Wat moet er gebeuren in Venezuela, wil president Nicolás Maduro vallen?

President Nicolas Maduro zondag tijdens een bijeenkomst met militairen in Turiamo, Venezuela. Beeld EPA

Venezuela ging dit weekend opnieuw de straat op tegen het regime van Nicolás Maduro. Maar de leider wankelt nog niet. Wat moet er gebeuren, wil hij vallen?

“Venezuela is heel dicht bij een omslag”, zei oppositieleider en zelfverklaard interim-president Juan Guiadó afgelopen zaterdag. De massa’s demonstranten eisten het vertrek van president Nicolás Maduro die het land in een economisch moeras heeft gesleept en een loopje neemt met de democratie. Is zijn val inderdaad aanstaande, zoals Guaidó zijn mensen voorhield?

Sinds de plotselinge opkomst van de jonge leider en de steun uit de regio, de VS en Europa, denken veel Venezolanen dat Maduro’s dagen geteld zijn. ‘Maximaal drie maanden’ is de meest gehoorde termijn, maar niemand durft echt te voorspellen wanneer zijn tijd gekomen zal zijn, en wat er dan gebeurt.

Op korte termijn zijn er drie snelle omwentelingen denkbaar, die alle drie samenhangen met Maduro’s belangrijkste steunpilaar: de strijdkrachten. Guaidó’s droomscenario is dat de militairen overlopen. Hij probeert al weken een wig te drijven tussen het regime en de militairen maar zonder succes. Zaterdag verklaarde een van de tweeduizend generaals dat hij was overgelopen, maar hij was zo onbelangrijk dat zijn rebellie al meteen kon worden bijgezet bij de vele recente kleine incidenten. Alleen wanneer invloedrijke militairen het opgeven zou een sneeuwbaleffect kunnen ontstaan. Maar de top blijft trouw zweren, dankzij privileges en recente zuiveringen.

Een tweede optie is een staatsgreep waarbij Maduro plaats moet maken voor een andere partijbons of voor een generaal. Dit scenario leidt internationaal echter tot nog meer isolatie, en zal bovendien nadelig uitpakken voor het regime, dat juist een imago probeert op te ophouden van legitimiteit.

Een derde scenario is een militaire invasie. De Verenigde Staten, die sinds twee weken openlijk ruzie zoeken met Maduro, houden naar eigen zeggen ‘alle opties open’. Maar niets wijst op aanstaand militair ingrijpen.

Sancties

Een omslag op korte termijn is dus onwaarschijnlijk, maar wat gebeurt er op lange termijn? Een groeiend aantal landen erkent het interim-presidentschap van Guaidó en de VS hebben harde economische sancties getroffen die zullen leiden tot nog meer problemen met de import van voedsel, medicijnen en brandstof. Vooral dat laatste kan Maduro opbreken. Venezolaanse olie is ongeschikt voor benzinefabricage en het land heeft volgens insiders nog maar reserves voor een week.

Hoe effectief de sancties zijn is volstrekt onzeker. ‘Guaidó en Trump gokken erop dat ontbering het regime zal vellen voordat de Venezolanen verhongeren’, schreef The Economist cynisch. De sancties treffen vooral de bevolking, maar leiden verder verval en chaos tot een kanteling van de macht? Maduro en zijn maten zal het aan eten niet ontbreken. “Economische malaise en regimeverandering gaan niet een-op-een samen”, zegt econoom José Manuel Puente, en verwijst naar Zimbabwe, waar president Robert Mugabe ondanks langdurige schaarste en hyperinflatie gewoon bleef zitten.

Een ander traject is een onderhandelde ontknoping met nieuwe verkiezingen. Maduro wil vooralsnog alleen parlementsverkiezingen - om van Guaidó af te komen die immers ook parlementsvoorzitter is - en zegt wel te willen praten. Maar Guaidó wijst dat af. Praten zou een nekschot zijn voor zijn populariteit. Eerdere onderhandelingen werden door Maduro enkel misbruikt om tijd te winnen.

Ook nu werkt tijd in Maduro’s voordeel. Guaidó heeft hoge verwachtingen gewekt. Als de omslag lang duurt zal het ongeduld groeien, wat zich tegen Guaidó kan keren. De sancties geven Maduro immers ook een argument dat in Cuba zijn effect heeft bewezen, namelijk dat alle misère de schuld is van de Verenigde Staten.

Lees ook: 

Europa en Latijns-Amerika puzzelen op een vreedzame uitweg voor Venezuela

De druk op de Venezolaanse president Maduro blijft toenemen. De roep om verkiezingen is niet alleen in het land zelf groot, maar klinkt ook van ver buiten de grenzen. 

Vrolijkheid en hoop in mars tegen Maduro

Gewapend met nationale vlaggen, muziekinstrumenten en opmerkelijk veel vrolijkheid riepen de Venezolanen het leger zaterdag op zijn steun aan de socialistische president te staken en te kiezen voor verandering. Het meest gescandeerde woord was vrijheid. “We zijn moe van alles.”

Alle artikelen op Trouw over de crisis in Venezuela vindt u hier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden