Waterland van de grote getallen

In de Biesbosch krijgt het water nog meer ruimte. En dat leidt, zeker in deze tijd van het jaar, tot een overweldigende vogelrijkdom.

Het is onrustig bij de veerstoep van de pont over de Merwede. Grote kranen boetseren een nieuwe dijk en overal liggen klonten vette klei. Leunend op hun fietsen weten drie oude mannen het beter. Drie dames in ANWB-outfit maken zich op voor een dagje lopen terwijl de bestuurder van een bestelbus stug door blijft bellen terwijl hij de pont op rijdt.

De rivier is indrukwekkend als altijd. Aan de overkant een weids, uitnodigend landschap. Een landschap dat 'waterschap' werd, een waar mens en natuur steeds om de macht lijken te strijden.

Dat begon al met de St. Elisabethsvloed in 1421 - een allesverslindende watermassa die van het welvarende landbouwgebied De Groote Waard (30.000 hectares) in één keer een kolkende watermassa (de Biesbosch) maakte. Weg mensen, koeien, kippen, varkens, granen, hazen en mollen.

De mens liet het er niet bij zitten. Hij polderde opnieuw in, althans ten dele, en eeuwen verstreken op het vruchtbare boerenland. Tot begin deze eeuw toen steeds frequenter optredend hoogwater noopte tot meer ruimte voor de rivieren. Land werd weer water. Eerst nog voorzichtig: in 2009 werd de Kleine Noordwaard (450 hectares) aan het water prijsgegeven. En aan de natuur. Op het glinsterende water drijft een commune knobbelzwanen en een groep luid toeterende grauwe ganzen terwijl vier scholeksters de voedselrijkdom van een slikplaat onderzoeken. Twee grote zilverreigers vliegen over. Een gevoel dat ik hier thuishoor maakt zich van me meester.

Een fel geel bord waarschuwt 'Oogstseizoen, gladde wegen' en een enorme tractor dendert voorbij. De bedrijvigheid lijkt te vloeken met de rust van het landschap maar is net zo goed werkelijkheid. De Biesbosch biedt ruimte voor het wassende water, maar óók aan de boeren die er al zaten. Hun boerderijen zijn opgetild, de landerijen elke winter tijdelijk voor waterberging in gebruik genomen, maar boeren blijft mogelijk. Tja, polderaars zijn doorzetters.

De slikrand op het riet langs het water toont hoe hoog het water heeft gestaan en zorgt samen met het gele riet en de grijsgroene, ook licht verkleurende wilgen, voor een, wat je zou kunnen noemen, weemoedig licht.

De uitkijkheuvel biedt niet alleen zicht op een watervlakte vol vogels, maar toont ook een compositie van cirkels van water en land. Kunstwerk 'De Wassende Maan'; een 'archetypisch labyrint dat twee tegenovergestelde beelden verenigt, een rituele dans', zo lees ik. Gebabbel, maar wel mooi. Dan roept een groep overvliegende kieviten me weer tot de orde. Het is vogeltrektijd. Te midden van de kieviten ontdek ik goudplevieren en zelfs bonte strandlopers! Verderop staat een groepje vogelaars. Ik hoor er een mompelen 'niets bijzonders' tegen een kompaan. Ze moeten zich schamen!

Verder maar weer, langs oogverblindend mooie dode bomen en werkmannen met modderlaarzen, bestektekeningen en enorme kranen. Juist op dit moment wordt een enorm werk afgerond, legt boswachter Thomas van Es van Staatsbosbeheer uit, met wie ik hier heb afgesproken.

De afgelopen jaren is de Grote Noordwaard, een gebied van 3000 hectares, ook geschikt gemaakt voor waterberging. Er zijn geulen gegraven, aantakkingen met de Merwede gemaakt, boerderijen opgetild en grond verzet. De Biesbosch werd een werk van duizelingwekkende getallen, meldt Rijkswater- staat : 70 kilometer nieuwe dijken en kaden, 50 kilometers weg, 29 terpen en vier miljoen kubieke meter grondverzet.

De extra ruimte leidt bij hoogwater bij Gorinchem tot een verlaging van de waterstand van 30 centimeter. Én tot overwel- digende vogelrijkdom. Van Es strooit met tienduizenden smienten, krakeenden, grote zaagbekken en kieviten, maar vooralsnog moeten we 'ons tevreden stellen' met tientallen brilduikers en wintertalingen, een paar honderd kieviten, drie grote zilverreigers en een aalscholver. Bij een net aangelegde geul, nog voorzien van bandensporen, staat een blauwe reiger te staren alsof hij zich afvraagt waar zijn vertrouwde landschap is gebleven. De boswachter moet door en ik ben weer alleen, struinend over de kades, met gedachten over de maakbaarheid van het land en het leven en het willen temmen van wat ontembaar is. Een wilg zit vol knaagsporen van een bever, drie buizerds cirkelen in de lucht en een bij daalt op een koninginnekruid. Springbalsemien, guldenroede en kruiskruiden bloeien en zelfs de rupsbandsporen zijn bedekt met een groene zweem. Ongepland.

Route

Door de werkzaamheden is er tijdelijk geen bewegwijzerde route. Enig houvast bieden de fietsknooppunten. Je loopt over verharde weg. Steek wel af en toe lekker door; struin wat over de kades en langs de oevers.

Een routesuggestie: Start 'aan de overkant' bij Kop van het Land. Veerstoep aflopen en einde (bij kpt 2) linksaf. Fietspad steeds volgen tot kpt 4. Daar rechtsaf (RA). 'Tijdelijk' fietspad volgen. Na vogelkijkhut op T-splitsing (bij boerderij) links brug over en meteen rechts twee bruggen over. Op T-splitsing RA. Blijf geasfalteerd fietspad volgen. Na weer een brug en gemaal De Kroon op T-splitsing RA. Rechts aanhouden. Voorbij elektriciteitsstation rechtsaf en weer RA. Bij museum RA, museum passeren en weg vervolgen (op dijk kan ook). * Einde rechtsaf, richting kpt 2 en de veerstoep. Je kunt ook door de wei rechts van je hierheen lopen. Lengte 12 km

Een leuk extra heen-en-weertje. Bij * niet RA richting kpt 2 maar linksaf. Sluis over en langs de horeca rechtdoor lopen. Even verderop nog schitterende vogelrijke waterpartijen.

NB: in de loop van najaar en winter worden er weer bewegwijzerde routes uitgezet

Er heen

De Kop van het Land in Dordrecht is beperkt per bus bereikbaar. Het is handiger een ov-fiets te huren. Werkendam aanhouden (7 km, aangenaam). De auto kan mee op de pont en aan de overkant geparkeerd worden.

Museum

Onderweg passeert u het nieuwe Biesbosch-museum, een fraai gebouw dat als begroeide piramiden opgenomen wordt in het landschap. Binnen is er een vaste tentoonstelling over het ontstaan van de Biesbosch plus wisseltentoonstellingen. Tot 31 december is er werk van Paul de Kort, maker van De Wassende Maan, te zien. Het horecagedeelte is mooi licht en vol heerlijkheden, maar akoestisch abominabel.

Meer info over museum: biesboschmuseumeiland.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden