'Wat moet ik anders met mijn tijd doen'

Filmregisseur Woody Allan kwam dit jaar verrassend uit zijn schulp gekropen. In maart verscheen hij voor het eerst in levende lijve op het Oscarpodium om de filmwereld na 11 september aan te sporen weer in zijn stad New York te komen filmen. Twee maanden later was hij met zijn nieuwe komedie 'Hollywood ending' voor het eerst aanwezig op het Filmfestival van Cannes. Deze film gaat nu in Nederland in première. Een interview met de beroemde New Yorker.

Het was een vreemde gewaarwording om Woody Allen (66) een ereronde te zien maken op het grootste filmfestival ter wereld, de plek die hij zijn hele leven had gemeden. Klassiek geworden films als 'Manhattan', 'The purple rose of Cairo', 'Hannah and her sisters' en 'Radio days' waren in de loop der jaren allemaal in het Franse Cannes te zien geweest. Steeds weer was hij uitgenodigd om de premières van zijn films aan de Côte d'Azur bij te wonen, en steeds weer had hij beleefd voor de eer bedankt.

Meedingen naar de Gouden Palm (de prijs met het meeste aanzien in de filmwereld) deden zijn films ook al niet. Op voorschrift van Woody Allen, die geen films zei te maken om met andere filmmakers te concurreren, werd zijn werk overal ter wereld buiten competitie vertoond, zijn 31ste avondvullende speelfilm 'Hollywood ending' inbegrepen.

Op de Oscars had hij minder grip. Die werden hem in de loop der jaren gewoonweg toegekend. Ophalen kwam hij ze echter nooit. Op maandagavond (de traditionele Oscaravond) speelde hij nu eenmaal klarinet in Michael's Pub, en toen die New Yorkse club in 1997 werd opgedoekt, zette hij zijn wekelijkse jazz-avondje voort in Café Carlyle. De Oscars laat hij sinds 1977 (toen hij drievoudig werd bekroond voor 'Annie Hall') opsturen naar New York waar ze, zoals in de recente documentaire 'Wild man blues' is te zien, in de kast staan bij zijn ouders.

In de hilarische slotscène van die documentaire (over zijn Europese concerttour met The Eddie Davis Band) nemen zijn oude joodse ouders het hem nog steeds kwalijk dat hij geen fatsoenlijk beroep heeft gekozen, de overvolle prijzenkast ten spijt. Woody Allen slaakt niettemin een zucht van verlichting. Na een enerverende tour door Europa is hij weer thuis in New York, de stad die we aan de hand van zijn filmpersonage (een zwaar bebrilde, neurotische hypochonder die zich met behulp van psychoanalytische sessies en meesterlijke 'oneliners' door het leven slaat) hebben leren kennen als de meest romantische stad op aarde.

Waarom al die jaren filmfestivals gemeden en dit jaar plotseling toch aanwezig in Cannes, notabene het grootste en drukst bezochte filmfestival ter wereld?

Allen: ,,Met het concept van een festival is niets mis. Het is meer de sfeer waar ik moeite mee heb. Het is te druk en te hectisch en het heeft weinig te maken met de realiteit. De felle flitslichten, de gillende menigtes, de muziek, het kabaal. Ik heb het altijd gemeden. In de eerste plaats ben ik een schrijver, van nature verlegen en gesloten, en het best op mijn gemak in mijn eigen huis, achter mijn eigen schrijftafel. Als het scenario eenmaal is voltooid, wil ik het ook verfilmen, het liefst in New York City, alhoewel ik incidenteel ook filmische uitstapjes naar Parijs en Venetië heb gemaakt, mijn favoriete steden. Het besluit om nu toch eens in te gaan op een uitnodiging, is een geste richting het Franse publiek dat mij altijd trouw is gebleven, en waarvan ik door dik en dun steun en waardering heb gekregen. De grap aan het slot van 'Hollywood ending', waarin ik een mislukte film heb gemaakt die door de Franse pers wordt onthaald als een meesterwerk, spreekt boekdelen. 'Hollywood ending' is een film over het maken van een film, en dat leek me ook een geschikt onderwerp voor Cannes, een plek waar de cinefilie, anders dan in Amerika, nog steeds wordt gevierd.''

Uw laatste drie films ('Small time crooks', 'The curse of the jade scorpion' en 'Hollywood ending') zijn in Amerika gedistribueerd door DreamWorks SKG, de productiemaatschappij van Hollywoodbonzen Spielberg, Katzenberg en Geffen. Heeft DreamWorks niet ook bepaalde opvattingen over de promotionele ondersteuning van een film?

,,Ik heb nooit in de promotie van films geloofd. In mijn contacten met DreamWorks, of willekeurig welke andere distribiteur in de Verenigde Staten, blijf ik herhalen dat ik er geen heil in zie. Toch blijven ze me vragen om met journalisten te praten, om lezingen te geven op universiteiten, om met mijn jazzband een tour te maken langs Amerikaanse steden. Ik doe het allemaal, maar ik zie geen enkel resultaat aan de bioscoopkassa. In mijn geval is het heel simpel: het publiek dat mijn films wil zien, vindt zijn weg wel naar de bioscoop. Het publiek dat mijn films niet wil zien, laat zich door een promotiecampagne ook niet verleiden. In grote steden als New York, Washington en Boston heb ik wel een zekere aanhang, maar het merendeel van Amerika bestaat nog steeds uit agrarisch gebied en daar wil het publiek vooral de grote special effects-films zien.''

Maar Amerikanen willen ook sterren zien, en u hebt met veel sterren gewerkt, de laatste jaren zelfs opvallend vaak met televisie-sterren. In 'Hollywood ending' zitten zelfs meerdere acteurs die hun grootste bekendheid ontlenen aan de televisie, zoals de 28-jarige Tiffani-Amber Thiessen, bekend van de soapserie 'Beverly Hills 90210'.

,,In de eerste plaats kies ik de juiste acteurs voor de juiste rollen. Geloof me, het interesseert me niet of ze bekend zijn of niet. Ik heb wel het geluk gehad dat getalenteerde en dus ook bekende acteurs altijd graag en voor weinig geld met me wilden werken, maar geholpen heeft het niet. Het feit dat Helen Hunt, een succesvolle televisie-komedienne en bovendien een kersverse Oscarwinnares, in mijn voorlaatste film 'The curse of the jade scorpion' zat, heeft geen enkel effect gehad op de recette van de film.''

Hoe weet u zich dan in het huidige Amerikaanse filmklimaat te handhaven en toch elk jaar een nieuwe film af te leveren?

,,Het is erg teleurstellend om in een land te leven waar film niet als kunstvorm maar als pure business wordt beschouwd. In Californië houdt men zich ledig met een macaber spel: er wordt 100 miljoen, 150 miljoen of zelfs 200 miljoen dollar in een film geinvesteerd, en de grote truc is om die 100 miljoen dollar in het eerste weekeinde terug te verdienen. In drie dagen tijd levert een ongeïnspireerde special effects-film meer geld op dan Ingmar Bergman, Federico Fellini en Akira Kurosawa in hun scheppende leven bijelkaar kregen. 'Hollywood ending' is mijn licht-satirische uiteenzetting met dit fenomeen. Het is een film die voor 15 miljoen dollar is gemaakt, 'peanuts' voor Hollywood, maar voor mij voldoende om buiten het systeem te blijven werken.''

Uw laatste drie films zijn een soort burleske komedies. Ze herinneren aan uw eerste boevenkomedie 'Take the money and run' uit 1969 en de hilarische opvolger 'Bananas' uit 1971.

,,Wel, ik had nog wat grappige ideeën liggen die ik graag wilde uitwerken. Burleske komedies zijn heerlijk om te doen. Ik heb me nooit vastgepind op een bepaald genre. Om onverklaarbare redenen heb ik de ene keer zin in een musical en de andere keer komt er een idee voor een moordmysterie boven borrelen. Mijn volgende film ('Anything else' waarin Allen te zien zal zijn als een worstelende en onzekere New Yorkse kunstenaar die een affaire krijgt met een jonge vrouw in de persoon van Christina Ricci, BvdG) wordt overigens wel weer wat serieuzer. Back to more depressing thoughts, really.''

En wat zijn voor u 'more depressing thoughts'?

,,Wel, alle existentiële vragen, alle kwesties rond leven en dood, en alle onbeantwoordbare filosofische vraagstukken kunnen je een behoorlijke depressie bezorgen. Je moet niet al te veel tijd besteden aan dit soort onoplosbare kwesties. Ze staan een gelukkig leven in de weg.''

Maar u verstaat de kunst om existentiële vragen met humor te benaderen. Voelt u de behoefte om er serieuzer op in te gaan?

,,Ik probeer het wel, maar ik eindig altijd met een knipoog, een komische versie. Een schrijver of een regisseur van komische films trekt zich op het laatste moment terug met een grap, omdat het anders te pijnlijk wordt. Serieuze schrijvers als Tolstoi of Dostojevski gaan door, ze gaan de confrontatie aan. Daarom heb ik ook zo'n grote bewondering voor Ingmar Bergman, de grootste, nog levende filmregisseur. Zijn films zijn zo intens en niets ontziend en gaan zo volledig de diepte in. Ze staan voor mij op een lijn met het literaire werk van Strindberg, Tsjechov en Eugene O'Neill.''

Maar hoe zit het dan met uw andere helden, de Marx Brothers?

,,De Marx Brothers zijn fantastisch, evenals Charlie Chaplin en Buster Keaton. Ik hou van mijn komische helden, maar van Bergman hou ik toch net iets meer. Als ik de keus had, zou ik geen komedies maken maar tragedies. Het is het verschil tussen een stevige maaltijd die flink tussen de ribben zit en een toetje.''

Waarom maakt u elk jaar een nieuwe film en neemt u niet wat meer tijd tussen twee films?

,,Ik denk dat ik me zou gaan vervelen. Als ik een film heb beëindigd, wacht ik wel een paar dagen. Ik hang wat rond het huis. Ik oefen een beetje op mijn klarinet. Ik ga naar de bioscoop of naar het museum. Ik kijk naar een sportwedstrijd op televisie. Maar verder gebeurt er niet veel opwindends, en dus ga ik weer aan het schrijven en komt er weer een nieuwe film. Het is echt waar, ik zou niet weten wat ik anders met mijn tijd zou moeten doen. Als niemand mijn films zou financieren, zou ik waarschijnlijk precies hetzelfde doen. Ik zou een toneelstuk schrijven, of een roman.''

Denkt u dat '11 september' een rol zou kunnen spelen in een toekomstig scenario?

,,Eerlijk gezegd acht ik het niet erg waarschijnlijk, aangezien ik niet echt een politieke filmmaker ben. Drie dagen na 11 september was ik in Europa, om promotie te doen voor 'The curse of the jade scorpion', en iedereen stelde me vragen als 'Zal New York ooit nog hetzelfde zijn?' en 'Betekent dit de dood van de komedie?' Nee, natuurlijk niet. Het is verschrikkelijk wat er is gebeurd. Een helse tragedie. Maar de stad wordt weer opgebouwd, er wordt weer muziek gemaakt, er worden weer films gedraaid, theatervoorstellingen worden weer druk bezocht en ook de toeristen komen langzaam weer terug. Het is als na de moord op John F. Kennedy. Een tijd lang leeft het land in een trauma, maar geleidelijk aan herstelt men zich weer en hervat een ieder zijn leven. En er zullen ongetwijfeld films over deze tragedie worden gemaakt. Wat ik niet begrijp, is dat het World Trade Center in veel films opeens digitaal wordt verwijderd. Wat denken ze? Dat mensen in de bioscoop massaal flauw vallen bij de aanblik van het World Trade Center?''

De gesprekstijd met Woody Allen is ten einde. Beleefd neemt hij afscheid, door de smalle schouders licht naar voren te buigen, bijna als een Japanner. Dan grijpt hij de arm van de persdame, zoals hij de dag ervoor, bij het betreden van de rode loper, de arm greep van zijn echtgenote Soon Yi-Previn. Woody Allen zoekt steun bij het lopen, en even, heel even, lijkt hij op de blinde regisseur die hij in 'Hollywood ending' vertolkt.

Het idee wordt versterkt wanneer hij enkele minuten later opnieuw opduikt met een piepkleine mobiele telefoon in zijn hand. Hij heeft geen idee hoe het ding werkt en vraagt omstanders om raad. De persdame grijpt in, belooft hem zo te komen helpen en manoeuvreert hem weer naar zijn kamer. Het helpt niet, een seconde later staat hij weer wanhopig in de deuropening, de wenkbrauwen gefronst, en een ieder tot grote hilariteit opnieuw bij zijn probleem betrekkend. Het is een onvervalste Woody Allen-scene. Op het moment dat het grootste filmfestival ter wereld de digitale revolutie predikt, brengt Woody Allen de techniek terug tot het alledaagse menselijke geworstel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden