmiddellijk legere zalen tot gevolg. Er wordt dus gecombineerd met werken die toegankelijker en daardoor meer populair zijn. Kijk, zegt Zekveld, die compromissen kunnen we via de radio-orkesten mooi compenseren.

Ik neem aan dat Zekveld die 'gedurfde' concerten wil laten horen via Radio 4. Maar dan moet die zender wel interessant zijn voor muziekliefhebbers. Wat zien - horen - we echter in de praktijk?

Scherven

De vernieuwing van het radiobestel per 1 oktober is, met uitzondering van het verdwijnen van de praatprogramma's, aan Radio 4 voorbij gegaan. In een TV-spot ontplofte de 'oude radio', maar bij Radio 4 is men gewoon met de scherven verder gegaan. Nog steeds programma's van Veronica en Tros waarbij zonder programma-aankondiging delen van composities aan elkaar geplakt worden: twee delen uit een Mozart-pianoconcert, deel uit Salome van Richard Strauss, langzaam deel vioolconcert Bruch, mars van Glazoenow, deel uit een kwintet van Boccherini, en zo gaat het maar door. In het nieuwe bestel doen zelfs NCRV en KRO aan die onzin mee. 'Muziek voor miljoenen' heet dat. Muziek die miljoenen kost, zal men bedoelen!

De VPRO heeft duidelijk geen zin in klassieke muziek die voor een doorsnee muziekliefhebber interessant is en gaat naar het andere uiterste: 'De grote oversteek' (5 okt.), een wandeling door Manhattan met praten over breukvlakken tussen 19eeeuwse en avantgardistische tijd. Het is wel altijd apart, maar zelden boeiend.

Avro en Vara en ook de EO programmeren nog redelijk evenwichtig, maar als geheel is Radio 4 een aanfluiting. Het slechtste en duurste klassieke radionet van Europa. Zelfs Concertradio, een commerciele klassieke zender via de kabel, die bijna zonder budget het etmaal rond klassieke muziek uitzendt, is stukken beter.

Praten over het nut van gedurfde programmering is in deze situatie even belachelijk als het discussieren over de aankoop van een duur postmodern meubelstuk voor een huis dat totaal verwaarloosd op instorten staat. Eerst het huis maar eens opknappen, zegt een nuchter mens dan.

Vara-matinee

De vraag blijft of er voor een goede programmering van Radio 4 - die er, naar ik hoop, toch ooit zal komen - eigen orkesten en koren nodig zijn. Het antwoord is nee! In de jaren van de 78 toeren grammofoonplaat was dat anders. Toen slechts enkelen grammofoonplaten bezaten, bracht een concert op de radio echt de klassieke muziek in de huiskamer. De microfoons in de studio, maar ook toen al in het Concertgebouw, garandeerden een kwaliteit die zelfs met de eenvoudige radio van toen, duidelijk afstak bij wat op een 78 toeren plaat mogelijk was.

Nu is dat verschil verdwenen. Er zijn tientallen uitvoeringen van een Mahlersimfonie op CD beschikbaar. Waarom naar een uitvoering van het radio-orkest luisteren als er perfecte registraties zijn van zowel het Berlijns als het Concertgebouw orkest, beiden onder Haitink.

Maar de Vara-matinee dan? Ja, die moet uiteraard blijven, maar bewijst slechts dat er een publiek is voor dit type matinee. Welk orkest daar speelt, zal de concertganger nauwelijks interesseren. Wat wordt er gespeeld en wie zijn de solisten en de dirigent, daar gaat het om. Er zijn genoeg orkesten om deze series te kunnen voortzetten.

Uitgangspunt moet zijn of een orkest tegen de normaal geldende toegangsprijzen publiek in de zaal krijgt. De radio-uitzending moet daar los van staan. Zo'n NCRV-serie met Bruckner in een bijna lege Dr. Anton Philipszaal in Den Haag is pure geldverspilling.

Opnieuw bezien

Als er zo weinig behoefte is, wordt het tijd om de positie van deze orkesten opnieuw te bezien. Er zijn allerlei nuttige taken voor deze orkesten te bedenken, maar die hebben niets met Radio 4 te maken.

Laat Radio 4 dus de microfoons maar ophangen bij de concerten die overal in het land door de andere orkesten en ensembles gegeven worden. Dat geeft voldoende afwisseling en mogelijkheden. De radio-orkesten kunnen dan onder een andere naam worden ingepast in het bestel waar het om de zaalbezetting en niet om de radio gaat. En wat daarbij overbodig is, moet maar weg. Die miljoenen kunnen beter aan andere kunsten worden besteed en Edo de Waart wordt uiteraard weer met open armen ontvangen bij het Rotterdamse Philharmonisch Orkest!

Voor Radio 4 kan de minister het beste maar eens een 'zero-budget-systeem' toepassen: NOS en omroepverenigingen, laat ons maar eens weten wat u van plan bent met een geheel nieuw en beter Radio 4. Een Radio 4 met een evenwichtig programma-aanbod, zonder zenderkleuring en zonder de ergernissen zoals een directe uitzending van een concert die zo maar afgebroken wordt omdat er nog een jazz-programma de lucht in moet.

En laat ons weten wat dat moet kosten. Anderen hebben aangetoond dat dit niet veel hoeft te zijn.

In de VS draait her en der de klassieke radio op bijdragen van luisteraars. Bijna zonder geld presteert men prachtige dingen. Zo was er op een klassiek net in New York begin dit jaar een weken durend Bachfestival, elke dag drie uur Bach, geheel bestaand uit CD opnames. Zo zijn er weken met het accent op een componist of een belangrijk uitvoerend musicus of groep. Een Glenn Gould-, Isaac Stern- of Athur Rubinstein-serie. Wat een weelde en het kost bijna niets. En wij maken er met vele miljoenen een rommeltje van.

Als het zo verder moet, kan minister D'Ancona het geld beter aan de bejaardenzorg of de ziekenhuizen geven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden