Analyse Syrië

Wat wil Nederland met zijn jihadgangers? Daar moet het kabinet ineens snel over beslissen

Een Koerdische strijder bewaakt vrouwen, waarschijnlijk vrouwen van IS-strijders, in Al Hol. Volgens een Koerdische commandant dreigen zijn strijders de controle over het kamp te verliezen. Beeld AFP

Jarenlang rekenden Nederland en andere Europese landen erop dat de Koerden en de VS hun jihadgangers wel gevangen hielden. Door de aanstaande Turkse invasie van Noord-Syrië valt dat plan in duigen. 

Nederland heeft het probleem jarenlang voor zich uitgeschoven, maar nu moet het kabinet net als andere Europese regeringen snel bedenken wat te doen met jihadgangers. Door de aanstaande Turkse aanval op Koerdisch gebied in Syrië dreigen de daar gevangen zittende Europeanen vrij te komen. De strategie om het probleem over te laten aan de Koerden en de Amerikanen komt nu als een boemerang terug.

Zondagavond meldden de VS dat zij hun militairen terugtrekken uit een deel van het noorden van Syrië. Dat effent de weg voor Turkije, dat het gebied wil veroveren op de Koerden. Volgens de VS is Turkije straks verantwoordelijk voor de gevangenen.

De bewaking van gevangenen kan erbij inschieten

Het is onduidelijk hoe Turkije de jihadgangers in hechtenis moet nemen. Die zitten in door de Koerden bewaakte kampen buiten het gebied dat Turkije in eerste instantie wil bezetten. Als de Koerden al hun strijders aan het front nodig hebben, kan de bewaking van gevangenen erbij inschieten. Vorige week waarschuwde de Koerdische commandant Mazloum Kobani al dat zijn strijders de controle over het kamp Al Hol verliezen. Daarin bevinden zich tienduizend buitenlandse vrouwelijke IS-aanhangers met hun kinderen.

Kamerleden richten hun verontwaardiging nu op de VS en Turkije. Martijn van Helvert (CDA) en Sjoerd Sjoerdsma (D66) willen dat de Europese Unie Ankara tot de orde roept. Sven Koopmans (VVD) vindt dat de VS door ‘plotseling weglopen’ de strijd tegen terrorisme ondermijnt. Die reacties passen in een patroon. Nederland wil dat andere landen de eigen jihadgangers in toom houden, maar onderneemt zelf geen actie.

De VS eisen sinds februari dat Europese landen hun burgers terughalen uit Syrië. Volgens de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst gaat het voor Nederland om ongeveer vijftien mannen en veertig vrouwen, plus negentig kinderen.

Zes jaar celstraf

Binnen de coalitie ligt de kwestie uiterst gevoelig. ChristenUnie en D66 willen de kinderen terughalen, met het risico dat in ieder geval een deel van hun geradicaliseerde moeders meekomen. VVD en CDA liggen dwars, uit vrees dat de moeders een terreurgevaar vormen. Aan de mannen wil eigenlijk niemand de vingers branden.

Binnen afzienbare tijd zouden die waarschijnlijk weer op straat staan. Nederlandse Syrië-gangers krijgen ongeveer zes jaar celstraf. De VS hebben veel strengere terrorismewetten en leggen jihadgangers tientallen jaren celstraf op. De gedachte is dat aangezien deradicaliseringsprogramma’s vaak niet werken, je jihadisten maar beter weg kunt stoppen. Als ze dan vrijkomen is de gevaarlijke terrorist veranderd in een oude man.

Nederland wil de jihadisten ook niet zelf in Syrië bewaken. De VS vroegen Europese landen in februari om militairen te leveren voor bescherming van het Koerdische gebied. Frankrijk en Groot-Brittannië deden dat mondjesmaat, maar Nederland zei direct geen grondtroepen te sturen. Daarvoor ontbrak een volkenrechtelijk mandaat, bovendien gold de missie als te gevaarlijk. Ondertussen bekritiseerde het kabinet wel de Amerikaanse vertrekwens.

Internationale berechting lijkt onhaalbaar

Het enige dat Nederland wil is internationale berechting van IS-strijders. Dat is al jarenlang onhaalbaar. Rusland houdt sinds 2014 een resolutie in de VN-veiligheidsraad tegen omdat het niet wil dat internationale rechters zich met het grondgebied van zijn bondgenoot Syrië bemoeien. In juli schreef de volkenrechtelijk adviseur van het kabinet dat een tribunaal zonder medewerking van de VN, Syrië en Irak weinig kan uitrichten.

In september opperde minister van buitenlandse zaken Stef Blok samen met Europese collega’s dat Irak de jihadgangers uit Syrische kampen kan berechten. Irak voelt daar in ruil voor miljarden euro’s wel wat voor. Probleem is alleen dat Irak buitenlanders die in IS-gebied waren veelal de doodstraf voor terrorisme oplegt. Voor het Europese plan moet Irak afzien van de doodstraf en een rechtssysteem opzetten dat individuele daden van verdachten kan bewijzen. Voor de uitvoering van zo’n ambitieus plan lijkt nu geen tijd meer.

Lees ook: 

De VS laten de Koerden in de steek, in ruil voor een betere relatie met Turkije

De Verenigde Staten geven Turkije groen licht voor een invasie van Noord-Syrië. De door Koerden gedomineerde militie SDF wordt daarmee door de VS in de steek gelaten. 

Majdal overleefde de genocide op zijn volk. Als kindsoldaat van IS

Majdal (14) is Jezidi. Hij is opgeleid door Daesh (Islamitische Staat – IS). Die leerde hem wat er in de Koran staat. En hoe je bommen maakt en mensen moet vermoorden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden