Waterbeheer zoekt leven met plezier aan de rivier

Het denken over de waterbergingsfunctie van rivieren is in tien jaar veranderd. En geïnternationaliseerd. De Nijmeegse universiteit leidt een nieuw door de EU betaald onderzoek.

NIJMEGEN - Geen hogere dijken, maar andere. De veiligheid verbeteren door een gecontroleerde ontwikkeling van nieuwe natuurgebieden langs het water. En vooral: betrokkenheid van de lokale bevolking die plezier beleeft aan het rivierlandschap.

Wateronderzoekers van de Radboud Universiteit Nijmegen hebben de leiding gekregen over een nieuw Europees project voor waterbeheer. De universiteit gaat niet alleen onderzoek doen, maar ook nieuwe natuur in de uiterwaarden helpen aanleggen en bijdragen aan streek- en bestemmingsplannen.

Het project 'Freude am Fluss' zoekt naar creatieve oplossingen voor het rivierbeleid. Uitgangspunt daarvan is dat rivieren niet zijn in te dammen door steeds hogere dijken, maar dat ze breed moeten kunnen uitlopen. De dijken moeten dus worden verplaatst. Alleen stuit dat steeds vaker op praktische bezwaren: er grazen koeien op de uiterwaarden, er staan fabrieken en er wonen mensen. Doel van het project is de vaak strijdige belangen van veiligheid, natuurbeheer, economie en bewoners met elkaar te verenigen.

,,Neem de dorpen die in de Ooijpolder bij Nijmegen zijn gebouwd. Om die te beschermen kun je ze omdijken, maar zodra zulke plannen worden gepresenteerd, krijg je massale oppositie, want dat zien de bewoners niet zitten'', legt hoogleraar Wouter de Groot uit. ,,Je moet niet met kant-en-klare plannen naar die mensen toe, niet met de kaart in de hand. Je moet ze erbij betrekken door eerst eens te gaan luisteren naar hoe ze tegen de rivier aankijken. Dat zijn we bijvoorbeeld nu aan het doen met interviews in Beuningen, alles heel kleinschalig.''

,,En als je plannen maakt, moet je leuke dingen meenemen. Als er een dijk nodig is, zorg dan ook voor iets waardoor de mensen plezier aan het water beleven. Dat hoeft niet per se recreatie te zijn, zoals een drijvende camping, het kan ook gewoon mooi zijn om vanuit het dorp weer zicht te krijgen op de rivier.''

In Gelderland zijn al zeker zes gemeenten langs de Waal waar spontane ideeën opbloeien, zegt De Groot. Daarover organiseert de provincie half oktober een bijeenkomst, waarbij de Nijmeegse academici als toehoorder aanwezig zullen zijn. ,,Dat kan uitlopen op een actieve bemoeienis van ons met streek- en bestemmingsplannen.''

Zeker zo gewaagd is de gedachte van hoogleraar Toine Smits om het ontstaan van nieuwe natuur in de uiterwaarden een handje te helpen met graafmachines en zodoende zand te winnen voor de industrie of wegenbouw.

De natuurlijke uitlopers van de rivier zijn nu vaak begroeid, waardoor een hoge waterstand soms een tiental centimeters hoger blijft dan vroeger en dat is gevaarlijk. Door in de uiterwaarden op enkele meters diepte zand weg te zuigen, zakt de begroeiing in, om plaats te maken voor nieuwe natuur. In de Millingerwaard wordt daarmee nu al geëxperimenteerd.

Smits wijst erop dat deze 'cyclische verjonging' een natuurlijk proces is bij een rivier die de ruimte krijgt. Omdat dat in het bedijkte en drukbevaren Nederland niet kan, moeten we de rivier een handje helpen, stelt Smits. Zo heeft hij ook een creatieve oplossing bedacht voor het afval dat een ongetemde rivier zelf zou afvoeren: de Nijmeegse elektriciteitscentrale kan omgevallen bomen verstoken als biomassa.

In Freude am Fluss, dat wordt betaald door de Europese Unie, werken elf overheden, onderzoeksinstellingen en bedrijven uit Nederland, Duitsland en Frankrijk samen.

,,De Loire in Frankrijk is een van de natuurlijkste rivieren van Europa. Wij hebben hier alles bedijkt, zij daar niet, dus we kunnen veel van elkaar leren'', zegt De Groot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden