Wat vond Haasse hier zelf van?

De roman wordt bevolkt door meisjes die 'jasses' 'beeldig' 'enig' en 'reuze' zeggen

De dood betekent niet per se het einde van de productie van een schrijver, tegenwoordig is het eerder een impuls tot de uitgave van nieuw werk. Van J. Bernlef verscheen onlangs 'Onbewaakt ogenblik', en er is nog een boek in aantocht. Van Gerrit Komrij verschenen sinds zijn overlijden al drie nieuwe titels. Uitgeverij Querido bracht van Hella Haasse de verhalenbundel 'Maanlicht' uit en nu zelfs een nieuwe roman: 'Kleren maken de vrouw'.

Deze nieuwe roman is wel een speciaal geval. Haasse schreef het boek al in 1947, een jaar voor haar officiële debuut 'Oeroeg'. De in opdracht geschreven roman maakte deel uit van een door uitgever Allert de Lange samengestelde 'carrièrereeks'. Die kende verder titels als 'Gastheer in het groot', 'Tussen ringen en rekken' en 'Spanning op spoor elf' van onbekende schrijvers als G. Werkman, Gerda Siemer en J.I. Dorgelo. Haasse's officiële bibliografie vermeldde het boek altijd wel, maar in interviews en artikelen over haar werk bleef het onbesproken. Na die eerste uitgave werd het nooit meer herdrukt. Nu dus alsnog, met een frisse nostalgische cover, maar jammer genoeg zonder de in de officiële bibliografie vermelde tien modetekeningen van ene Jetty Olivier.

Wie, afgaande op het plaatje voorop van de elegant geklede dame met roze hoed, hoopt op sappige chicklit avant la lettre van onze 'grande dame in de literatuur' komt bedrogen uit. 'Kleren maken de vrouw' ademt onmiskenbaar de geest van Cissy van Marxveldt, de schrijfster die in die jaren de toon zette in meisjesboekenland, maar Haasse's 'Joop ter Heul' is geen rebels fuifnummer met vrolijke vriendinnenclub. Heldin Reina van Holten is een vroeg wees geworden serieuze jongedame die uitmunt in modetekenen en daar graag haar beroep van wil maken. Een lezer is Reina ook. Ze heeft Van Marxveldts 'Rekel' op de boekenplank staan, naast 'Le Rouge et le Noir', 'Murder on the Orient Express', de verzen van Leopold en de Bijbel. Voorwaar een postmoderne verzameling, maar van een duiding van deze selectie komt het helaas niet.

Het boek wordt bevolkt door meisjes die 'jasses' 'beeldig' 'enig' en 'reuze' zeggen, die 'proesten', en in een auto in het midden gaan zitten 'om de ruimte aan weerszijden te savoureren'. Ze geven elkaar 'een steek onder water' en klagen over een saaie borduurklus. Het zijn andere tijden, niet alleen in spreekstijl maar ook in normen, waarden en omgangsvormen, zoals blijkt uit de brave reserves van Reina ten opzichte van de lange rechtenstudent Roel die zich te vrijmoedig naar haar zin aan haar opdringt. Reina gaat Roel pas waarderen hij 'het stadium van oppervlakkig verliefd gedoe' achter zich laat. De educatieve en emancipatoire opzet van de roman schuilt in de langere beschouwingen over modetekenen en het opzetten van je eigen bedrijf. Het kleine drama komt van de krengerige medestudente Harriet die vals, verwend en leugenachtig is maar uiteindelijk vooral eenzaam en ongelukkig, en na een paar genereuze schouderklopjes direct bereid tot inkeer. Haasse's eigen stem herken je nog het meest in een paar beschrijvende passages wanneer Reina een ontdekkingstocht maakt op het landgoed van een bevriende oude dame waar 'vliegen gonzen tussen de kamperfoeliestruiken'. Daar duikt even de diepere emotionaliteit op van het een jaar later gepubliceerde 'Oeroeg'.

Meer dan een oefenboek, amusant om haar zomerzotheidnostalgie, is dit niet, maar wat vooral mist in deze uitgave is Haasse's verhaal erachter. Hoe zag haar eigen leven eruit in die jaren? Hoe zag ze zelf mode, vriendinnen, mannen, meisjesboeken? Hoe keek ze achteraf naar deze roman? Hopelijk brengt een biograaf uitkomst.

Hella S. Haasse: Kleren maken de vrouw. Querido, Amsterdam; 221 blz. € 18,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden