'We discrimineren allemaal, erken dat'

interview Ser wil dat bedrijven beter diversiteitsbeleid voeren

Gisteren presenteerde de Ser adviezen om ongelijkheid op de werkvloer tegen te gaan."We discrimineren allemaal", zegt Aukje Nauta van de Sociaal-Economische Raad (Ser).

We moeten meer doen tegen discriminatie op de arbeidsmarkt, maar onbekend is hoe groot het probleem is. Het College voor de Rechten van de Mens, TNO, het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), gemeenten, allemaal doen ze onderzoek met verschillende resultaten. Gek toch?

"Ja, dat is wel een beetje gek. Iedereen heeft zijn eigen benadering. Het College voor de Rechten van de Mens behandelt meldingen van discriminatie, maar dat is slechts het topje van de ijsberg. Het SCP doet het weer anders. Zij hebben bijvoorbeeld onderzocht wat er gebeurt als iemand met een niet-Nederlandse naam solliciteert. Dat leidt tot allerlei inzichten, maar een volledig beeld van wat er leeft krijgen we niet. Daarom roepen wij in ons advies op om een representatief onderzoek te doen naar de omvang en ernst van discriminatie en de effecten van maatregelen. Dan gaat het over bewuste discriminatie, maar vooral ook over onbewuste."

Onbewuste discriminatie?

"Op de site van Harvard is een testje te vinden. De Implicit Association Test. Als je die test maakt, kom je er achter dat we allemaal zogeheten mindbugs hebben. De test werkt met reactietijden. Als ons wordt gevraagd een donkere huidskleur met 'goed' te combineren en blank met 'slecht', is onze reactietijd langer dan andersom. Dat is een confronterende manier om te zien hoe ons brein werkt. Mensen zijn gemaakt om snel te categoriseren. Dat helpt op de steppe als we moeten vluchten voor gevaarlijke beesten, maar het zorgt er ook voor dat we allerlei verbanden leggen om snel te kunnen oordelen. Op de arbeidsmarkt leidt dat ertoe dat we iemand onterecht in een hoekje duwen. In ons advies hebben we daar de nadruk op willen leggen. Dat discriminatie vaak onbewust en onbedoeld is."

Als het onbewust en onbedoeld is, kan je dan zeggen dat het fout is?

"Eigenlijk niet. Het is lastig om een label goed of fout te plakken op onbewuste discriminatie. Dat is een van de redenen dat we niet aan naming and shaming willen doen. Vooroordelen hebben op basis van stereotyperingen is heel menselijk. Het vervelende is dat door deze vooroordelen mensen worden afgewezen omdat zij een kleurtje of een arbeidshandicap hebben."

Hoe lossen we zo'n hardnekkig probleem op?

"Door ons meer bewust te worden van onze stereotyperingen. Dat begint bij de erkenning dat we allemaal discrimineren. Ik heb het zelf ook weleens gehad toen ik in de eersteklascoupé in de trein zat. Er kwam iemand binnen waarvan ik dacht: die zal wel geen eersteklaskaartje hebben. Zoiets doen we allemaal. Vul anders het testje op de site van Harvard maar eens in. Om deze stereotyperingen onschadelijk te maken, moeten we ons bewust zijn van onze gedachten, van onze vooroordelen. Alleen dat al leidt tot betere beslissingen."

Wat zijn de meest hardnekkige stereotyperingen?

"Die gaan over migranten. Als iemand een vreemde naam heeft, beschouwen we hem als iemand van een andere groep. Discriminatie op basis van etnische afkomst is moeilijk bespreekbaar. Niemand geeft graag toe dat hij een vooroordeel heeft over mensen met een kleurtje. Iets toegeven waarvan je vindt dat het verkeerd is, is pijnlijk."

Bewustwording

De Sociaal-Economische Raad (Ser) denkt dat mensen zich meer bewust moeten zijn van stereotypen en beeldvorming rond bepaalde groepen in de samenleving. Want dat helpt tegen discriminatie op de arbeidsmarkt.

In het gisteren gepresenteerde rapport 'Discriminatie werkt niet!' adviseert de Ser bedrijven om een handvest op te stellen voor een beter diversiteitsbeleid. Daarnaast is een actievere rol van ondernemingsraden bij de bestrijding van discriminatie wenselijk, zo schrijft de Ser in zijn advies aan het kabinet. Tot slot pleit de Ser voor voorlichting en training, zowel van werkgevers als werknemers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden