Wat trek je aan naar een uitvaart? ‘Naar een begrafenis ga je zo seks- en egoloos mogelijk’

Beeld Colourbox

Modejournalist Els de Baan verbaast zich over de kleren die mensen aandoen naar een uitvaart. Een pak en stropdas hoeft niet altijd, maar een fel gekleurd naveltruitje?

Ineens zit ik in de levensfase waarin ik vaker een begrafenis bezoek dan op kraamvisite ga. En het valt mij op dat sommige outfits van de aanwezigen bij zo’n laatste-afscheid-plechtigheid nogal, laten we zeggen, ‘verrassend’ ogen. Zo houdt een volslanke 18-jarige kleindochter een oma-herinnerings-speechje in een overdadig gedessineerd naveltruitje waarbij een blote buik vol in beeld boven haar te strakke spijkerbroek uitpuilt. Een bevriend stel in vakantietenue heeft de bergschoenen al aan ‘want we rijden straks door naar de camping’. Een buurman komt kennelijk rechtstreeks van zijn monteurswerk in gevlekte spijkerbroek en dito shirt met daarop een schreeuwend bedrijfslogo, en een tante verschijnt in een kleurige ruches-blouse die bij een flamenco-workshop niet zou misstaan.

Opgegroeid met het idee dat je je voor een uitvaart terughoudend kleedt en daarmee respect betoont, voel ik me in mijn met zorg gekozen onopvallende donkere kleren geregeld uit de toon vallen. Waarom wordt er op uitvaarten zo achteloos aangerommeld met kleding? Vroeger waren etiquetteregels rond rouwkleding vrij strikt. Het standaardwerk ‘Hoe hoort het eigenlijk’ van Amy Groskamp-Ten Have gaf vanaf de eerste druk (1939) steun en duidelijkheid: ‘Rouwkleding dient uit te munten door soberheid. Eenvoud en strenge lijnen zijn hier op hun plaats.’ Parels zijn toegestaan omdat ze op tranen lijken, maar het dragen van goud en juwelen is uit den boze.

Bladerend door latere etiquetteboeken verflauwt de aandacht voor rouwkleding vanaf halverwege de jaren zestig en verdwijnt uiteindelijk zelfs helemaal. We zitten dus eigenlijk al een halve eeuw zonder houvast. Misschien verklaart dat de ogenschijnlijk ondoordachte kledingkeuzes?

Geen spijkerbroek

De Leidse uitvaartonderneemster Angelique Valk ziet dit anders. “Het gaat bij zo’n afscheid tegenwoordig vaak meer om het innerlijk dan om het uiterlijk. Kleding is dus niet meer zo belangrijk. Als er al sprake is van een ‘nieuwe etiquette’ dan is het vooral belangrijk om ‘als jezelf’ te komen. Verzorgd, misschien wat netter dan normaal, maar niet meer dan dat.” Tja, wat onder ‘verzorgd’ wordt verstaan, is natuurlijk erg persoonsafhankelijk. Valk benadrukt dat het belangrijker is dat mensen aanwezig zijn dan hoe ze zich kleden. “Ook al zijn ze op weg naar de camping, ze nemen toch de moeite om eerst naar de uitvaart te gaan.”

Huwelijksaankondigingen vermelden voor de gasten vaak een dresscode. Op rouwkaarten komt dit volgens Valk nauwelijks voor. “Een enkele keer is er een kledinghint zoals ‘hield van vrolijke kleuren’ of er staat letterlijk ‘kom als jezelf’.”

Het voelt ook ongemakkelijk als je juist overdressed verschijnt - met pak en stropdas terwijl de anderen in korte broek komen. Websites van uitvaartondernemingen geven al jaren dezelfde aanwijzingen. Zwarte kleding hoeft niet, maar gedekte kleuren worden aanbevolen. Het wemelt van voor de hand liggende tips zoals het vermijden van uitbundige sieraden en make-up, teenslippers of versleten schoeisel en ook het dragen van een spijkerbroek en sneakers wordt doorgaans afgeraden.

Aanraders zijn waterproofmascara en voor mannen ‘liever een net overhemd op een casual broek dan andersom’. Een andere vorm van passend kleden zag ik bij een vriendin die ik alleen ken in een broek. Ze stond naast haar moeders kist in een keurige zwarte rok en verklaarde: “Dit zou mama zeker hebben gewaardeerd”.

Zo seksloos mogelijk

In de in 2006 verschenen stijlgids ‘Het blauwe boekje - kledingvoorschriften, de juiste kleding voor het juiste moment’ was begrafeniskleding beslist geen onderwerp. Auteur Roel Wolbrink wijst alleen even terloops op enkele minder essentiële aandachtspuntjes: rubberzolen kunnen, mits slecht weer wordt verwacht; kijk niet op je horloge; draag geen onderscheidingen. Dat is het zo’n beetje. Geen heldere voorschriften of do’s en don’ts.

Maar de tijden lijken te veranderen. Styliste Pascalle Koldenhof, die Bekende Nederlanders als Carice van Houten, Claudia de Breij en Angela Schijf tot haar cliëntèle mag rekenen, stelt in het afgelopen najaar verschenen kledingadviesboek ‘Jouw stijl’ vast dat we op dit vlak totaal stuurloos zijn. Ze is een overtuigd aanhanger van de traditionele voorschriften.

Op gebiedende toon probeert ze weer wat orde in de chaos te brengen. ‘Naar een begrafenis ga je zo seks- en egoloos mogelijk. Je trekt iets aan wat bij het ritueel hoort. Blote armen, diep decolleté, superstrak jurkje: allemaal not done. De herinnering aan de overledene staat centraal. En jij moet niet de aandacht trekken door een of andere exorbitante outfit of spannende netkousen. Doe dat gewoon niet.’

Het leven vieren

Deze modepolitie-reprimande leunt zwaar op de ‘hoe het heurt’-traditie en staat lijnrecht tegenover de inmiddels breed ingeburgerde ‘kom als jezelf’-stroming. Zou het een kentering inluiden in het denken over begrafeniskleding? Vooralsnog lijkt Koldenhof nog een beetje een roepende in de woestijn en moeten we het doen zonder een eenduidige moderne rouwkledingetiquette.

De laatste uitvaart die ik bijwoonde, was van een dierbare leeftijdgenoot die een slopend ziekbed had gehad. De bijeenkomst stond in het teken van zowel ‘rouw’ als ‘het leven vieren’. En ineens begreep ik daar dat het soms inderdaad niet uitmaakt wat je draagt. Beide kledingstijlen leken ineens gepast. Misschien trek ik naar een volgende uitvaart eens een fleurige blouse aan. Om met andere nabestaanden het leven te vieren.

Gaat u ‘als uzelf’ naar een uitvaart? En ergert u zich weleens aan anderen? Mail in maximaal 120 woorden o.v.v. naam en woonplaats naar onze nieuwe mailbox: tijdreacties@trouw.nl

Pascalle Koldenhof
Jouw stijl
Ambo|Anthos; 192 blz. € 25

Roel Wolbrink
Het blauwe boekje. Kledingvoorschriften
New Tailor Holding; 169 blz. € 7,74

Lees ook:
Moeten wij in rok en met hoed naar die gereformeerde bruiloft?

Beatrijs Ritsema geeft raad aan een lezer die zich afvraagt of ze haar kleding moet aanpassen aan de regels van de gereformeerde gemeente of niet.

Blote buiken, korte broekjes; wat is daar nou erg aan?
Moeder wil niet dat haar elfjarige dochter half bloot naar school gaat. Moet ze al uitleggen dat dat te sexy is?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden