Wat moet Macron met la Grande Guerre?

De Franse president Emmanuel Macron bij de herdenkingswanden op het Notre Dame de Lorette-oorlogskerkhof in Ablain-Saint-Nazare. Beeld AFP

President Macron trok de afgelopen week langs de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog. Heel soepel loopt de herdenking niet.

De Grote Oorlog blijkt een waar evenwichtsnummer voor de Franse president Emmanuel Macron. Hoe eer je de militairen van 1914-1918 zonder in nationalisme te vervallen? Hoe vier je de overwinning zonder de Duitse vrienden te schofferen?

Het Élysée kondigde vorige maand aan dat het militaire karakter van het evenement zo beperkt mogelijk zou blijven. Daarom is er tijdens de apotheose van de herdenking morgen, wanneer meer dan honderd presidenten, regeringsleiders en hoogwaardigheidsbekleders zich verzamelen aan de voet van de Arc de Triomphe, geen defilé. Om het leger toch een plaats te geven, is er vandaag een aparte ceremonie.

Zo leek alles in orde. Tot woensdag onduidelijkheid rees over de vraag of ook maarschalk Philippe Pétain zou worden herdacht. Pétain is de man die tussen 1940 en 1944 de officiële collaboratie leidde van Frankrijk met de nazi’s.

Macron zag - tot er een flinke rel losbarstte - het probleem niet. Hij maakt onderscheid, zo zei hij, tussen de grote militair Pétain en zijn latere ‘funeste keuze’ voor samenwerking met de bezetter. Wat hij aanmoet met la Grande Guerre lijkt hij niet goed te weten, concludeert historicus en oud-militair Michel Goya.

Hoe kon Macron zich zo verslikken in Pétain?

“Omdat hij geschiedschrijving verwart met herdenken. Dat Pétain een groot militair was die zijn best deed om levens te sparen is een historisch feit, daar kan geen historicus omheen. Maar bij herdenken kies je figuren die je ten voorbeeld wilt stellen. Daar is Pétain, die in 1945 levenslang kreeg en veroordeeld werd tot nationale onwaardigheid, niet geschikt voor.”

Wat vindt u van de manier waarop dit evenement is aangepakt?

“Er ontbreekt een heldere kijk op 1914-1918. Volgens Macrons chef herdenkingen, Bruno Roger-Petit, waren onze militairen vooral burgers die bewapend werden. Het idee is dat al die mannen door een elite die zelf veilig thuis bleef tegen hun zin naar het front is gestuurd, voor een strijd die hen eigenlijk niet aanging. Dat is allemaal niet waar. De motivatie om het land te verdedigen tegen een maar al te reële invasie was groot. En alle rangen en standen kregen te maken met grote verliezen.”

De organisatie spreekt niet van een overwinning. Waarom niet?

“Er is een redeloze angst dat alleen al de woorden overwinning en patriottisme duistere krachten aanwakkeren. Ze uitspreken zou op zichzelf al een agressieve daad zijn. Terwijl je heel goed tegelijk stil kunt staan bij de overwinning die een voorwaarde was voor de vrede, ik zie de tegenstelling niet.”

Kan de conclusie niet zijn dat na een oorlog met zoveel doden - alleen al aan Franse kant vielen er negenhonderd doden per dag - er niemand heeft gewonnen?

“Dat is een begrijpelijke gedachtengang maar heel erg vanuit het nu geredeneerd. Het was afschuwelijk, maar zelfs aan het einde van de oorlog in 1918 waren er heel weinig weigeraars. Men wilde nog steeds zijn plicht doen, die woorden komen terug in de talloze verklaringen en brieven van poilus, zoals we de soldaten van toen noemen. Het is nu gewoon geworden om te zeggen dat hun dood zinloos was. Maar zo zeg je eigenlijk dat het idioten waren. Zij wisten waar zij voor vochten.”

Wilde Macron tijdens zijn tocht ook het contact herstellen met de kiezer, die boos is over het gebrek aan koopkracht?

“Het voormalige oorlogsgebied in noord- en oost-Frankrijk telt veel mensen met lage inkomens die ontevreden zijn. Macron dacht twee vliegen in één klap te slaan. Maar het resultaat was dat beelden van loopgraven en begraafplaatsen werden afgewisseld met mensen die verhaal kwamen halen bij de president over de gestegen brandstofprijzen. Ik had liever een paar waardige plechtigheden gezien. Die combinatie van politiek met 1914-1918 vond ik niet geslaagd.”

Wat verwacht u van Macrons toespraak van morgen?

“Macrons voorganger Hollande sprak bij de herdenking van de slag van Verdun, ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van die slag in in februari 2016, uitsluitend over vrede, verzoening en Duits-Franse vriendschap. Zelfs de euro kwam nog aan bod. De herinnering aan de militairen die hun leven gaven, de realiteit van toen, werd volledig uitgewist, een aanfluiting. Ik hoop dat Macron het beter zal doen, de poilus verdienen beter.”

Lees ook: 

Macrons vergelijking met de jaren dertig is ernstig

Macron ziet een parallel tussen het opkomende populisme in Europa en de jaren dertig waarin (politieke) moord en doodslag heersten. Die vergelijking gaat volgens columnist Sylvain Ephimenco zo mank dat je eigenlijk alleen maar je schouders zou moeten ophalen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden