Wat schreef de pers destijds over Indië?

Misschien heb ik iets essentieels gemist, omdat ik niet alle tv- en radio-uitzendingen volg of krantecommentaren lees. Als ik los daarvan iets werkelijk mis, is het de positie van de geschreven journalistiek in de tijd die nu als 'nationaal debat' ter discussie zou moeten staan.

Het is opvallend, dat er wel over de politiek, wel over de militaire inzet, maar in het geheel niet polemisch gesproken wordt over de rol die de geschreven journalistiek destijds in de opinie- en houdingvorming speelde. En dat terwijl de geschreven pers praktisch de enige bron was voor meningsvorming en beïnvloeding. Afgezien van de radio met de bekende mars en de opwekkingen voor het thuisfront waren er geen andere media.

Zelf was ik in die tijd redacteur van het Schiedamse kopblad van De Maasbode. Die Maasbode had zijn eigen Ernie Pyle (de beroemde Amerikaanse oorlogscorrespondent over wie een film is gemaakt) die de soldaat zo menselijk had gemaakt: J. W. Hofwijk (zijn schrijversnaam, zijn eigenlijke naam was Wil Kint). Elsevier had Alfred van Sprang.

Waarom wordt in de kranteleggers niet eens nagezocht hoe de mentale voorbereiding van de soldaten werd uitgevoerd? Zou het kunnen zijn dat wat nu uit de veteranen-monden van de verongelijkten komt, de echo is van wat toen geschreven werd? Natuurlijk, de geschreven media hebben hun primaat aan de beeldplaatjes moeten afstaan, maar zij hebben in eigen huis voldoende materiaal om een ander decor op te zetten, namelijk het beeld van die tijd.

Niet dat dat beeld dan het juiste of het meest gerechtvaardigde zou zijn, maar omdat ze nu een beetje Pilatus spelen. Ze berichten over nu, zij informeren over nu, zij leveren commentaar op wat nu gebeurt, maar nergens zie ik een hand in eigen boezem.

Moeilijk is dat wel omdat een hele nieuwe generatie is opgegroeid met een preferentie voor Donald Duck. maar laat dit dan dienen om misschien ergens iets wakker te maken van een gevoel van mede-verantwoordelijkheid voor keuzen die men toen al heel anders had kunnen maken. Er is ook genoeg bewijs aanwezig om de volgzaamheid van de meestal rechts-neigende pers ten aanzien van Romme en - in nog rechtser geval - Welter duidelijk te maken.

Want wie daar in die tijd tegen opponeerde, was 'communist', of minstens onvaderlandslievend. Men kan die misleiding niet alleen maar op het conto schrijven van 'Wir haben es nicht gewusst'. Dat was immers de kreet die wij het meest veroordeelden, als het om onze oosterburen ging. En het zou erg zijn, als we nu - met een blik in de kranteleggers - nog niet kunnen erkennen, dat we òf misleid zijn òf misleid wilden worden òf er vanwege onze belangen interesse in hadden te misleiden. Baarn Leo Nelissen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden