Waterval nu bron van inkomsten

Trouw volgt de omvorming van het Indonesische Sumba tot een duurzaam eiland. Darius gebruikt tegenwoordig elektrisch gereedschap.

De veertigjarige Darius, timmerman uit Kamanggi op het Indonesische eiland Sumba, moest twee jaar geleden nog met een handzaag en beitel werken als hij een stoel of kast in elkaar wilde zetten. Maar nu is hij amper te verstaan door het geluid van zijn elektrische schuurmachine. "Ik ben erg blij met de stroom!", schreeuwt hij. "Ik werk stukken sneller, dus kan ik meer fabriceren en meer verkopen!" Zijn inkomen is vanwege de machinale bewerking gestegen van 15 naar 25 euro per maand.

Zo'n 115 huishoudens in de plaats Kamanggi hebben nu sinds anderhalf jaar stroom. Vooralsnog alleen 's avonds. De Nederlandse ontwikkelingsorganisatie Hivos dat van Sumba binnen acht jaar 'een icoon van duurzaamheid' wil maken heeft daarvoor een micro-hydroinstallatie neergezet. Naast een waterval is een kleine stuw gebouwd waardoor de watertoevoer te regelen is. Het water wordt via een pijp zo snel mogelijk een heuvel afgeschoten. Onderaan komt het terecht in een turbine die de elektriciteit opwekt en vervolgens gaat het water de rivier weer in.

"Deze installatie is door Nederland betaald en kost zo'n twee tot driehonderdduizend euro", zegt Robert de Groot van Hivos. "Als je bedenkt dat er 115 huishoudens gebruik van maken, dan is dat omgerekend zo'n 2500 euro per aansluiting. Dat is veel geld, maar doordat er stroom is, komt er in dit gebied meer economische activiteit op gang." Ook is nog niet alle capaciteit gebruikt, er zijn dan ook plannen om het distributienet uit te breiden naar het volgende dorp. Daarnaast kan de elektriciteit die niet nodig is, verkocht worden waardoor er een vaste bron van inkomsten ontstaat."

Traditionele ceremonies
Umbu Hinggu Panjanji is hoofd van een coöperatie die verantwoordelijk is voor het onderhoud van de mini-waterkrachtcentrale. "De mensen konden eerst niet geloven dat je uit water stroom kan opwekken. Toen de installatie in gebruik werd genomen zijn er veel traditionele ceremonies gehouden. Er zijn zelfs kippen geofferd om de voorouders goed te stemmen. Een jaar later is er weer een ceremonie gehouden, maar toen omdat iedereen zo blij is dat er stroom is."

De bevolking betaalt zo'n twee euro per maand, onder meer voor het onderhoud van de installatie. Over het algemeen gaat dat goed, maar de mensen moesten wel eerst overtuigd worden. "Veel mensen dachten: water is toch gratis, waarom moet ik daarvoor betalen?" Marta woont met haar kinderen, man en diens tweede vrouw in Kamanggi, dat twee kilometer van de mini-waterkrachtcentrale ligt.

"Ik ben zo blij dat ik soms twee maanden vooruit loop met betalen", zegt ze. Haar huis is gemaakt van houten planken. Binnen zitten de familieleden op de grond op geweven matjes. "We hadden eerst alleen maar petroleumlampjes". Ze laat er één zien. Een blikje met een lont, het licht is vergelijkbaar met dat van een kaars. "We lagen hier altijd om 7 of 8 uur 's avonds op bed, nu we licht hebben blijven we op tot 11 uur. We hebben gezamenlijk een televisie gekocht, dus 's avonds kijken we films."

De tweede vrouw in huis, de 22-jarige Tina, is een sarong aan het weven. "Toen we nog geen stroom hadden maakte ik één sarong per maand, nu kan ik 's avonds doorwerken en kan ik er vier maken. Een sarong verkoop ik voor 40 euro."

Een stuk verderop is de 33-jarige Marcus bezig kalksteen uit een berg te zagen. Kaarsrecht gaat hij met een handzaag door de wand. "Het is inderdaad zwaar werk, maar zo is de situatie nu eenmaal", vertelt Marcus. "Dagelijks kan ik zo'n vijftig stenen produceren die ik voor iets meer dan een dubbeltje kan verkopen. Doordat er stroom is kan ik langer doorwerken. Natuurlijk gaat het met een elektrische zaag sneller. Maar vooralsnog is er alleen 's avonds stroom en trouwens: ik kan een elektrische zaag niet betalen."

Tina (22) weeft een sarong. "Toen we geen stroom hadden maakte ik één sarong per maand, nu kan ik 's avonds doorwerken en maak ik er vier."

Waar ligt Sumba? Sumba ligt in het oostelijke deel van de Indonesische archipel, westelijk van Timor. Het is 11.052 vierkante kilometer groot en heeft een bevolkingsdichtheid van 58 inwoners per vierkante kilometer. Op Java is dit cijfer 968. Sumba heeft een droog klimaat, is bergachtig met smalle stroken vlak land. De toplaag is relatief dun met daardoor geringe begroeiing en kwetsbaar voor erosie. Omdat een groot deel van de bevolking hout stookt, draagt ook de ontbossing daartoe bij. In 2008 was het gemiddelde maandinkomen op Sumba 153 euro, in heel Indonesië ligt dit op 644 euro.

110 mensen willen mee op expeditie
Geen luxereis, maar erg aantrekkelijk. Op het aanbod mee te gaan naar Sumba ontving ontwikkelingsorganisatie Hivos 110 inzendingen. Sommige kandidaten onderscheiden zich met filmpjes of mooie foto's, anderen vinden zichzelf vooral heel avontuurlijk. Straks op het eiland moeten de twee winnaars het Nederlandse volk uitleggen hoe het is om te leven zonder elektriciteit. Overigens met digitale blogs en fimpjes. De inschrijving is net gesloten, 6 mensen komen op gesprek. De winnaars worden op 21 juni bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden