Wat waardig sterven is blijft ingewikkeld verhaal

Heb jij nog iets aan de week van de euthanasie gedaan?', vroeg een vriend aan mij, alsof hij informeerde of wij ook dit jaar weer tweedehands spullen gingen verkopen met Koningsdag. Ons land grossiert in themadagen, weken en maanden, alsof we zo alles kunnen oplossen. Vroeger had je alleen de Boekenweek, nu moet je elke dag wel wat. Secretaressedag, maand van de spiritualiteit, jaar van de blindengeleidehond. We zitten nu in de week van het geld. Het is maar dat u het weet.

Die euthanasieweek was mij in het geheel ontgaan, maar misschien was het nog niet te laat en was-ie nog in volle gang. Ik deed meteen mijn laptop open, het kon een kwestie van seconden zijn. Ik kwam terecht op de site van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE). Helaas was de week al voorbij. De NVVE bleek met een bus door het land te zijn gereden. Doel was zoveel mogelijk mensen de vraag voor te leggen of ze al wisten hoe ze zouden willen sterven: 'Weet jij al wat je wilt?' Een bus met een dode hoek dus. Ook waren er bijeenkomsten, bijvoorbeeld in Café Doodnormaal in Leeuwarden. Daar kon ik altijd nog wat gaan drinken.

'Veel Nederlanders stellen het denken over het levenseinde uit', zegt de NVVE op haar site. 'Dat kan betekenen dat als het eenmaal zover is, niet alle opties om waardig te sterven nog binnen handbereik liggen.' Met andere woorden: dan is euthanasie misschien niet meer mogelijk.

Ik respecteer ieders keuze en ik weet niet wat mijn laffe ik zou doen als ik voor de grootste aller vragen zou komen te staan: mijn leven aan de Allerhoogste teruggeven of doorgaan tot de laatste adem mij ontnomen wordt? Maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de NVVE denkt de enige te zijn die weet wat waardig sterven is en dat vanzelfsprekend verbindt met euthanasie.

Dat is ook de mening van Astrid Bokhorst en Esmé Wiegman-van Meppelen Scheppink van de Nederlandse Patiënten Vereniging (NPV). Bokhorst en Wiegman schreven een opiniestuk voor deze krant onder de titel 'Liever minder dan meer euthanasie'. Ze citeren uit een onderzoek waaruit zou blijken dat ondraaglijk lijden, een verplicht criterium voor het aanvragen van euthanasie, mogelijk niet de hoofdreden is om te vragen een einde aan het leven te maken. Welke motieven dan wel een rol spelen zeggen Bokhorst en Wiegman er niet bij, maar je zou kunnen denken aan eenzaamheid en angst voor pijn. Ze pleiten ervoor de palliatieve zorg in ons land te verbeteren. Het natuurlijke levenseinde: dat is pas waardig sterven.

Een paar dagen geleden stond ik in Rome voor het graf van John Keats (1795-1821). Deze Engelse dichter leed aan tbc en vrienden adviseerden hem te verhuizen naar een land met een warm klimaat. Voor Keats min of meer een doodvonnis. Het werd Rome.

In november 1820 betrokken Keats en zijn vriend, de schilder Joseph Severn, een appartement bij de Spaanse Trappen met uitzicht op die fontein waar de laatste tijd zoveel over te doen is geweest. De huur bedroeg vijf pond per maand. Toen een heel bedrag.

Aanvankelijk leek de stad - troosteres sinds eeuwen - haar werk te doen, Keats knapte zowaar een beetje op. Maar begin 1821 verzwakte hij steeds meer, ondanks de engelenzorg van zijn vriend. De laatste weken waren een martelgang. De regie over zijn dood was Keats kwijt, maar hij had nog wel de kracht om zijn eigen grafschrift te bedenken: 'Hier ligt iemand wiens naam geschreven was in water'. Op zijn verzoek was Severn naar het kerkhof voor niet-katholieken achter de Piramide gegaan, net buiten de oude stadsmuren, om te kijken hoe het er daar bij lag. Bij terugkomst vertelde hij dat het enige geluid dat je er hoorde de bellen van de schapen waren en dat de madeliefjes en viooltjes al in bloei stonden. Vervolgens gaf Keats zich over aan het onvermijdelijke. Toen hij na zijn dood werd opengemaakt waren zijn longen compleet weggeteerd.

Tweehonderd jaar later is het graf van Keats een toeristische trekpleister. Jong sterven spreekt tot de verbeelding. Severn ligt rechts naast hem, hij overleefde zijn vriend bijna zestig jaar. Het gras voor de beide graven is een beetje platgedrukt door het gewicht van de fotograferende bezoekers. Om mij heen bloeien de madeliefjes en de viooltjes weer. Alleen de schapen ontbreken.

Wat waardig sterven is blijft een ingewikkeld verhaal, maar ik had Keats een zachtere dood gegund.

NVVE-NPV 1-1.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden