Wayne Shorter, altijd thuis in het onbekende

Jazzmusicus Wayne Shorter is tachtig jaar geworden, maar hij zoekt nog steeds het avontuur. Na samenwerking met grootheden als Miles Davis en Joe Zawinul speelt hij nu weer met jonge muzikanten.

Er wordt wel gezegd dat een mens romantisch begint, dan cynisch wordt, om vervolgens, mits hij tijd van leven heeft, weer romantisch te eindigen. Voor de Amerikaanse saxofonist en componist Wayne Shorter gaat dat gezegde alvast op.

Jongstleden 25 augustus vierde hij zijn tachtigste verjaardag. Die heuglijke gebeurtenis werd extra luister bijgezet met de terugkeer naar het roemruchte Blue Note label en het uitbrengen van een van zijn meest gewaagde cd's 'Without a Net.' Waar veel oudere muzikanten op hun lauweren rusten of hun meest succesvolle vondsten recyclen, onderneemt Shorter het soort muzikale ontdekkingsreis dat je van een jong musicus zou verwachten. Structuren en alles wat een muzikant verder houvast zou kunnen bieden, worden door Shorter zo veel mogelijk opgerekt. Voor zover ze überhaupt nog aanwezig zijn.

Die vernieuwingsdrang komt niet uit het niets. Al in zijn jonge jaren is hij samen met zijn oudere broer en trompettist Alan berucht om zijn bizarre muzikale ideeën. 'Weird as Wayne' wordt een gevleugelde uitspraak in de stad Newark waar de Shorters opgroeien. Op plaat debuteert hij relatief laat omdat hij voor de dienstplicht wordt opgeroepen. In 1959 is het dan zover, de knappe maar niet bijzonder opzienbarende lp 'Introducing Wayne Shorter' verschijnt. Kort daarna raakt Shorter bij een groter publiek bekend wanneer hij toetreedt tot de legendarische Jazz Messengers onder aanvoering van drummer Art Blakey. Bij Blakey etaleert Shorter al een aantal van zijn belangrijkste handelsmerken; hij blijkt een speler met een eigen, zwarte humor; een onvoorspelbare speler ook die een nummer schijnbaar vanuit het niets een totaal andere draai kan geven. Hij manifesteert zich bovendien als een eigenzinnig en gedreven componist.

Experimenten
Shorters originele en vooruitstrevende muzikale visie komt echter veel meer tot uiting op de platen die hij in de jaren zestig onder eigen naam voor Blue Note maakt. En zeker ook door zijn werk met trompettist Miles Davis. Shorter maakt deel uit van Davis' unieke tweede kwintet, waarin hij een wezenlijke functie vervult. Hij is een van de belangrijkste componisten in de groep, maar vooral ook degene voor wie de experimenten niet ver genoeg kunnen gaan. Wanneer de musici in een muzikaal limbo verzeild raken en ze niets meer hebben om op terug te vallen behalve hun intuïtie, dan is Shorter juist in zijn element. Als Davis eind jaren zestig de elektrische jazz gaat uitvinden, blijkt opnieuw dat Shorter minstens zo avontuurlijk is als Davis.

De meeste gewezen pupillen van Davis beginnen na hun vertrek bij de baanbrekende trompettist aan een solocarrière. Shorter niet. Begin jaren zeventig formeert hij tezamen met de Oostenrijkse toetsenist Joe Zawinul de jazzrockformatie Weather Report. Na Davis kiest Shorter opnieuw voor een krachtige persoonlijkheid en gewiekste zakenman als medestrever. Shorter staat om veel bekend, maar niet om zijn handigheid in praktische zaken. De volgende anekdote spreekt wat dat betreft boekdelen: iemand vraagt Shorter naar de tijd, waarop hij een verhandeling over de kosmos begint. Joe Zawinul schiet te hulp: "Het is verdomme 7.06 en zulke dingen vraag je niet aan Wayne."

De eerste jaren is Weather Report zowel in artistiek als in commercieel opzicht een succes. Gaandeweg wordt de inbreng van Shorter echter steeds beperkter. Hij lijkt goeddeels uitgeblust, kampt privé met de nodige moeilijkheden en consumeert problematische hoeveelheden cognac. Shorter is te loyaal om te stoppen met de band, maar lijkt verder nog weinig bij de groep betrokken. In 1984 overlijdt Shorters gehandicapte dochter Iska, een jaar later komt Weather Report ten eind.

Boeddhisme
Shorter brengt nu en dan nog wel platen uit, maar het vuur lijkt verdwenen. Bovendien heeft het er veel van weg dat hij zich in de jazz steeds minder thuis voelt. Shorter is geregeld te horen op platen van zangeres Joni Mitchell en werkt onder meer samen met rockgitarist Carlos Santana. In 1996 neemt zijn loopbaan echter opnieuw een wending. Dat jaar komt Shorters tweede vrouw om bij een vliegtuigongeluk. Shorter die al langer de beginselen van het Boeddhisme is toegedaan, neemt zich heilig voor om haar dood niet zinloos te laten zijn. Een jaar later brengt hij samen met pianist Herbie Hancock de cd '1+1' uit, volgens de hoestekst het muzikale equivalent van een sprong in het onbekende.

Daarmee is Shorter, hoe paradoxaal dat ook klinkt, terug op bekend terrein. Hij is weer daar waar hij zich het prettigst voelt, namelijk daar waar geen mens weet wat er komen gaat. Shorter formeert een nieuw kwartet met drie jonge, talentvolle musici die bereid zijn om hem in zijn verkenning van het onbekende te vergezellen. Shorter is bijna zeventig als hij vol overgave aan dit nieuwe avontuur begint, dat nu op zijn tachtigste eerder meer elan krijgt dan dat het einde in zicht lijkt. De man die zijn middelbare schoolgenoten in Newark al verbaasde met muzikale vondsten, doet weer wat hij als geen ander kan; onvoorspelbaar zijn.

Op maandag 11 november geeft het Wayne Shorter Quartet een concert in De Roma te Antwerpen.

CD's:

Wayne Shorter - 'Without a net' (Blue Note Records)

Wayne Shorter - 'The best of the Early years - Mr Gone' (Documents Records)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden