Wat moet ik zonder jullie?

Schrijver Pieter Hoexum ruimt op. Vooral zijn boeken klampen zich aan hem vast. Is opruimen nou hetzelfde als wegdoen?

Maanden, eerlijk gezegd jaren, had ik het weten uit te stellen, maar nu was mijn bureau toch echt helemaal overwoekerd door paperassen. De boekenkasten puilden uit en ik moest voorzichtig tussen de vele stapels boeken door manoeuvreren om überhaupt bij mijn bureau te kunnen komen. Het was de hoogste tijd de zolder - mijn studeerkamer, kantoor en bibliotheek - op te ruimen. Er kon gewoon niets meer bij. Er moesten dingen weg.

Ik begon met het 'laaghangend fruit': de stapels kranten en tijdschriften met 'nog te lezen' stukken. Sommige waren jaren oud. Dat was de eerste lading voor het oud papier. Daarna waren de jaargangen oude tijdschriften waar ik op geabonneerd ben en waar ik vaak ook aan heb bijgedragen aan de beurt. Met iets meer pijn in het hart maakten ook die de gang naar de oudpapierbak.

De echte problemen kwamen met de archiefkast vol mappen met kopieën en aantekeningen voor stukken waar ik aan begonnen was, maar waar ik in was vastgelopen. Die moest ik toch echt doorkijken, vóórdat ik ze kon weggooien. Veel kon weg, zo bleek, maar echt blij werd ik daar niet van. Tegelijk voelde het ook of er een last van mijn schouders was gevallen. Ladingen helemaal en half mislukte projecten bewaren bleek gewoon een slecht idee.

Toen kwam het moeilijkste. Hier had ik al die tijd het meest tegenopgezien: de boeken opruimen. Mijn acht Billy's puilden uit, ook de vloer was bezaaid met stapels boeken voor nog wel een paar Billy's. De afgelopen jaren was ik alleen maar bezig geweest met het verzamelen van al die boeken en natuurlijk met ze te lezen en in te kijken. En ze vervolgens weg te leggen. Strikt genomen is dat geen verzamelen, dat is slechts 'bijeenrapen'. Bijeengeraapte zooi dus, geen collectie. Laat staan een bibliotheek.

Lang had ik gedroomd van méér boekenkasten en maakte ik mezelf wijs dat als ik eenmaal de ruimte zou hebben, het ordenen gemakkelijker en zelfs vanzelf zou gaan. Gelukkig is de zolder van ons rijtjeshuis niet groter dan hij is en biedt hij eenvoudigweg geen plaats voor meer Billy's. De zolder schudde me wakker, de hoeveelheid boeken moest ik maar aanpassen aan de beschikbare ruimte. Het was tijd om te schiften. Een uitermate pijnlijk proces met gevoelsmatig louter verliezers.

Volgens een opruimgoeroe als de Japanse Marie Kondo (haar boek 'Opgeruimd' werd een enorme bestseller) moet je opruimen beschouwen als loslaten. En in haar optiek kan bijna alles weg. Het beste is het de dingen eerst even te bedanken voor de bewezen diensten, vóór je ze wegdoet. Dat kon ik niet opbrengen. Beschaamd fluisterde ik de boeken die ik terzijde moest schuiven toe dat het me echt speet, dat het niet aan hen lag, maar dat ik eenvoudig geen plaats meer voor ze had.

Enkele boeken konden bij het oud papier, een stapeltje kon naar de kringloopwinkel of het antiquariaat, maar uiteindelijk kon ik slechts een schifting maken tussen 'momenteel nodige boeken' en 'voorlopig niet nodige'. En die laatste categorie, die wel de helft vormde, kon ik uiteindelijk toch niet loslaten - ze klampten zich aan mij vast. Daarbij kwam dat ik me inmiddels ongemakkelijk voelde over, en misschien zelfs wel spijt had van al die oude tijdschriften die ik eigenhandig bij de vuilstort

in de container met oud papier heb gekieperd en waarvan sommige in mijn gedachten nog steeds ronddwarrelen. Dat zou mij met de boeken niet gebeuren.

Ik schafte een flink aantal plastic boxen aan, die alleen al vanwege de merknaam onweerstaanbaar waren: Really Useful Boxes. Na enige studie leek voor mijn doel - opslaan van boeken - de box van 24 liter geschikt: daar passen liggend groot-formaat boeken in en staand de paperbacks en pockets. Bovendien zit er een deksel bij en is de box zo stevig dat je ze wel tot tien hoog kan stapelen. Belangrijkste wat mij betreft is dat ze doorzichtig zijn: je hoeft niet te zoeken in dozen, maar kunt de boeken er zó in doen dat je altijd wel ongeveer kunt zien wat erin zit.

Maar goed, nu had ik weliswaar een groot aantal handige boxen met boeken, maar waar moest ik die laten? Onverwacht opende toen het huis zich: achter in de inloopkast op de benedenverdieping bleek nog best plaats voor een stapel boxen en achter de luiken op zolder was plek voor de rest. Al met al kon ik bijna de helft van mijn boeken in de boxen kwijt en paste de overgebleven helft prima in de acht Billy's.

Ik was best tevreden, maar vroeg me ook af of ik wel echt opgeruimd had. Kondo waarschuwt ernstig tegen het opslaan van spullen: dat is alleen maar het verplaatsen van de problemen, geen oplossing. Maar eerlijk gezegd had ik schoon genoeg van die Kondo. Het zijn mijn boeken, als ik die loslaat, laat ik mezelf los.

Heeft Kondo niet een veel te enge opvatting van opruimen? Bij haar is opruimen ruimen; zij maakt geen ruimte, maar leegte. Ze is ook veel te gericht op het resultaat (lege ruimte) en heeft eigenlijk verrassend weinig aandacht voor de daad van het opruimen zelf. Wat ik gedaan had, was niet simpelweg verplaatsen, maar schikken, organiseren, arrangeren, structureren... ordenen.

Mijn ordening is misschien voor anderen onnavolgbaar en ziet er voor hen daarom wanordelijk uit, maar wat doet dat ertoe? Veel van mijn boeken staan bijvoorbeeld niet op alfabet, hoe handig en 'objectief' dat ook lijkt. In werkelijkheid is een subjectieve ordening juist handig: mijn boeken staan op de voor mij voor de hand liggende plek.

Gelukkig stuitte ik op het boek 'How to Make a Home' van architect, docent en schrijver Edward Hollis. In dat verrukkelijk tegendraadse boek veegt hij de vloer aan met een groot aantal vooroordelen over thuis en over huishouden, bijvoorbeeld dat een huis opgeruimd en liefst zo leeg mogelijk moet zijn om goed leefbaar te zijn.

Het ideaal dat Hollis ontkracht is het ideaal van het huis als microkosmos. Daarbij is het belangrijk te bedenken dat het woord 'kosmos' komt van de oude Grieken en orde betekent. Binnenshuis zou dus dezelfde goddelijke orde moeten heersen als die buitenshuis heerst. Dat is precies mijn bezwaar tegen Kondo: ik kies voor een menselijke orde.

Het huis als microkosmos is een misleidend beeld en zou vervangen moeten worden door een ander beeld: de Wunderkammer. Onze huizen zijn rariteitenkabinetten. Een thuis is een verzameling spullen, waarvan de waarde meestal alleen door de eigenaar wordt ingezien. Meestal gaat het trouwens niet eens zozeer om de spullen zelf, als wel om het uitstallen ervan. Want ook dat is ruimtelijke ordening: het uitstallen van je snuisterijen. Je bent je zooi.

Natuurlijk is het overvolle huis van een verzamelneuroot afschuwelijk en onleefbaar - maar een leeggeruimd, minimalistisch huis is dat evenzeer. Een thuis is een verzameling spullen, een thuis is de schikking van die spullen. Die schikking, dat arrangement, is niet tijdloos, integendeel. Het dient weliswaar een doel, maar als dat bereikt is kun je weer opnieuw beginnen. Opruimen is doelgericht, maar nooit klaar. Opruimen is je spullen in beweging houden.

Nu mijn boeken weer opgeschud zijn, nu ik ze weer door mijn handen heb laten gaan en sommige (tijdelijk!) terzijde heb gelegd en voor andere een plekje heb gezocht, kan ik weer met ze aan de slag. Nu vormen ze geen last meer, maar een voorraadschuur waar ik weer uit kan putten. Eerlijk gezegd zou het beter zijn het resultaat te omschrijven als een composthoop waarop ik een nieuw plantje hoop te kweken. Maar nu kan ik toch echt weer beginnen met een nieuw boek. Om te schrijven bedoel ik. Want er zijn natuurlijk nooit genoeg boeken. Eentje kan er altijd wel bij.

undefined

Reageren

Hoe staat het met uw 'zooi'? Is uw huis een geordende microkosmos na de methode- Kondo, of koestert u een rariteitenkabinet? Schrijf het ons, in maximaal 120 woorden, via tijdpost@trouw.nl.

Marie Kondo: 'Opgeruimd!'. Uitgeverij Lev, euro 18,95

Edward Hollis: 'How to Make a Home' (School of Life). Uitgeverij Macmillan, euro 10,50

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden