Opinie

We gaan naar Moskou en nemen Beierse Titus mee

Shakespeare's tragedie 'Titus Andronicus' was voor toneelschrijver Heiner Müller nog niet 'politiek' genoeg. Hij wilde voorbij het wraak-op-wraakmotief, en verzon er een 'ideologische' strijd bij: die tussen starheid en beweeglijkheid. ,,De stilstaande steden versus de dolende Goten, de (rijke) stad tegenover de (arme) steppe.''

ZTHollandia-regisseur Johan Simons, die 'Anatomie Titus, Ein Shakespearekommentar' bij de Münchner Kammerspiele ensceneerde, zet er nóg een politiek tandje bij, want: ,,De wereld zit, praat, kijkt toe, maar doet niets.''

Maar hoe politiek moet je de beroemde moord op de vlieg uit 'Titus Andronicus' duiden? Titus is verward omdat hij net te horen kreeg dat hij zijn gevangengenomen zonen pas veilig terugkrijgt, als hij zichzelf een hand afhakt en die de keizer toezendt. Aan tafel bij Titus thuis, slaat zijn broer Marcus een vlieg dood. Shakespeare begint: ,,Marcus: Alas! my lord, I have but kill'd a fly. Titus: But how if that fly had a father and a mother?''

Vervolgens Heiner Müller: ,,Marcus: Himmel, Bruder, ich habe ja nur eine Fliege getötet. Titus: Aber wie, wenn nun die Fliege Vater und Mutter hatte?''

Ten slotte in de vertaling van Willy Courteaux: ,,Maar als die vlieg een vader heeft, een moeder? Hoe lieten die hun gouden wiekjes hangen. En gonsden in de lucht hun jammerklacht! Een arm, onschuldig vliegje; het kwam een lieflijk melodietje zoemen. Tot ons vermaak! En jij, jij slaat het dood.''

Het is Shakespeare's tragedie in een notendop, want vanaf dan gaat alles te gronde: het gezin Andronicus, het keizerlijk echtpaar en dus het Romeins bestuur, de stad Rome.

Op het toneel is de vlieg nergens te bekennen. Het huis van Titus Andronicus evenmin. In de enscenering van Simons zitten, hangen en slapen alle personages in de stoelen van een bioscoopzaal. Maar omdat deze 'Titus' politiek verklaard moet, is het geen willekeurige bioscoopzaal, maar de zaal van het Moskouse gijzelingsdrama door rurale Tsjetsjenen. Stad versus steppe?

Oorverdovend weerklinkt de Beatles-hit 'Back in the USSR' als Titus met de uitvoering van zijn wraaklisten begint. Maar wat de Romeinse veldheer in de Sovjet-Unie te zoeken heeft? Is deze Duitse Titus (verblind van smart om de verkrachting, handafhakking en tongafsnijding van zijn dochter Lavinia) letterlijk de weg kwijt, verdoeld? Maar dan had toch net zo goed de Oranjeschlager 'We gaan naar Rome / we gaan naar Rome / Bep Bakhuys doelpunt daar voor twee' kunnen weerklinken? Of is dat juist weer 'te alledaags' of 'te gedateerd'?

Deze Beierse Titus is 'hedendaags', getuige de videoschermen op het achtertoneel waar het komen en gaan van trams, gillende ziekenwagens en voorbijgangers van het Leidseplein wordt geprojecteerd. Op hetzelfde moment dat toeschouwers in de Amsterdamse schouwburg 'Anatomie Titus' proberen te volgen. Het Leidseplein als metafoor voor het corrupte Rome? Je weet het niet, je weet het niet. Om een a-politiek punthoofd van te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden