Waterbeheer / De Ardennen moeten Limburg droog gaan houden

Om te voorkomen dat over vijftig jaar bij hoog water in de Maas vrijwel alle Limburgse steden blank komen te staan, zijn draconische maatregelen nodig. Gedeputeerde Vestjens pleit daarom voor oplossingen bovenstrooms: het vasthouden van water in onder meer de dalen van de Ardennen.

door Hans Schmit

De dalen in het Land van Hervert, tussen St. Vith en Amel, lijken niet op het klassieke vakantiebeeld van de Ardennen. Geen diepe V-vormige dalen met steile wanden en dichte donkere naaldbossen, maar een golvend heuvelland met groene graslanden.

Deze brede dalvlakten, zegt Willem Overmars van Stichting Ark, bieden mogelijkheden het water in de breedte te bergen: zij zijn breed genoeg om water vast te houden en vertraagd af te voeren. Daardoor kunnen de hoogste waterstanden van de Maas in Limburg mogelijk flink worden verlaagd.

Dankzij eeuwenlang aangelegde drainagesystemen staat de regen die in de Ardennen in de Maas stroomt, binnen een etmaal voor de poorten van Maastricht. Iedere vertraging in de afvoer betekent dat de Maas in Limburg minder grootschalig hoeft te worden uitgediept en verbreed. En dat de draconische maatregelen die gedeputeerde Vestjens vreest, in ieder geval minder ingrijpend hoeven te zijn.

Verwerving van gronden om water vast te houden, hoeft geen onoverkomelijk probleem te zijn. Overmars: ,,De gronden behoren landbouwkundig tot de slechtste en veel boeren willen hun grond afstoten. Een hectare is hier tien tot dertig keer goedkoper dan in Nederland. Daarom is de Franstalige natuurbeschermingsorganisatie Reservé Naturelle er bezig gronden te verwerven voor natuurherstel.''

Sinds een jaar werkt Stichting Ark voor het Wereld Natuur Fonds (WNF) samen met deze natuurbeschermers. Het is de bedoeling dat aan het herstel van natuurlijke natte bossen en vegetatie de mogelijkheid tot waterberging wordt toegevoegd. In het eerste jaar zijn hiervoor enkele honderden hectaren gekocht.

In welke mate het vasthouden van water in de Ardennendalen de pieken kan afvlakken en de watergolf in tijd kan uitsmeren, is nog niet duidelijk. Leen de Jong, manager water van het WNF: ,,We weten wel hoe ecosystemen in elkaar zitten en dat het water vroeger veel langer in de Ardennen werd vastgehouden. De hoogvlakten waren daar oorspronkelijk begroeid met veen dat veel water vasthield. In de 19de eeuw is het merendeel van het veen ontgonnen en beplant met naaldbossen voor de Pruisische mijnbouw. Naaldbossen kunnen echter veel minder water bergen dan veen.''

,,Maar wij zijn geen onderzoeksinstituut met een pasklaar model om te berekenen wat een ander waterbeheer in de Ardennen kan betekenen. Daarom zoeken we een instituut dat dit kan meten, zoals het Riza. We hopen dat daar deze zomer mee kan worden begonnen. Dan weten we of het zinnig is een deel van de investeringen in de bescherming tegen hoogwater in de Ardennen te besteden. We zeggen niet: het is dé oplossing voor de problemen met de afvoer van de Maas, maar het kan wel een deel van de oplossing zijn. Als dat zo is, kun je beginnen met voorbeeldprojecten waar ook Wallonië baat bij heeft, bijvoorbeeld bij dorpen met wateroverlast.''

Ingrijpend hoeven de maatregelen niet te zijn. De Jong: ,,Het is heel simpel: je zet de ontwatering stop. De Ardennen zijn vergeven van de greppels: je hoeft die alleen maar dicht te gooien. Het water vloeit minder snel af, zakt naar het laagste punt en er ontstaat een moeras, met bomen als berken en els, en veen. Zo'n moerassysteem heeft een sponswerking, het zuigt zich vol en geeft het water langzaam af. In natte tijden, maar ook in droge tijden. Je vlakt zowel de pieken als de dalen in de afvoer af.''

Mocht het systeem werken zoals de natuurbeschermers verwachten, dan ziet De Jong grote mogelijkheden elders in de Europese Unie: ,,Als het in de Ardennen werkt, werkt het in alle middelgebergten in Europa, zoals het Zwarte Woud en de Karpaten, waar de zijrivieren van de Donau ontspringen. Een van die zijrivieren is de Tisa, die in Hongarije voor grote wateroverlast zorgt. Daar is een gebied van 70000 hectare aangewezen als noodoverloop -een veelvoud van wat wij in Nederland daarvoor willen reserveren. Het probleem ligt echter in de bovenloop van de Tisa, in de Karpaten. Daar zou je met een combinatie van natuur en waterberging een deel van de problemen kunnen wegnemen. Dan pak je het probleem op het niveau van het stroomgebied aan, zoals de Europese Unie ook wil.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden