Wat weten we over ongelijke behandeling door de politie?

In Den Haag liep een demonstratie tegen de gewelddadige dood van Mitch Henriquez gisteren uit op rellen.Beeld ANP

"Politie, moordenaars", riepen demonstranten maandagnacht tijdens de rellen in de Haagse Schilderswijk naar aanleiding van de dood van Mitch Henriquez. De Arubaan overleed na zijn arrestatie in Den Haag afgelopen weekeinde. Volgens de demonstranten worden mensen die er niet Nederlands uitzien, niet gelijkwaardig behandeld. Wat weten we over ongelijke behandeling door de Nederlandse politie?

"Dit is geen incident. Je voelt intrinsiek: hier klopt iets niet." Een van de demonstranten uit Den Haag wist het zeker: agenten gebruiken heel vaak excessief geweld tegen zwarte verdachten. Hij is niet de enige die zich zorgen maakt over ongelijke behandeling door de politie.

Veel Marrokkanen, Turken, Surinamers en Antillianen hebben het gevoel dat ze ongelijk behandeld worden door de politie, stelde het Sociaal Cultureel Planbureau vast. Er wordt dan vaak gesproken over etnisch profileren, waarbij mensen op basis van etnische afkomst vaker worden gecontroleerd door de politie, ook als ze niet iets strafbaars doen. Maakt de Nederlandse politie zich hier schuldig aan?

Mannen en vrouwen uit migrantengroepen die het gevoel hebben extra in de gaten te worden gehouden door de politie en dit als discriminatie beschouwen, naar etnische groep (in procenten)Beeld Sociaal Cultureel Planbureau

Vier keer zo vaak gefouilleerd
Het klopt inderdaad dat jongeren met een niet-Nederlands voorkomen vaker te maken krijgen met de politie. Ze worden bijna vier keer zo vaak gefouilleerd als jongeren met een Nederlands uiterlijk en bijna twee keer zo vaak weggestuurd. Ook wordt bij hen bijna vijf keer zo vaak iets in beslag genomen, blijkt uit cijfers komen van een onderzoek van Politie en Wetenschap uit 2011.

Volgens de jongeren zelf treedt de politie ook hardhandiger en agressiever op bij het fouilleren van jongeren met een niet-blanke huidskleur. "De jongeren zouden graag zien dat de politie minder discrimineert", rapporteren de onderzoekers.

Jongeren met een ander uiterlijk geven het contact met de politie in dit onderzoek ook een lager cijfer: een 4,8 terwijl jongeren met een Nederlands uiterlijk een 6,6 geven.

Beeld Politie & Wetenschap

De politie behandelt minderheden dus sowieso ongelijk?
Nee, dat is volgens de onderzoekers van Politie en Wetenschap niet zo. De verschillen tussen Nederlandse en niet-Nederlandse jongeren zijn volgens hen wel te verklaren. Bijvoorbeeld doordat de niet-Nederlandse jongeren meer op straat hangen en de mate waarin zij crimineel gedrag vertonen. Ze geven wel toe dat ongelijke behandeling door agenten op straat plaatsvindt. Dat is ernstig, benadrukken ze, maar er is zeker geen sprake van een stelselmatig ongelijke behandeling.

Tot die conclusie kwamen ook onderzoekers van de Universiteit Leiden. Zij liepen mee met agenten in drie Haagse wijken, waaronder twee wijken waar veel mensen wonen met een migrantenachtergrond. Mensen met een migrantenachtergrond worden weliswaar vaker door de politie benaderd, maar daar heeft de politie volgens de onderzoekers in veruit de meeste situaties een goede reden voor. Er zou dus geen sprake van structureel etnisch profileren.

'Wel sprake van etnisch profileren'
Volgens Amnesty International is er wel degelijk sprake van etnisch profileren. De praktijk ontstijgt het niveau van opzichzelfstaande incidenten, stelde de mensenrechtenorganisatie in 2013. Etnisch profileren is volgens Amnesty een vorm van discriminatie die bijdraagt aan stigmatisering en negatieve beeldvorming over etnische minderheden.

Cultureel antropoloog Sinan Çankaya is het met Amnesty eens. "Het is dan ook de hoogste tijd dat de Nederlandse politie erkent dat politiediscriminatie het niveau van incidenten overstijgt en serieuze stappen neemt om dit probleem aan te pakken", schreef hij op Republiek Allochtonië. Çankaya concludeerde eerder zelf dat Nederlandse agenten werken met een selectieprofiel - wie naar het profiel neigt, wordt eerder gecontroleerd. Hij plaatst vraagtekens bij het onderzoek van de universiteit van Leiden. "Ik ontkom niet aan de indruk dat de onderzoekers de door de agenten als verdacht getypeerde gedragingen vrijwel automatisch categoriseren als redelijk en objectief."

Onderzoekers uit Leiden hebben juist weer kritiek op Amnesty International. Op basis van de feiten kun je niet stellen dat er structureel sprake is van etnisch profileren, zei hoogleraar criminologie Joanne van der Leun in de Volkskrant. "Ik ben bang dat zo'n harde conclusie van Amnesty, die in mijn ogen niet gedragen wordt door het onderzoek wat er is, alleen maar polariserend werkt. Terwijl het op zich juist belangrijk is dat er een debat over wordt gevoerd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden