Wat ruist er door het struikgewas?

s l u i t e r t i j d

Het verhaal wil dat paparazzifoto's soms net even wat paparazzi-achtiger worden gemaakt door de toevoeging van een stukje struik of een boomtak. Ook als die er in werkelijkheid helemaal niet waren. Het publiek heeft nu eenmaal graag het gevoel dat het stiekem aan het gluren is.

De foto die freelance-fotograaf John de Rooy op 1 mei 1965 nam bij kasteel Drakensteyn is vrij van dit soort toegevoegd groen. Hij zat echt verscholen in het struikgewas om het plaatje van kroonprinses Beatrix arm in arm met een man te kunnen nemen. Journalist Eelke de Jong had hem getipt over een onbekende heer die geregeld op bezoek kwam in Lage Vuursche. Samen zaten ze nu te wachten op hun kans.

Die kwam rond negen uur in de ochtend. De Rooy (1935-1977) schreef geschiedenis met een foto die iets had van het schilderwerk van Rien Poortvliet. Alleen dook nu geen hert of everzwijn op vanuit de bosschages, maar een jong verliefd stel.

De Telegraaf en de Haagse Post (werkgever van De Jong) wilden de foto publiceren. Ze namen nog keurig contact op met de net aangetreden premier Jo Cals. Zelfs hij wist op dat moment nog niet wie de man aan de zijde van de prinses was. Hij ontraadde de krant en het weekblad het afdrukken van de 'sluipfoto's'.

Maar anders dan tijdens de Greet Hofmans-affaire van een kleine tien jaar eerder, liepen de media niet meer hondstrouw aan de leiband van het gezag. Ze publiceerden toch. Het werk van De Rooy bracht de ontwikkelingen in een stroomversnelling: twee weken na de publicatie werd Beatrix' verloving met Claus von Amsberg, een Duitser, aangekondigd. Hij werd op zijn minst een beetje prins dankzij een paparazzo.

De film 'La dolce vita' (1960) van regisseur Federico Fellini geniet vooral faam vanwege de gedenkwaardige scène met Anita Ekberg badend in de Trevi-fontein. Maar het is ook de film die opdringerige, niets ontziende schandaalfotografen aan de naam 'paparazzi' hielp. Het woord is het meervoud van Paparazzo, de achternaam van een door Walter Santesso gespeelde weinig scrupuleuze beoefenaar van het vak in de film.

In een interview met het Amerikaanse weekblad Time legde Fellini later uit dat de naam een verbastering zou zijn van een Siciliaans dialectwoord voor muskiet. Volgens weer een andere verklaring zou het zijn voorgekomen uit een gewoonte in de Abruzzen om de sluitertijd van een camera te vergelijken met het open en dichtgaan van een mossel (die daar paparazzo wordt genoemd).

Ennio Flaiano, scriptschrijver van 'La dolce vita', zei echter dat de naam volstrekt willekeurig is gekozen. Fellini en hij prikten op een willekeurige pagina in een boek van rond de eeuwwisseling en troffen daar een restauranthouder aan met de naam Coriolano Paparazzo.

Zeker is dat veel uit de film is terug te voeren op het societyleven in het Rome van die jaren. Rondom de Via Veneto reden fotografen rond op Vespa's op zoek naar te verkopen beeld. In de late jaren vijftig werd daar Faroek, de Egyptische koning in ballingschap, vereeuwigd, terwijl hij aan een terrastafeltje werd geflankeerd door dames met een bedenkelijke reputatie. De acteur Anthony Steele ging er op de vuist, toen hij en zijn partner Anita Ekberg bij verrassing werden geconfronteerd met een horde fotografen.

De honger naar trivia was nog lang niet zo groot als tegenwoordig, nu roddelbladen, programma's van het type 'RTL Boulevard' en websites continu behoefte hebben aan nieuws en nieuwtjes over beroemdheden. Maar ook toen al zag het publiek graag de menselijke zwakheden van de celebrities. Koninklijke families brachten alleen dat naar buiten wat het monarchale sprookje in stand hield. Filmmaatschappijen probeerden hun omzetten nog verder op te krikken door hun sterren fantasielevens en soms zelfs fantasienamen te geven. Paparazzi prikten de verhaaltjes door. Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw zouden ze inderdaad als muskietenzwermen rond beroemdheden gaan zoemen, met als trieste dieptepunt de dood van de Britse prinses Diana in 1997.

Ver voor De Rooy haalde Ruben Velleman, fotograaf van het geïllustreerde tijdschrift Het Leven, al een knap staaltje uit. Hij had in 1919 zijn zinnen gezet op een foto van de voormalige Duitse keizer Wilhelm II, die sinds het einde van de Eerste Wereldoorlog in ballingschap in Nederland leefde.

Victor Sniekers, een hbs-scholier uit Maastricht, had op de vroege ochtend van zondag 10 november 1918 op het station van Eijsden een foto gemaakt van de keizer met zijn gevolg op het perron. Later zou die in een treinwagon zijn lot afwachten.

Sniekers verkocht zijn foto voor tien gulden aan Het Leven. Dat blad deed vervolgens goede zaken met de wereldwijde verkoop. Die sensatie wilden ze bij het tijdschrift nog wel eens beleven.

De voormalige keizer had inmiddels onderdak gekregen bij graaf van Aldenburg-Bentinck in kasteel Amerongen. Rond dat onderkomen gold een fotografeerverbod. Geen denken aan dat een persvertegenwoordiger met camera daar vrij rond zou kunnen lopen. Velleman bedacht een list. Hij kroop op een hooiwagen en kon daarmee moeiteloos tot aan de muur komen. Op die manier legde hij een samenzijn in de kasteeltuinen van Wilhelm, zijn vrouw en zijn persoonlijk secretaris vast. Velleman was zelfs voor even een ster. Trots liet hij zich fotograferen in het hooi.

Al spraken veel mensen ook schande van zijn methodes. Bij De Rooy was dat bijna een halve eeuw later niet anders. Zelfs beroepsgenoten vielen hem af.

In 1965 werd de Zilveren Camera uitgereikt. De organiserende Nederlandse Vereniging van Fotojournalisten (NVF) wilde voor alles voorkomen dat De Rooy de prijs zou winnen, te meer omdat prins Bernhard die zou uitreiken. Al direct na de publicatie van de foto's had de NVF in een verklaring haar afkeuring laten blijken: "De normen van fatsoen zijn overschreden en in dit geval is misbruik gemaakt van de Nederlandse persvrijheid."

John de Rooy verdiende 40.000 gulden met de foto's die hem beroemd maakten. Zijn fotografiecarrière raakte na mei 1965 al snel in het slop. Vergeefs zocht hij zijn heil in Spanje en in de Verenigde Staten, en steeds meer in de drank.

Hij overleed in 1977 op 41-jarige leeftijd. Om precies te zijn op 31 januari, de verjaardag van de vrouw wier leven hij met zijn camera een beslissende wending gaf.

v a n d a g u e r r e o t y p i e n a a r f o t o g r a f i e

1 9 65

Een paparazzi-foto hielp Nederland in de jaren zestig van de vorige eeuw versneld aan een prins-gemaal. Een halve eeuw eerder vormde de voormalige Duitse keizer al het doelwit van sluipfotografen. In deze aflevering van de serie over iconische foto's uit de Nederlandse geschiedenis: paparazzi.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden