Waterige wilgenweelde

Om het gevaar van het water te keren werd de Waal ontdaan van haar te strakke keurslijf en kreeg de rivier uiterwaarden terug. En wij verrukkelijke natuur.

Het was baanbrekend in die jaren, de filosofie achter 'Levende Rivieren'; het plan (uit 1992) van het Wereld Natuur Fonds om de rivieren in ons land, en dan vooral de Waal, weer de ruimte te geven onder meer door uiterwaarden af te graven. Het plan was goed voor 200.000 hectares nieuwe, maar eigenlijk heerlijk ouderwetse, waternatuur. Baanbrekend, maar de tijd bleek rijp en de nood hoog - overstromingen dreigden steeds vaker - en al rap verschenen de eerste graafmachines. Kleiwinning en natuurbouw gingen en gaan hand in hand. En heus, het blijkt een prima span met ook voor de mens fortuinlijke gevolgen. Want opeens kun je weer struinen langs de rivier, ploeteren door klei en manshoge vegetatie, en je verbazen en verpozen op zandstrandjes langs de Waal. Ook tussen Tiel en Varik en vice versa aan de overzijde.

Het is - op een kleinigheid van het weer na - bijna hoogzomer als we wetland Passewaaij in lopen, bijna een toonbeeld van herstelde Levende Natuur. De wilgen in het water en de woest ruisende populieren zijn adembenemend, de luchten nergens zo mooi als boven de rivier. Het water toont alle kleuren groen, bruin en blauw. Dat water is wel verwarrend want het is overal en dan weer niet. Langs de Waal zijn op veel plekken nevengeulen hersteld; geulen die de rivier zelf maakte, maar die dichtslibden of uit efficiëntieoverwegingen ooit werden gedicht. De al dan niet meestromende geulen vergroten niet alleen het rivierbed en daarmee het waterbergend vermogen en de veiligheid, maar zijn bovendien van levensbelang voor vissen met mooie namen als serpeling, barbeel en winde. Het luwe water geeft de volwassen dieren de gelegenheid eieren af te zetten en de larven de rust om op te groeien.

Het eerste ommetje in de uiterwaard is kort en we gaan de dijk weer op, hoog boven land en water. Tegen de helling geplakt oefent een dalmatiërschaap in eten en klimmen tegelijk. In Zennewijnen staat, verscholen in een kastanjeboom, een indrukwekkend beeld van een roeier, als eerbetoon aan dappere mannen die in de Tweede Wereldoorlog vluchtelingen, onderduikers en geallieerde piloten overzetten. De overkant was immers eerder bevrijd en dus veilig. De bermen zijn bloemstukjes, bloeiende grassen neigen gedwee in de stormachtige wind.

Dan mogen we de uiterwaard weer in, langs een vers gedolven gat waar de tanden van de graafmachine nog zichtbaar zijn. Het sneeuwt wilgen, groene kikkers kwaken lustig en struinend door een brede bloemrijke weide met klaver, margriet, kruiskruiden, knautia en zuring belanden we bij de Waal. Het water staat hoog - de Waal is een regen- en smeltwaterrivier - waardoor landplanten tijdelijk waterplanten zijn geworden. De geest raakt ontspannen, de kuiten bekriebeld en het genoegen is groot. Wachtend op het pontje in Varik biedt Herberg Het Veerhuis - volgens de uitbater een plek voor omdenkers - heel pragmatisch een smakelijke bruine boterham met biologische boerenkaas.

De onheilspellende verhalen over onveilige pontjes maken inscheping een tikkie minder argeloos, maar een blik op schipper Jan Kuit (bijna 70) geeft alle vertrouwen. Decennia lang zat hij op de beroepsvaart. En zoals zo vaak met echte watermannen, kon ook hij het water niet missen en werd pontvrijwilliger. "En nee hoor. Aan risico's doe ik niet."

De overkant oogt eerst minder puur natuur met weilanden met melkvee en andere nuttige zaken. Een bordje meldt de oudste zwarte populier van Heerewaarden en omgeving, een boom van het natuurlijk zachthout rivierbos. De zaden worden met het water verspreid en ontkiemen op de grens van nat en droog. De boom blijkt de opmaat tot nog veel meer riviergenoegen en groene zaligheden. Op het terrein van een voormalige steenfabriek oefenen net ingeplante wilgjes in woest en weelderig zijn en na een wonderlijke kruising van dijken buigt de route opnieuw af naar de rivier. Dikke klonten klei kleven aan de schoenen en steeds opnieuw is het spannend of we niet door het water worden gedwarsboomd. Nevengeulen, strangen, wielen, walen en welen belemmeren soms de doorgang en maken er samen met halfverzopen wilgen een verrukkelijk ongeorganiseerd zooitje van. Manshoge planten vergen stappen gelijk die van 'the ministry of silly walks' van John Cleese. Lachwekkende capriolen volgen en de slappe lach plus, eerlijk is eerlijk, doodvermoeide benen nopen tot enig wolkengestaar liggend op de rug. We dommelen in. Niet voor lang, want plots snuft en snuift het rondom ons. Een groepje koeien komt poolshoogte nemen. Veel koeien, grote koeien, nieuwsgierige koeien en we lopen weer door. We hoppen over prikkeldraad waaraan verdorde planten, achtergebleven na hoogwater, als wapperend wasgoed hangen en belanden weer op de veerstoep. De overkant wordt deze kant.

meer wandelingen en fietsen op trouw.nl/natuurtochten

Struinen

Struinen door de uiterwaarde vergt wat vrijbuitersmentaliteit. De route is niet overal even duidelijk, soms modderig en met hoog gewas. Voor struiners een toproute, maar voor geordende types wellicht juist niet. Trek in elk geval goede schoenen aan en kleren die niet smetteloos hoeven te blijven.

Route

Het Recreatieschap UitRwaarde heeft langs de Waal zes struinroutes uitgezet, rondjes met pontgebruik. Deze tocht, Tiel-Varik/Hee-rewaarden-Wamel, bedraagt 20 kilometer. Bewegwijzering met vierkante bordjes met daarop 'struinroute'. In verband met het vee verboden voor loslopende honden. De wandeling beginnen kan op een aantal punten, onder meer bij de veerstoep in Tiel. Een routeboekje is voor €7,50 te bestellen bij www.uitrwaarde.nl

Eten, slapen, oversteken

Op de route kom je langs diverse, soms verrassend hippe uitspanningen. In onder meer Herberg Veerhuis in Varik kun je ook slapen (met schitterende uitzicht op de Waal).

De pont Tiel-Wamel vaart dagelijks. Varik-Heerewaarden is een zomerdienst. Vandaag en van juli tot half september dagelijks tussen 10 en 17.30 uur, half tot eind september alleen op zaterdag en zondag

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden