Waterbronnen wezen vroege mens de weg

Beeld Getty Images/Universal Images Gr

Hoe droog het destijds ook was in de Hoorn van Afrika, de oermens kon er toch grote afstanden afleggen.

Toen de vroege mens twee miljoen jaar geleden Afrika verliet en zich over de aarde verspreidde, zat het weer soms tegen. Bij grote droogte rukten de woestijnen op en werd de reislustige Homo erectus de pas afgesneden. Het klimaat geldt daarom als de drijvende factor achter deze migratiestroom.

Niet helemaal, schrijven Britse en Amerikaanse wetenschappers in Nature Communications. Hoe droog het soms ook was, er waren in de Hoorn van Afrika, de bakermat van de mens, altijd wel plekken waar het grondwater opborrelde. Uit hun geologisch model blijkt dat het om honderden waterbronnen ging en dat de vroege mens het hele gebied kon doorkruisen omdat hij binnen drie dagen van de ene naar de andere bron kon lopen.

"We weten niet waarom deze mensen uit Afrika wegtrokken", zegt een van de onderzoekers in een toelichting. "We kunnen slechts constateren dat ze het gedaan hebben. Ons onderzoek laat zien dat ze in droge tijden niet hoefden te stranden maar dat ze waterbronnen als pleisterplaats konden gebruiken."

In een cyclus van 23.000 jaar varieert de vorm van de aardbaan en het klimaat in Afrika schommelt met die beweging mee, van nat naar droog. Drinkwater wordt dan schaars: rivieren vallen droog en meren worden te zout.

Maar hoe kwetsbaar zijn de grondwaterbronnen, wilden de onderzoekers weten. Is het grondwater een stevige buffer voor de schommelingen in het klimaat of houdt de aardbodem het regenwater niet lang genoeg vast?

Om dat te weten te komen, brachten de onderzoekers een groot deel van de huidige Oost-Afrikaanse bodem, ruim twee miljoen vierkante kilometer, in kaart en reconstrueerden ze hoeveel regenwater er in kan worden opgeslagen. En vervolgens berekenden ze met een computermodel hoeveel daarvan in tijden van droogte opborrelt. En waar. "Het hoeft niet veel te zijn", schrijven ze. "Wij gingen uit van een minimum van duizend kubieke meter per jaar, maar je ziet soms dat honderden dieren zich laven aan een ministroompje."

Zo kwamen ze op honderden bronnen die zich in de duizenden droge jaren handhaafden. En waar Homo erectus even kon bijtanken.

"Ze kwamen daar vast andere stammen tegen. De bronnen droegen vermoedelijk ook bij aan de genetische diversiteit. En dat was goed voor de soort."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden