Update

Waterbedeffect: VS drukken in Syrië, Nederland lost het op in Irak

Viceminister-president Lodewijk Asscher en minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert geven een korte toelichting na de extra ministerraad over deelneming aan de internationale strijd tegen Islamitische Staat (IS). Beeld anp
Viceminister-president Lodewijk Asscher en minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert geven een korte toelichting na de extra ministerraad over deelneming aan de internationale strijd tegen Islamitische Staat (IS).Beeld anp

De Nederlandse deelname aan de internationale strijd tegen de terreurbeweging Islamitische Staat (IS) zal bestaan uit het leveren van zes F-16-gevechtsvliegtuigen voor de strijd in Irak.  In Syrië zal de bijdrage alleen bestaan humanitaire en diplomatieke steun. Naast de zes F-16's gaan er nog twee reservetoestellen mee en zullen 380 Nederlandse militairen naar Irak worden gestuurd, ter begeleiding van de vliegtuigen en om het Iraakse leger trainen. Eerder stuurde Nederland 83 miljoen voor humanitaire hulp aan Syrie en leverde ons land 1000 helmen en scherfvesten.

De ministerraad kwam vanmiddag bijeen om een knoop door te hakken over hoe de Nederlandse bijdrage er precies uit moet zien. Premier Rutte was daar niet bij aanwezig omdat hij in New York is bij de Algemene Vergadering van de VN. Het overleg werd daarom geleid door vicepremier Lodewijk Asscher. Ook de ministers Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken) en Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) zijn in New York.

Het aanvallen van IS-doelen in Irak is in het kabinet niet omstreden omdat de Iraakse regering daarom heeft gevraagd. Militair ingrijpen in Syrië is complexer. Daarvoor is een volkenrechtelijk mandaat nodig, bijvoorbeeld via een resolutie van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Volgens vicepremier Asscher van regeringspartij PvdA moet die overweging uiterst zorgvuldig worden gemaakt en hij ziet daartoe nu geen mogelijkheid. "We hebben begrip voor de operatie in Syrië zoals de Verenigde Staten en de Arabische landen dat doen, maar onze bijdrage blijft beperkt tot Irak", aldus Asscher. Coalitiepartner VVD staat er wat losser in. Volgens minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert zitten ook andere landen met dit dilemma. "De deur is niet op slot, wij volgen de ontwikkelingen op de voet en we sluiten niets uit voor de toekomst", aldus Hennis.

Hennis sprak over een 'waterbedeffect'. Als de Verenigde Staten in Syrië drukken, dan kan Nederland de golven in Irak opvangen. Daarmee is er nu geen noodzaak om ook actief deel te nemen in Syrië.

De geschiedenis leert
De noodzaak voor een volkenrechtelijk mandaat is een les die is geleerd van een vorige missie in Irak. Nederlandse militairen waren van 2003 tot voorjaar 2005 militair aanwezig in de zuidelijke provincie Al-Muthanna van Irak. Dat gebeurde in de nasleep van de val van Saddam Hussein. Nederland steunde de Amerikaans-Britse actie tegen de dictator politiek, maar niet met militaire middelen. De commissie-Davids deed later onderzoek naar de Nederlandse steun voor de invasie. Een van de lessen die het kabinet trok uit het onderzoek was dat er een adequaat volkenrechtelijk mandaat is vereist bij deelname aan een missie met Nederlandse militairen.

Verhoogde dreiging
Asscher wees erop dat IS een werelwijd probleem is waarvoor ook Nederland zijn ogen niet kan sluiten. Maar dat deelname ook een verhoogde dreiging in Nederland kan betekenen. "Ons land krijgt daarmee een verhoogd profiel onder terroristen. We zijn daarop voorbereid. Je kunt je niet laten afschrikken. We kunnen wel waakzaam zijn en paraat."

Brede steun

Volgens Kees Homan, generaal buiten dienst en defensiespecialist van het Instituut Clingendael draat Nederland 'naar vermogen' bij. Hij noemt het terecht dat Nederland deelneemt aan de luchtaanvallen tegen IS. Volgens Homan is het belangrijk dat er daadwerkelijk wordt deelgenomen aan de luchtaanvallen, en 'niet alleen aan verkenningsvluchten zoals in Libië'. Ook de trainingsmissie kan op goedkeuring rekenen van Homan. "We leveren geen wapens en volstaan met transport van andermans wapens. Daar komt deze missie bij."

Naar verwachting is er morgen nog een debat met de Tweede Kamer, maar er is in principe voldoende draagvlak voor deze missie. Verschillende fractievoorzitters spraken hun steun uit voor het besluit van het Kabinet.

Kees van der Staaij, fractievoorzitter van de SGP liet via Twitter weten het een 'goed kabinetsbesluit' te vinden. "Ongekende wreedheden, vreselijke menselijk drama en dreiging voor veiligheid rechtvaardigen aanval op IS.''

Ook Sjoerd Sjoerdsma van D66 is blij met het besluit, en zegt de zorgen over de terughoudendheid met betrekking tot ingrijpen in Syrië te begrijpen. "Wel leidt dit voor D66 tot vragen over in hoeverre dit werkbaar is voor onze militairen in de praktijk."

Alleen Harry van Bommel van de SP noemt het een 'onverstandig besluit'. "Een terroristische organisatie bestrijd je niet met luchtaanvallen, die zit overal onder de bevolking. Je houdt er geen onthoofdingen mee tegen. En een militaire aanpak staat een politieke oplossing in de weg. De regering in Bagdad moet alle groepen laten meedraaien. De soennieten bijvoorbeeld mogen dat niet en zijn daardoor vatbaar voor IS. En de agenda van Obama is een openeindagenda, Nederland kan dat niet lang volhouden. Obama heeft ons militair ook niet nodig, maar het is voor hem politiek interessant om te kunnen zeggen dat weer een land de VS steunt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden