Wat spookt de professor uit?

Hanna Bervoets spint spannende intrige rond experimenten Ivanov en ontstaan hiv

Google de naam Ilya Ivanov en Wikipedia vertelt je dat het om een Russische wetenschapper gaat die in de jaren twintig van de vorige eeuw mens en aap wilde kruisen. Veel succes had hij niet. In toenmalig Frans-Guinée leidde de inseminatie van een chimpansee vijf keer tot niks. Hanna Bervoets opent haar nieuwe roman 'Ivanov' met een proloog in het laboratorium in Kindia waar in 1927 in het geheim de tegenspartelende Syvette het mensensperma krijgt ingespoten: "De Afrikanen mogen niet weten wat ze aan het doen zijn (...) Wie het superieure met het inferieure mengt, zal het superieure beschadigen, misschien zelfs kapot maken."

Zo'n Frankenstein-achtig experiment is een kolfje naar de hand van Bervoets, die in razend tempo een eigenzinnig literair oeuvre opbouwt met science fiction-achtige ideeënromans die gunstig opvallen in ons literaire landschap dat - zeker wat de jongere schrijvers betreft - merendeels uit boeken over verbroken liefdes en moeizame ouders bestaat. Ook Bervoets schetst onthechte, zoekende jongeren maar die worden bij haar op prikkelende wijze op de proef gesteld. In 'Alles wat er was' zat de vertelster samen met de crew van een tv-spelshow opgesloten in een schoolgebouw na de Apocalyps met Big Brother-achtige verwikkelingen tot gevolg. Haar laatste roman 'Efter' draaide om een groepje jongeren die lijden aan LAD: 'Love Addiction Disorder' en daarvoor worden behandeld in een kliniek.

In 'Ivanov' gaat het niet direct om het experiment van Ivanov, maar wel om de vragen die zulk grensverleggend wetenschappelijk onderzoek oproept, en hoe menslievend of juist niet de onderzoekers zijn. Het woord is aan ene Felix van Elsken, nu 44, die bericht krijgt van de dood van een wetenschapster die hij twintig jaar eerder leerde kennen in New York. Het doodsbericht laat Felix in zijn herinnering afdalen naar het moment waarop hij als student journalistiek afreisde naar de grote stad om er lessen te volgen. Dit tot verdriet van zijn moeder want de aids-epidemie is nog in volle gang en Felix loopt als homoseksueel extra risico.

Bervoets schetst een amusant, herkenbaar tijdsbeeld van die jaren met gesprekken over O.J. Simpson en de prille 'culturele studies' in de New Yorkse collegezalen. En ook toen al felle discussies over gender en etniciteit. Felix leert er Lois kennen, die hem introduceert bij een door haar bewonderde, net ontslagen professor, ene Helena Franke, een Poolse, bezig met geheim wetenschappelijk onderzoek dat een doorbraak zou moeten brengen in de speurtocht naar de herkomst van hiv.

Journalist in de dop Felix ziet er een verhaal in en raakt vervolgens nauw (te nauw?) bij Lois en Helena betrokken, ondertussen piekerend over wat de vrouwen uitspoken, met elkaar, en in Franke's mogelijk onethische, aan Ivanovs experiment gelinkte onderzoek. Maar is Felix als journalist zelf wel moreel verantwoord bezig? Zo constateert hij dat in het appartement van Helena dat hij stiekem doorzoekt de meubels ogen alsof hij ze had betrapt 'terwijl ze zich stonden af te drogen. Misschien is dat wat schuldgevoel doet: je kent je omgeving schaamte toe', aldus een schuldbewuste Felix.

Kenmerkend voor Bervoets is - naast zulke frisse zinnen - het gegoochel met chronologie en vertelperspectief wat in 'Ivanov' niet overal gelukkig uitpakt, maar wel het gewenste spanningsverhogende effect heeft. De wens te weten hoe het verder gaat overschaduwt zelfs de ethische vragen die onderweg worden opgeworpen. Diep graaft Bervoets ook niet in Helena's motieven, noch in die van Felix, al proef je in beiden eenzaamheid en bindingsdrang. Anders dan bij 'Alles wat er was' blijven die grotere vragen wat vaag, waarmee het plezier van deze nieuwe roman vooral in haar als altijd verrassende, hoekige observaties schuilt, én haar meeslepende vertelkunst.

Hanna Bervoets: Ivanov Atlas Contact; 310 blz. euro 21, 94

Hanna Bervoets Net als hoofdpersoon Felix in 'Ivanov' is schrijfster Hanna Bervoets (1984) opgegroeid als enig kind bij een alleenstaande moeder. Dichter Anton van Duinkerken is haar oudoom.

Bervoets verwierf grote populariteit met haar columns in Volkskrant Magazine (2009-2015).

'Ivanov' is haar vijfde roman. Voor haar tweede roman 'Lieve Celine' kreeg zij de Opzij Literatuurprijs. Haar vorige roman 'Efter' belandde op de longlist van de Libris Literatuurprijs en op die van de Gouden Boekenuil. In 2011 was Bervoets kandidate in het tv-programma 'Wie is de Mol?', waar ze als eerste afviel. In 2013 deed ze mee aan de quiz De slimste mens' en haalde de seizoensfinale.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden