Wat schuilt er achter de grens?

Heel vreemde fictie van Jeff VanderMeer

Fantasyfans keken er naar uit: het tweede deel van de 'Southern Reach' trilogie van de Amerikaanse schrijver Jeff VanderMeer. VanderMeer is zo ongeveer de personificatie van het literaire subgenre 'weird fiction': duistere verhalen waarin het bovennatuurlijke en het wetenschappelijke elkaar op bloedstollende wijze ontmoeten. Eerdere romans bleven steken in de 'vreemde fictie'-niche, maar met het eerste deel van de toegankelijker ecothriller 'Southern Reach' stormde VanderMeer de bestsellerlijsten binnen.

Deel 1 speelde rond het onderzoekscentrum 'Southern Reach' opgericht om een geheimzinnig kustgebied te bestuderen waar zo'n dertig jaar terug een onbegrijpelijke, onzichtbare grens ontstond. Niemand weet hoe en waarom. Verschillende fataal verlopende expedities bezochten het gebied en via de aantekeningen van een overlevende biologe kregen we een beeld van de beangstigende flora en fauna. Het gebied veranderde langzaam in een levend iets, een vijandige aanwezigheid.

In deel 2 is men nog weinig in kennis opgeschoten en heeft de moedeloosheid onder de wetenschappers toegeslagen. Een nieuwe directeur moet orde op zaken stellen.

Jammer is dat het VanderMeer in dit tweede deel niet lukt om alle personages tot leven te wekken. Ze zijn 'jongensachtig', 'joviaal' of 'afstandelijk'. We begrijpen dat de grens misschien niet is aangebracht door dezelfde kracht die het kustgebied heeft gemaakt. Probeerde een tweede entiteit de eerste entiteit soms in te dammen? En zal deze grens het houden?

'Autoriteit' gaat over de nietigheid van de mens. Nietig ten opzichte van de natuur, maar ook nietig tegenover de corrupte bureaucratie binnen het instituut. En daarin ligt dan toch de kracht van deze roman: in de beklemmende beschrijving van wat angst, onzekerheid, en paranoia met mensen doet. Teleurgestelde collega's die nu het gevoel hebben dat hun carrière is gefnuikt. VanderMeer tekent de onmacht van de nieuwe directeur: is hij hier als talent, of is hij een pion van de regering? Als hem naar zijn versie van de gebeurtenissen wordt gevraagd, kan hij alleen nog maar vertwijfeling uiten: "Mijn versie is dat ik geboeid en geblinddoekt in een grote slangenkuil ben gekieperd."

Het verval alom versterkt deze beklemmende sfeer doorlopend, zoals bij een werkbezoek aan een legerpost vlakbij de grens: "Er leek niemand te zijn, behalve enkele soldaten in het omgewoelde modderbad dat dienstdeed als officieuze parkeerplaats. [...] Ze zagen eruit als mannen die geen idee hadden wat ze bewaakten, of het wel wisten, maar het probeerden te vergeten."

Het derde deel van de trilogie 'Acceptance' verschijnt deze zomer in vertaling.

Jeff VanderMeer: Autoriteit. Vert. Luud Dorresteyn en Otto Biersma. De Bezige Bij 409 blz. euro19,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden