Wat moet Stef Blok doen om het debat te overleven?

Minister Stef Blok van buitenlandse zaken. Beeld ANP

Een uitgeruste en geharnaste Tweede Kamer stort zich woensdag op Stef Blok. Hoe moet de minister van buitenlandse zaken zich voorbereiden op het lastigste debat in zijn loopbaan?

De coalitie en vooral zijn eigen partij de VVD kan nog weleens spijt krijgen van het besluit om niet al in de zomer te debatteren met minister Blok. Dan was de zaak in kleinere kring uitgepraat in de luwte van het reces. Nu hebben partijen zich de hele hete zomer warm gelopen voor wat een knetterend debat belooft te worden. Woensdag eisen de fractievoorzitters uitleg van Blok over zijn gewraakte uitspraken. Die noemde half juli onder meer de multiculturele samenleving mislukt, en betitelde Suriname als failed state. Wil hij de schade herstellen, dan moet de minister van buitenlandse zaken in ieder geval de volgende vier dingen doen:

Zeggen wat hij echt vindt

Dit is meteen een lastige. Blok heeft al toegegeven hij de vorm van zijn woorden onzorgvuldig had gekozen. Hij had zijn gehoor van werknemers van internationale organisaties willen ‘prikkelen’ tot discussie. Dat lukte iets te goed: opnames van de bijeenkomst belandden bij het tv-programma Zembla. Zelfs zijn eigen partij noemde zijn woordkeus ‘lomp’. Maar meende hij de inhoud nu, of niet? “Als zijn woordkeus onzorgvuldig was, ben ik heel benieuwd naar de zorgvuldige versie”, zegt GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik.

Toch zijn Bloks uitspraken binnen de VVD geen verrassing. Als fractieleider in het eerste kabinet Rutte met gedoogpartner PVV kwam Blok vaak met stevige uitspraken over de moeizame integratie van niet-westerse migranten. Premier Rutte zei in 2016 in Zomergasten dat hij het woord ‘multiculturele samenleving’ haat. “Echt haat.” Het CDA zal Blok op dit punt ook niet hard vallen, met haar nadruk op de Nederlandse cultuur en waarden. Wel had fractieleider Sybrand Buma moeite met Bloks stelling dat het ‘waarschijnlijk diep in onze genen zit’ dat mensen geen echte binding kunnen aangaan met vreemden.

Coalitiepartners D66 en ChristenUnie hebben er de meeste moeite mee. Het regeerakkoord van Rutte III spreekt weliswaar van mensen die zich niet meer thuis voelen in hun eigen buurt en omgeving, en benoemt de problemen van nieuwkomers. Maar het ademt ook optimisme uit en de wil om zich in te spannen voor een succesvolle integratie. D66 en ChristenUnie zullen dus van de minister verlangen dat hij het cynisme en pessimisme dat uit zijn woorden sprak, grondig zal bijstellen.

Échte excuses maken

“Excuses in slow-motion”, noemt PvdA-Kamerlid en oud-minister Lilianne Ploumen. Blok heeft mensen diep gekwetst, van Surinaamse Nederlanders tot Tsjechen, Australiërs en Amsterdammers uit West. Surinaamse organisaties eisten vandaag zijn aftreden in een manifest. Blok benaderde een tiental landen en partijen met zijn excuses, maar voor de Tweede Kamer zal hij nog diep door het stof moeten. Tegelijkertijd zullen echte excuses hem bij een deel van de oppositie, zoals de PVV, het verwijt van slappe knieën opleveren. Wellicht ook binnen zijn eigen partij.

Niet duidelijk is of alle beledigde landen Bloks excuses hebben geaccepteerd. Suriname nam er eerder nog geen genoegen mee; de ambassade komt desgevraagd later vandaag nog met een reactie. Dat brengt de derde noodzaak voor Blok mee:

Zijn diplomatieke geloofwaardigheid herstellen

Dit zal niet lukken in één debat, maar wordt een zaak van lange adem. De minister is internationaal beschadigd. “Hij had zijn waffel moeten houden”, zei een oud-ambassadeur in maandagavond in Nieuwsuur. “De diplomatieke schade is groot”, zegt ook oud-minister Ploumen (buitenlandse handel en ontwikkelingshulp). Niet alleen in Paramaribo, Praag of Warschau, maar ook in Parijs, Berlijn en Rome. 

“We hadden al een minister die bij Poetin in de datsja was, en nu dit”, zegt Van Ojik, ook oud-diplomaat. “Diplomatie is goed met woorden omgaan, en dat geldt zeker voor de chef van de diplomatie.” Wat ook opviel: Bloks uitspraken over hutu’s en tutsi’s, sjiieten en soennieten getuigen niet van diepgaande kennis van internationale kwesties. En Nederland moet het op het wereldpodium niet hebben van harde machtspolitiek, maar juist van kennis, ervaring en goede relaties.

Niet zenuwachtig worden

Blok weet zijn eigen partij en de premier achter zich. Die vindt zijn eerdere excuses genoeg en wil zeker niet voor derde keer in korte tijd een VVD-minister naar zijn politieke graf dragen. Vice-premier Hugo de Jonge (CDA) gaf onlangs aan dat Blok ‘natuurlijk’ door kan. Die opmerking zal veel Kamerleden hebben gestoord, want daar gaat een bewindspersoon niet over. Het is de Tweede Kamer die er woensdag van overtuigd moet raken dat de minister zelf de schade kan herstellen. Dat wordt zelfs voor politiek veteraan Blok een zware opgave.

Politiek verslaggevers Marno de Boer en Wendelmoet Boersema zijn aanwezig tijdens het debat over Stef Blok. Lees hun live verslag op Twitter.

Lees ook

Minister Blok had wel een punt, maar hij liet een cruciale toevoeging achterwege

Stef Blok had aan zijn twijfel over multiculturele samenlevingen iets moeten vastplakken, meent arabist Jan Jaap de Ruiter van de Universiteit Tilburg. Waarom zei hij niet dat het bacil van de xenofobie weliswaar van nature rondwaart, maar dat hij zich juist daarom met hart en ziel wil inzetten voor inclusiviteit?

Minister Blok is nog lang niet klaar met excuses maken

Blok moest al meerdere malen diep door het stof voor zijn uitspraken over multiculturaliteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden